આંતરરાષ્ટ્રીય અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિનો પાકિસ્તાન પર કટાક્ષ: ‘પ્રેસ ફ્રીડમના અભાવે ઈરાન કરારની વિગતો જાહેર કરવામાં થયો વિલંબ’

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા વચગાળાના શાંતિ કરારને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. કતાર અને પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતાથી આ કરાર શક્ય બન્યો હોવાના દાવાઓ વચ્ચે હવે અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સના નિવેદને પાકિસ્તાનને મુશ્કેલીમાં મૂકી દીધું છે. વેન્સે એક પોડકાસ્ટ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે કરારની સત્તાવાર વિગતો જાહેર કરવામાં થયેલા વિલંબ પાછળનું એક મોટું કારણ પાકિસ્તાન અને કતાર જેવા દેશોમાં મીડિયા સ્વતંત્રતાનો અભાવ છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ Donald Trump દ્વારા 15 જૂને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે થયેલા આ વચગાળાના શાંતિ કરારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. જોકે કરારની સંપૂર્ણ અને સત્તાવાર વિગતો બે દિવસ બાદ જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ વિલંબ અંગે પૂછાયેલા સવાલના જવાબમાં જેડી વેન્સે ખુલાસો કરતાં જણાવ્યું કે અમેરિકા જેવી પારદર્શક પ્રણાલી અને પ્રેસ ફ્રીડમ દરેક દેશમાં ઉપલબ્ધ નથી.

‘અમેરિકામાં દસ્તાવેજો જનતા સામે મૂકવા પડે છે’

જેડી વેન્સે કહ્યું કે અમેરિકા કરારની વિગતો વહેલી તકે જાહેર કરવા માંગતું હતું, પરંતુ તેમાં સામેલ કેટલાક દેશોની પ્રણાલીને કારણે પ્રક્રિયામાં સમય લાગ્યો. તેમના શબ્દોમાં, “અમેરિકામાં ફર્સ્ટ એમેન્ડમેન્ટ અને પ્રેસ ફ્રીડમ છે. અહીં સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા મહત્વના કરારો અને દસ્તાવેજો જાહેર ચર્ચા માટે લોકો સમક્ષ મૂકવામાં આવે છે જેથી નાગરિકો તેનું વિશ્લેષણ કરી શકે.”

તેમણે વધુમાં કહ્યું કે પાકિસ્તાન અને કતાર જેવી વ્યવસ્થાઓમાં સામાન્ય રીતે એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવતી નથી કે સત્તાવાર દસ્તાવેજો જનતા સામે રજૂ કરવામાં આવે. તેથી દસ્તાવેજોની રજૂઆત અને પ્રક્રિયાને લઈને અલગ અભિગમ જોવા મળે છે.

પાકિસ્તાનના દાવા પર ફરી પ્રશ્નચિહ્ન

તાજેતરના અઠવાડિયાઓમાં પાકિસ્તાને દાવો કર્યો હતો કે કતાર સાથે મળીને તેણે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંવાદ સ્થાપિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. પાકિસ્તાની નેતાઓએ આને પોતાની રાજદ્વારી સફળતા તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

પરંતુ હવે અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિના નિવેદન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે કરારમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા જેટલી દર્શાવવામાં આવી રહી છે, તે હકીકતમાં એટલી મહત્વપૂર્ણ હતી કે નહીં. વેન્સના નિવેદનને ઘણા રાજકીય વિશ્લેષકો પાકિસ્તાનની રાજદ્વારી છબીને ઝટકો ગણાવી રહ્યા છે.

પ્રેસ ફ્રીડમ મુદ્દે જૂની ચર્ચા ફરી ગરમાઈ

જેડી વેન્સના નિવેદન બાદ પાકિસ્તાનમાં મીડિયા સ્વતંત્રતા અને લોકશાહી સંસ્થાઓની સ્થિતિ અંગેની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અગાઉ પણ પાકિસ્તાનમાં પત્રકારો પર દબાણ, મીડિયા સેન્સરશિપ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સંબંધિત મુદ્દાઓ ઉઠાવતી રહી છે.

વેન્સે સીધો આરોપ લગાવ્યા વગર માત્ર બંને દેશોની વ્યવસ્થાની તુલના કરી હતી, પરંતુ તેમના નિવેદનનો અર્થ એ રીતે લેવામાં આવી રહ્યો છે કે અમેરિકાએ કરારની વિગતો જાહેર કરવામાં થયેલા વિલંબ માટે પાકિસ્તાન અને કતારની પ્રણાલીઓને જવાબદાર ગણાવી છે.

કરારને લઈને હજુ પણ ઉત્સુકતા

અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે થયેલા આ વચગાળાના શાંતિ કરારને મધ્યપૂર્વમાં તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. કરાર બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ થઈ છે અને વૈશ્વિક વેપાર તથા ઊર્જા બજારોમાં પણ હકારાત્મક અસર જોવા મળી રહી છે.

જોકે કરારની અમલવારી, તેમાં સામેલ દેશોની ભૂમિકા અને ભવિષ્યમાં તેના પરિણામો અંગે હજુ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ દરમિયાન અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિના નિવેદને રાજદ્વારી ચર્ચામાં એક નવો વિવાદ ઉમેર્યો છે.

રાજકીય નિષ્ણાતોના મતે, જેડી વેન્સની ટિપ્પણી માત્ર કરારના વિલંબ અંગેનું સ્પષ્ટીકરણ નથી, પરંતુ તે લોકશાહી, પારદર્શિતા અને મીડિયા સ્વતંત્રતા જેવા મુદ્દાઓ પર અમેરિકાના અભિગમને પણ દર્શાવે છે. હવે પાકિસ્તાન અને કતાર તરફથી આ નિવેદન અંગે કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવે છે કે નહીં તેના પર સૌની નજર ટકેલી છે.