મારું શહેર ભાણવડમાં એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા વન્યપ્રાણી સપ્તાહ-૨૦૨૬ની ઉજવણી, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજાયા.

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ભાણવડમાં વન્યજીવોના રેસ્ક્યુ અને પુનર્વસન માટે સતત કાર્યરત એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા વન્યપ્રાણી સપ્તાહ-૨૦૨૬ની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ ૨થી ૮ ઓક્ટોબર દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં વન્યપ્રાણી સપ્તાહની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. વન્યજીવોનું સંરક્ષણ, પ્રકૃતિ પ્રત્યે લોકોમાં જાગૃતિ અને માનવ તથા વન્યજીવો વચ્ચે સહઅસ્તિત્વની ભાવના વિકસાવવાના હેતુથી વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ જ શ્રેણીમાં ભાણવડની એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાગૃતિ સેમિનાર અને વ્યાખ્યાનો યોજીને વિદ્યાર્થીઓ, તાલીમાર્થીઓ તથા શિક્ષકોને વન્યજીવો વિશે ઉપયોગી માહિતી આપવામાં આવી હતી. આજના સમયમાં શહેરીકરણ, પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારો અને વન્યજીવો અંગેની અપૂરતી જાણકારીના કારણે અનેક વખત માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષની પરિસ્થિતિ ઊભી થાય છે. આવી પરિસ્થિતિને ઘટાડવા માટે લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક સમજણ અને જાગૃતિ વિકસાવવી જરૂરી છે. આ હેતુને ધ્યાનમાં રાખીને ટ્રસ્ટ દ્વારા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં કાર્યક્રમો યોજવામાં આવ્યા હતા, જેથી નવી પેઢી વન્યજીવોનું મહત્ત્વ સમજે અને તેમના સંરક્ષણ માટે જવાબદારીપૂર્વક વર્તે.

વન્યપ્રાણી સપ્તાહની ઉજવણીના ભાગરૂપે ડૉ. વી.આર. ગોઢાણીયા બી.એડ. કોલેજ, પોરબંદર, પરિશ્રમ શૈક્ષણિક સંકુલ, મુરલીધર શૈક્ષણિક સંકુલ તેમજ કે.જી.બી.વી. સહિતની વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાગૃતિ સેમિનારો અને વ્યાખ્યાનોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓ, બી.એડ.ના તાલીમાર્થીઓ અને શિક્ષકોએ ભાગ લીધો હતો. સર્પવિદો અને રેસ્ક્યુઅરો દ્વારા વન્યજીવો વિશે સરળ ભાષામાં માહિતી આપવામાં આવી હતી. પોસ્ટર પ્રદર્શન અને રસપ્રદ ઉદાહરણોના માધ્યમથી સાપ સહિતના વન્યજીવોના જીવન, તેમની પ્રકૃતિમાં રહેલી ભૂમિકા અને માનવજીવન સાથેના સંબંધ અંગે સમજાવવામાં આવ્યું હતું. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં આવા કાર્યક્રમો યોજવાનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પુસ્તકીય જ્ઞાન પૂરતું મર્યાદિત ન રાખીને પ્રકૃતિ અને પર્યાવરણ અંગે વ્યવહારુ સમજણ આપવાનો હતો. વન્યજીવોને જોઈને ગભરાઈ જવાને બદલે તેમની વર્તણૂક સમજવી, યોગ્ય સાવચેતી રાખવી અને જરૂર પડે ત્યારે નિષ્ણાત રેસ્ક્યુઅરની મદદ લેવી કેટલું જરૂરી છે તે અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રકારના કાર્યક્રમોથી વિદ્યાર્થીઓમાં પ્રકૃતિ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા વધે અને વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે સકારાત્મક અભિગમ વિકસે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

સેમિનાર દરમિયાન ખાસ કરીને ઝેરી અને બિનઝેરી સાપની ઓળખ અંગે વિસ્તૃત માહિતી આપવામાં આવી હતી. સમાજમાં સાપ વિશે અનેક પ્રકારની માન્યતાઓ અને ગેરસમજો પ્રચલિત છે, જેના કારણે ઘણી વખત લોકો સાપને જોતાં જ તેને મારી નાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. જ્યારે વાસ્તવમાં સાપ પર્યાવરણના સંતુલનમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. અનેક સાપ ઉંદર જેવા જીવની સંખ્યા નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ બને છે, જેના કારણે ખેતી અને કુદરતી પર્યાવરણને પણ લાભ થાય છે. પોસ્ટર પ્રદર્શન દ્વારા સાપની વિવિધ પ્રજાતિઓ, તેમની વિશેષતાઓ અને ઓળખ અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી. સાથે જ સાપ અંગેની અંધશ્રદ્ધા અને ખોટી માન્યતાઓથી દૂર રહી વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ અપનાવવાની સમજ આપવામાં આવી હતી. દરેક સાપ ઝેરી હોતો નથી અને માત્ર દેખાવના આધારે કોઈ સાપને સુરક્ષિત માનવો પણ યોગ્ય નથી, તે અંગે ખાસ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું. સાપ જોવા મળે ત્યારે તેને પકડવા, મારવા અથવા તેની નજીક જવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે સુરક્ષિત અંતર જાળવી તાલીમબદ્ધ રેસ્ક્યુઅરને જાણ કરવી જોઈએ, તેવી સલાહ આપવામાં આવી હતી. આ માર્ગદર્શનનો હેતુ લોકોમાં સાપ પ્રત્યેનો બિનજરૂરી ભય ઘટાડવાની સાથે તેમની સુરક્ષા અને વન્યજીવોનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો.

કાર્યક્રમમાં સાપ કરડે ત્યારે શું કરવું અને શું ન કરવું તે અંગે પણ વિગતવાર સમજણ આપવામાં આવી હતી. સર્પદંશની ઘટના બને ત્યારે ગભરાઈ જવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી સારવાર મેળવવી અત્યંત જરૂરી છે. અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિને શાંત રાખવી, તેની હલનચલન શક્ય તેટલી ઓછી કરવી અને તાત્કાલિક નજીકની આરોગ્યસેવા સુધી પહોંચાડવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. સાપ કરડેલા ભાગ પર ચીરો મૂકવો, ઝેર ચૂસવાનો પ્રયાસ કરવો, દોરડું ખૂબ જ કસીને બાંધવું અથવા અંધશ્રદ્ધા આધારિત ઉપચાર કરાવવા જેવા પગલાં નુકસાનકારક બની શકે છે. સર્પદંશના કિસ્સામાં સમયસર યોગ્ય તબીબી સારવાર જીવન બચાવવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ છે. વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોને આ બાબતો સમજાવીને પોતાના પરિવાર અને આસપાસના લોકોમાં પણ સાચી માહિતી પહોંચાડવા પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા હતા. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં સાપ દેખાવાની ઘટનાઓ બનતી હોવાથી આવી જાગૃતિ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે. સાપ કરડે ત્યારે ઘરગથ્થુ ઉપચારમાં સમય બગાડવાને બદલે તબીબી નિષ્ણાતોની મદદ લેવી જોઈએ, તે અંગે ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

આ વન્યપ્રાણી સપ્તાહની ઉજવણીને સફળ બનાવવા એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટના પ્રમુખ અશોકભાઈ ભટ્ટ સાથે મેરામણભાઈ, અનિલ પરમાર અને વિશાલ ભરવાડ જોડાયા હતા. ટ્રસ્ટના સભ્યોએ વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં કાર્યક્રમોના આયોજન અને જાગૃતિ ફેલાવવાના પ્રયાસોમાં મહત્ત્વપૂર્ણ કામગીરી કરી હતી. વન્યજીવોના રેસ્ક્યુ અને પુનર્વસન ક્ષેત્રે કાર્યરત સંસ્થાઓની ભૂમિકા સમાજ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે વન્યજીવ માનવ વસાહતમાં આવી જાય ત્યારે તેને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર સુરક્ષિત રીતે બચાવવો જરૂરી બને છે. આવી કામગીરી માટે તાલીમ, અનુભવ અને યોગ્ય સાધનોની જરૂર પડે છે. એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા યોજાયેલા કાર્યક્રમોમાં પણ વન્યજીવો પ્રત્યે માનવતાભર્યું વલણ રાખવા અને કોઈ પણ પ્રાણી કે સાપને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર નિષ્ણાતોની મદદ લેવાની સમજ આપવામાં આવી હતી. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના સહયોગથી યોજાયેલા આ કાર્યક્રમો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો સુધી સંરક્ષણનો સંદેશ પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

આમ, ભાણવડના એનિમલ લવર્સ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા વન્યપ્રાણી સપ્તાહ-૨૦૨૬ની ઉજવણી અંતર્ગત યોજાયેલા જાગૃતિ કાર્યક્રમો વન્યજીવ સંરક્ષણ અને પર્યાવરણ પ્રત્યે જવાબદારી વિકસાવવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ બની રહ્યા હતા. વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં યોજાયેલા સેમિનારો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ, બી.એડ.ના તાલીમાર્થીઓ અને શિક્ષકોને સાપની ઓળખ, વન્યજીવોનું પર્યાવરણીય મહત્ત્વ, અંધશ્રદ્ધાથી દૂર રહેવા તથા સર્પદંશ સમયે યોગ્ય તબીબી સારવાર મેળવવા અંગે માહિતી આપવામાં આવી હતી. વન્યજીવો પ્રકૃતિના અભિન્ન અંગ છે અને તેમનું સંરક્ષણ કરવું એ માત્ર કોઈ એક સંસ્થા નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજની જવાબદારી છે. લોકોમાં જાગૃતિ વધે, વન્યજીવો પ્રત્યેની ગેરસમજો દૂર થાય અને માનવ તથા પ્રકૃતિ વચ્ચે સંતુલિત સહઅસ્તિત્વ વિકસે તેવા હેતુ સાથે ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રયાસોને સરાહનીય ગણાવવામાં આવી રહ્યા છે.

રિપોર્ટર મયુર મોદી ભાણવડ