મારું શહેર જામનગરના ગુલાબનગર ડમ્પિંગ પોઈન્ટ પર ભીષણ આગ : ત્રણ દિવસથી ફાયર બ્રિગેડનો જંગ ચાલુ, 55થી વધુ ફાયર ફાઈટરોએ દિવસ-રાત મહેનત કરી આગ કાબૂમાં લીધી .

જામનગર શહેરના ગુલાબનગર વિસ્તારમાં આવેલા ડમ્પિંગ પોઈન્ટ પર લાગેલી ભીષણ આગે છેલ્લા ત્રણ દિવસથી સમગ્ર શહેરમાં ચિંતા અને દહેશતનો માહોલ ઉભો કર્યો હતો. શહેરના કચરાના વિશાળ જથ્થામાં ભભૂકી ઊઠેલી આ આગ એટલી વિકરાળ હતી કે તેને કાબૂમાં લેવા માટે જામનગર ફાયર બ્રિગેડની ટીમને સતત ત્રણ દિવસ સુધી દિવસ-રાત જહેમત ઉઠાવવી પડી હતી. આગના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં ઘેરા ધુમાડાના ગોટેગોટા જોવા મળ્યા હતા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી જેવી પરિસ્થિતિ પણ સર્જાઈ હતી. જોકે સતત અને સઘન ફાયર ફાઈટિંગ કામગીરીના કારણે હાલ આગ પર કાબૂ મેળવી લેવામાં સફળતા મળી છે અને હાલમાં કુલિંગની કામગીરી ચાલુ હોવાનું ફાયર વિભાગે જણાવ્યું છે.

ફાયર બ્રિગેડના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ આગને કાબૂમાં લેવા માટે છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં આશરે 55 જેટલા ફાયર ફાઈટરો સતત મેદાનમાં તૈનાત રહ્યા હતા. દિવસ-રાતની પરવા કર્યા વગર ફાયર કર્મચારીઓએ વિકટ પરિસ્થિતિમાં કામ કરીને આગ વધુ ફેલાય નહીં તે માટે ભારે જહેમત ઉઠાવી હતી. હાલમાં આગ સંપૂર્ણપણે નિયંત્રણમાં છે, પરંતુ અંદરથી ફરી આગ ભભૂકી ન ઊઠે તે માટે કુલિંગ પ્રક્રિયા હજુ પણ ચાલુ રાખવામાં આવી રહી છે.

આગની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ફાયર વિભાગ દ્વારા પાંચ જેટલી ફાયર બ્રિગેડની ગાડીઓ સતત સ્થળ પર તૈનાત રાખવામાં આવી હતી. આગ એટલી વિકરાળ હતી કે સતત પાણીનો મારો ચલાવવો અત્યંત જરૂરી બની ગયો હતો. આ દરમિયાન પાણીનો પુરવઠો ખોરવાઈ ન જાય તે માટે ફાયર વિભાગે વિશેષ આયોજન પણ કર્યું હતું. ગુલાબનગર પાણીના ટાંકાથી લઈને ડમ્પિંગ પોઈન્ટ સુધી અંદાજે 300 મીટર લાંબી પાણીની પાઈપલાઈન લંબાવવામાં આવી હતી, જેથી સતત પાણીનો સપ્લાય મળી રહે અને ફાયર ફાઈટિંગ કામગીરીમાં કોઈ વિક્ષેપ ન પડે.

ફાયર વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ડમ્પિંગ સાઈટ પર મોટી માત્રામાં એકઠો થતો કચરો, પ્લાસ્ટિક, રબર, સુકા કચરાના ઢગલા અને ગેસનું ઉત્પન્ન થવું આગને વધુ ગંભીર બનાવે છે. આવા ડમ્પિંગ પોઈન્ટ પર આગ લાગ્યા બાદ તેને સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં લેવી ખૂબ જ મુશ્કેલ બને છે કારણ કે કચરાના ઢગલાની અંદર લાંબા સમય સુધી આગ સળગતી રહેતી હોય છે. ઉપરથી આગ ઓછી દેખાતી હોવા છતાં અંદરથી ધીમે ધીમે ધગધગાટ ચાલુ રહેતો હોવાથી કુલિંગ પ્રક્રિયા લાંબા સમય સુધી કરવી પડે છે.

સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા મુજબ આગ લાગ્યા બાદ સમગ્ર વિસ્તારમાં ભારે ધુમાડો ફેલાઈ ગયો હતો. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે ધુમાડાના કારણે લોકોને આંખોમાં બળતરા અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. કેટલાક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે આગના કારણે આખા વિસ્તારમાં દુર્ગંધ ફેલાઈ ગઈ હતી અને નાના બાળકો તથા વૃદ્ધો માટે પરિસ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની ગઈ હતી.

જોકે ફાયર બ્રિગેડની ટીમે સમયસર કાર્યવાહી કરીને આગને વધુ વિકરાળ બનતી અટકાવી હતી. જો આગ વધુ ફેલાઈ હોત તો આસપાસના વિસ્તારો અને અન્ય સુવિધાઓ માટે પણ જોખમ ઊભું થઈ શકતું હતું. આગની ગંભીરતા જોતા સ્થળ પર સતત મોનીટરીંગ રાખવામાં આવ્યું હતું અને ફાયર વિભાગના અધિકારીઓ પણ સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા હતા.

ડમ્પિંગ સાઈટ પર આગ લાગવાની ઘટનાઓ નવી નથી. ખાસ કરીને ઉનાળાની ઋતુમાં વધતી ગરમી, સુકા કચરાનો જથ્થો અને અંદર ઉત્પન્ન થતી મિથેન જેવી જ્વલનશીલ ગેસોના કારણે ઘણીવાર આગની ઘટનાઓ સર્જાતી હોય છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કચરાના ઢગલામાં સડતા જૈવિક પદાર્થોમાંથી ઉત્પન્ન થતી ગેસો ગરમીના કારણે સળગી ઊઠે છે અને પછી ધીમે ધીમે આખા વિસ્તારમાં આગ ફેલાઈ જાય છે.

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવી આગો માત્ર સ્થાનિક સમસ્યા નથી, પરંતુ પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય માટે પણ ગંભીર જોખમ ઊભું કરે છે. ડમ્પિંગ સાઈટ પર લાગતી આગના કારણે ઝેરી ધુમાડો હવામાં ફેલાય છે, જેમાં કાર્બન મોનોક્સાઈડ, ડાયોક્સિન અને અન્ય હાનિકારક રસાયણો સામેલ હોઈ શકે છે. આ પ્રદૂષણ લાંબા ગાળે માનવ આરોગ્ય માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

ખાસ કરીને પ્લાસ્ટિક અને રબર જેવા પદાર્થો સળગે ત્યારે ઉત્પન્ન થતો ધુમાડો ખૂબ જ ઝેરી ગણાય છે. આવા ધુમાડાના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી શ્વાસ સંબંધિત બીમારીઓ, એલર્જી અને આંખોમાં બળતરા જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. આથી ડમ્પિંગ સાઈટ પર આગની ઘટનાઓને અત્યંત ગંભીરતાથી લેવાની જરૂરિયાત છે.

સ્થાનિક રહેવાસીઓએ પણ માંગ કરી છે કે ડમ્પિંગ પોઈન્ટ પર આગની ઘટનાઓ અટકાવવા માટે કાયમી વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. કેટલાક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે દર વર્ષે ઉનાળામાં આવી આગ લાગતી રહે છે અને લોકોને ભારે હાલાકીનો સામનો કરવો પડે છે. તેઓએ કચરા વ્યવસ્થાપનની આધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવા અને ડમ્પિંગ સાઈટનું વૈજ્ઞાનિક સંચાલન કરવાની માંગ કરી હતી.

ફાયર વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે હાલ પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે નિયંત્રણમાં છે, પરંતુ સાવચેતીના ભાગરૂપે કુલિંગ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવામાં આવી રહી છે. કારણ કે ડમ્પિંગ સાઈટ પર અંદરથી ફરી આગ સળગી ઊઠવાની શક્યતા રહેતી હોય છે. આથી સતત પાણીનો છંટકાવ અને દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે.

આ સમગ્ર કામગીરી દરમિયાન ફાયર ફાઈટરોને પણ ભારે પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ઉનાળાની ગરમી વચ્ચે ભારે ધુમાડો અને તાપમાનમાં સતત કલાકો સુધી કામ કરવું અત્યંત મુશ્કેલ બની રહે છે. તેમ છતાં ફાયર કર્મચારીઓએ પોતાની ફરજ પ્રત્યેની નિષ્ઠા દાખવી આગને કાબૂમાં લેવા સતત પ્રયત્નો કર્યા હતા.

જામનગર ફાયર બ્રિગેડની આ કામગીરીની સ્થાનિક લોકો દ્વારા પ્રશંસા કરવામાં આવી રહી છે. લોકોનું કહેવું છે કે જો ફાયર વિભાગે ઝડપી અને સતત કામગીરી ન કરી હોત તો આગ વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકતી હતી. ખાસ કરીને પાણીની સતત સપ્લાય જાળવવા માટે 300 મીટર લાંબી પાઈપલાઈન ઉભી કરવાની વ્યવસ્થા ફાયર વિભાગની ઝડપી કામગીરીનું ઉદાહરણ માનવામાં આવી રહી છે.

મ્યુનિસિપલ અને પર્યાવરણ સંબંધિત નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે શહેરોમાં વધતા કચરાના પ્રશ્નને ધ્યાનમાં રાખીને હવે ડમ્પિંગ યાર્ડ મેનેજમેન્ટ માટે આધુનિક ટેક્નોલોજી અપનાવવાની જરૂર છે. કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલ, સેગ્રેગેશન અને વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી જેવી પદ્ધતિઓ અપનાવવામાં આવશે તો આવી આગની ઘટનાઓમાં ઘટાડો આવી શકે છે.

હાલ માટે ગુલાબનગર ડમ્પિંગ પોઈન્ટ પર આગ નિયંત્રણમાં હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ સમગ્ર ઘટના ફરી એકવાર શહેરના કચરા વ્યવસ્થાપન અને પર્યાવરણ સુરક્ષા અંગે ગંભીર ચર્ચા ઉભી કરી રહી છે. હવે લોકોની નજર એ પર ટકેલી છે કે ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ અટકાવવા માટે તંત્ર દ્વારા કયા લાંબા ગાળાના પગલાં લેવામાં આવે છે.