મારું શહેર મતદાર ID, આધાર અને PAN કાર્ડ નાગરિકતાનો અંતિમ પુરાવો નથી: કોલકાતા હાઇકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો.

કોલકાતા: ભારતીય નાગરિકતાના પુરાવા અંગે કોલકાતા હાઇકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મતદાર ઓળખપત્ર (Voter ID), આધાર કાર્ડ, PAN કાર્ડ અને બેંક એકાઉન્ટ જેવા દસ્તાવેજો માત્ર ભારતીય નાગરિકતાનો અંતિમ અથવા નિર્ણાયક પુરાવો ગણાવી શકાય નહીં. આ ટિપ્પણી બાંગ્લાદેશી નાગરિક હોવાની આશંકા હેઠળ અટકાયતમાં રાખવામાં આવેલા એક વ્યક્તિ સંબંધિત કેસની સુનાવણી દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.

જસ્ટિસ દેબાંગ્સુ બસાક અને મોહમ્મદ શબ્બર રશીદીની ખંડપીઠે પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની કાર્યવાહી પર હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કરતાં અરજદારને નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે પૂરતા અને વિશ્વસનીય પુરાવા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ ગણાવ્યો હતો.

બાંગ્લાદેશી હોવાની શંકા હેઠળ ડિટેન્શન સેન્ટરમાં

મુર્શિદાબાદ જિલ્લાના નાસિર નામના વ્યક્તિને બાંગ્લાદેશી હોવાની શંકાના આધારે લાલગોલા ડિટેન્શન સેન્ટરમાં રાખવામાં આવ્યો છે. કોર્ટે નાસિર અને તેના સગા તરીકે દાવો કરનાર સુમન મોલ્લાને અનેક વખત ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરવાની તક આપી હતી, પરંતુ તેઓ વિશ્વસનીય દસ્તાવેજો રજૂ કરી શક્યા નહોતા.

નાસિર પોતાનું જન્મ પ્રમાણપત્ર કે અન્ય મૂળભૂત નાગરિકતા દર્શાવતા દસ્તાવેજો રજૂ કરી શક્યો નહોતો. તેના પક્ષે સુમન મોલ્લાએ મતદાર ઓળખપત્ર, આધાર કાર્ડ, PAN કાર્ડ અને બેંક પાસબુક કોર્ટમાં રજૂ કરી હતી.

મતદાર ઓળખપત્ર માત્ર મતદાર યાદીનો પુરાવો

ખંડપીઠે પોતાના અવલોકનમાં જણાવ્યું કે મતદાર ઓળખપત્ર માત્ર મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાયેલું હોવાનું દર્શાવે છે, પરંતુ તે ભારતીય નાગરિકતાનો નિર્ણાયક પુરાવો નથી.

કોર્ટે નોંધ્યું કે SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન નાસિરનું નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું હતું. તેથી માત્ર મતદાર ઓળખપત્રના આધારે નાગરિકતા સ્વીકારી શકાય નહીં.

આધાર, PAN અને બેંક દસ્તાવેજો અંગે પણ સ્પષ્ટતા

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે આધાર કાર્ડ પણ નાગરિકતાનો પુરાવો નથી. આધારનો મુખ્ય હેતુ ઓળખની પુષ્ટિ કરવાનો છે, નાગરિકતા નક્કી કરવાનો નથી.

તે જ રીતે PAN કાર્ડ અને બેંક ખાતાના દસ્તાવેજો પણ વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે તે સાબિત કરતા નથી. આ દસ્તાવેજો અન્ય વહીવટી અને નાણાકીય હેતુઓ માટે જારી કરવામાં આવે છે અને તેમને નાગરિકતાના કાયદાકીય પુરાવા તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.

અરજદારના દાવામાં અનેક વિસંગતતાઓ

કોર્ટે અરજદાર અને તેના સગાના નિવેદનોમાં ગંભીર વિસંગતતાઓ પણ નોંધાવી હતી.

• સુમને પોલીસ સમક્ષ પોતાને નાસિરનો પિતરાઈ ભાઈ ગણાવ્યો હતો, જ્યારે બાદમાં કોર્ટમાં નાસિર પોતાનો કાકા હોવાનું જણાવ્યું.
• સુમને દાવો કર્યો હતો કે નાસિરના પિતાનું 1980માં અવસાન થયું હતું અને ત્યારથી તેણે નાસિરની સંભાળ લીધી છે. જોકે કોર્ટના રેકોર્ડ મુજબ નાસિરની ઉંમર 46 વર્ષ છે જ્યારે સુમનની ઉંમર માત્ર 38 વર્ષ છે. તેથી આ દાવો વિશ્વસનીય લાગતો નથી.
• નાસિરે માતા-પિતાના અવસાન બાદ તેમને દફનાવ્યાનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ દફનાવવાનું સ્થળ ક્યાં છે તે અંગે કોઈ માહિતી આપી શક્યો નહોતો.

કોર્ટે ટિપ્પણી કરી કે જો દફનાવવાનું સ્થળ બતાવવામાં આવ્યું હોત તો DNA પરીક્ષણ દ્વારા દાવાની ચકાસણી શક્ય બની હોત.

રાજ્ય સરકારનો દાવો

સુનાવણી દરમિયાન રાજ્ય સરકાર તરફથી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે પોલીસ પૂછપરછ દરમિયાન નાસિરે પોતે બાંગ્લાદેશનો નાગરિક હોવાનું અને વર્ષો પહેલાં ગેરકાયદેસર રીતે ભારતમાં પ્રવેશ કર્યો હોવાનું કબૂલ્યું હતું.

ચુકાદાનું મહત્વ

આ ચુકાદામાં હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે મતદાર ઓળખપત્ર, આધાર કાર્ડ, PAN કાર્ડ અથવા બેંક એકાઉન્ટ જેવા દસ્તાવેજો વ્યક્તિની ઓળખ અથવા અન્ય વહીવટી હેતુઓ માટે ઉપયોગી હોઈ શકે, પરંતુ તેઓ પોતાના બળે ભારતીય નાગરિકતાનો અંતિમ અને કાયદેસર પુરાવો ગણાતા નથી. નાગરિકતા સંબંધિત વિવાદોમાં સંબંધિત કાયદા મુજબના અન્ય વિશ્વસનીય પુરાવા અને દસ્તાવેજોનું મહત્વ રહેશે.