આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્રાન્સમાં વિદ્યાર્થી આંદોલન ઉગ્ર બન્યું, 400થી વધુ હાઈસ્કૂલ પ્રભાવિત.
ફ્રાન્સમાં શિક્ષણ વ્યવસ્થાની સ્થિતિ, શિક્ષકોની અછત, ભીડભાડવાળા વર્ગખંડો અને સરકારના આગામી બજેટમાં પ્રસ્તાવિત ખર્ચકાપના વિરોધમાં શરૂ થયેલું વિદ્યાર્થી આંદોલન હવે દેશના અનેક શહેરોમાં ફેલાઈ ગયું છે. સપ્ટેમ્બર અંતમાં પેરિસ વિસ્તારની કેટલીક હાઈસ્કૂલમાંથી શરૂ થયેલા વિરોધે થોડા જ દિવસોમાં રાષ્ટ્રીય સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. 30 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં આશરે 400 હાઈસ્કૂલમાં વિરોધ, બ્લોકેડ અથવા શિક્ષણ કાર્યમાં વિક્ષેપ નોંધાયો હતો. કેટલાક સ્થળોએ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા કચરાના ડબ્બા અને અન્ય વસ્તુઓથી શાળાના પ્રવેશદ્વાર બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે મોટાભાગના વિરોધના મુદ્દા શિક્ષણ સંબંધિત હતા, કેટલાક સ્થળોએ સ્થિતિ હિંસક બની અને પોલીસ સાથે અથડામણની ઘટનાઓ પણ સામે આવી.
વિરોધના કેન્દ્રમાં ફ્રાન્સની શાળાઓમાં વર્ગખંડોની સ્થિતિ અને શિક્ષકોની અછતનો મુદ્દો છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે અનેક શાળાઓમાં વર્ગખંડોમાં વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વધારે છે અને શિક્ષકોની ગેરહાજરી અથવા ખાલી જગ્યાઓના કારણે નિયમિત શિક્ષણ પ્રભાવિત થાય છે. કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ લાંબા સ્કૂલ કલાકો, જૂની ઇમારતો અને ગરમી સામે પૂરતી સુવિધાઓના અભાવ અંગે પણ ફરિયાદ કરી રહ્યા છે. સપ્ટેમ્બરના અંતમાં પેરિસ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં શરૂ થયેલા વિરોધમાં વિદ્યાર્થીઓએ “વધુ શિક્ષકો, વધુ સંસાધનો અને સારી શૈક્ષણિક પરિસ્થિતિ” જેવી માંગણીઓ સાથે શાળાઓ બહાર દેખાવો કર્યા હતા. અહેવાલો અનુસાર કેટલાક વર્ગોમાં 32થી 35 જેટલા વિદ્યાર્થીઓ હોવાની ફરિયાદ પણ વિદ્યાર્થી સંગઠનોએ કરી છે.
આ આંદોલનને વધુ વેગ ફ્રાન્સ સરકારના 2027ના બજેટ માટેના 54 અબજ યુરોના બચત અને ખર્ચકાપના પ્રસ્તાવને કારણે મળ્યો છે. સરકાર ફ્રાન્સની નાણાકીય સ્થિતિ સુધારવા માટે ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ જ મુદ્દે સરકારી કર્મચારીઓ, શિક્ષકો, ફાયરફાઇટર્સ અને આરોગ્ય ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા કર્મચારીઓએ પણ દેશવ્યાપી હડતાળ અને રેલીઓમાં ભાગ લીધો હતો. શિક્ષણ ક્ષેત્રના સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો એક તરફ શાળાઓમાં વધુ સંસાધનોની જરૂર છે, તો બીજી તરફ સરકારી ખર્ચમાં ઘટાડો અને કર્મચારીઓના પગાર સ્થિર રાખવાની દરખાસ્તો અસંતોષ વધારી રહી છે. 30 સપ્ટેમ્બરના અહેવાલો અનુસાર, સરકારના બજેટ પ્રસ્તાવમાં 2027 દરમિયાન રાજ્ય કર્મચારીઓના મૂળ પગારને સ્થિર રાખવાની યોજના પણ સામેલ છે.
વિરોધ દરમિયાન કેટલાક શહેરોમાં સ્થિતિ ગંભીર બની હતી. લિલમાં શાળાની બહાર કચરાના ડબ્બામાં આગ લગાડવામાં આવી હતી અને પોલીસ તરફ વસ્તુઓ ફેંકવાની ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. નાંતે, રેન, બોર્ડો, લિયોન અને માર્સેઈ સહિતના શહેરોમાં પણ વિરોધ અને પોલીસ સાથે અથડામણના અહેવાલો સામે આવ્યા. માર્સેઈમાં આગ અને તોડફોડની ઘટનાઓ સામે આવી હોવાના અહેવાલ છે. પોલીસ દ્વારા કેટલાક સ્થળોએ ટિયર ગેસ અને અન્ય નિયંત્રણાત્મક પગલાંનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ 30 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં દેશભરમાં 440 લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી હતી, જેમાં મોટી સંખ્યામાં સગીરો હોવાની માહિતી આપવામાં આવી હતી. તે સમયગાળામાં પોલીસ અને વિદ્યાર્થીઓ સહિત અનેક લોકો ઘાયલ થયાના અહેવાલો પણ આવ્યા હતા.
વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ સાથે સરકારી કર્મચારીઓની હડતાળ જોડાતા આંદોલનનો વ્યાપ વધુ વધ્યો છે. શિક્ષક સંગઠનો અને અન્ય સરકારી કર્મચારી સંગઠનો દ્વારા પણ સરકારની બજેટ નીતિઓ સામે વાંધો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. 29 સપ્ટેમ્બરના રાષ્ટ્રીય વિરોધ દરમિયાન 330થી વધુ હાઈસ્કૂલમાં કોઈને કોઈ પ્રકારની અસર નોંધાઈ હતી અને ત્યારબાદ આ સંખ્યા લગભગ 400 સુધી પહોંચી હતી. વિદ્યાર્થીઓના સંગઠનો દ્વારા શાળાઓમાં વધુ સંસાધનો, શિક્ષકોની ભરતી અને ભૌતિક સુવિધાઓમાં સુધારાની માંગ કરવામાં આવી છે. સાથે જ કેટલાક વિદ્યાર્થી નેતાઓએ વિરોધને શાંતિપૂર્ણ રાખવાની અપીલ પણ કરી હતી. આથી એક તરફ શિક્ષણ વ્યવસ્થાના પ્રશ્નો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે, તો બીજી તરફ હિંસક ઘટનાઓને કારણે કાયદો અને વ્યવસ્થાનો મુદ્દો પણ મહત્વનો બની રહ્યો છે.
ફ્રાન્સમાં આ વિરોધ એવા સમયે થયો છે જ્યારે સરકાર દેશની નાણાકીય સ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે કઠિન બજેટ નિર્ણયો પર ચર્ચા કરી રહી છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર, ફ્રાન્સનું જાહેર દેવું GDPની સરખામણીએ આશરે 119 ટકા સુધી પહોંચ્યું છે અને સરકાર ખર્ચમાં ઘટાડા દ્વારા બજેટ ખાધને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. બીજી તરફ શિક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા સંગઠનોનું કહેવું છે કે શાળાઓમાં પહેલેથી જ સંસાધનો અને સ્ટાફની સમસ્યાઓ છે, તેથી વધુ ખર્ચકાપથી પરિસ્થિતિ પર અસર પડી શકે છે. સરકારની નાણાકીય જરૂરિયાતો અને વિદ્યાર્થીઓ તથા કર્મચારીઓની જાહેર સેવાઓ સંબંધિત માંગણીઓ વચ્ચેનો આ તણાવ હવે ફ્રાન્સની આંતરિક ચર્ચાનો મહત્વનો મુદ્દો બની ગયો છે.
હાલ ફ્રાન્સમાં સરકાર માટે મુખ્ય પડકાર બે સ્તરે છે—એક તરફ શાળાઓ અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને ઉઠેલી વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદોનો ઉકેલ લાવવો અને બીજી તરફ જાહેર નાણાકીય સ્થિતિને સંભાળવા માટે ખર્ચમાં નિયંત્રણ કરવું. 1 ઓક્ટોબરના અહેવાલોમાં વિરોધ વધુ વિસ્તર્યો હોવાનું અને 1,000થી વધુ સંસ્થાઓ પ્રભાવિત થયાનું જણાવાયું હતું, જ્યારે 222 સ્થળોએ બ્લોકેડ નોંધાયા હતા. એટલે સ્થિતિ 30 સપ્ટેમ્બરના 400થી વધુ હાઈસ્કૂલના આંકડા કરતાં આગળ વધી હતી. આંદોલનના કેટલાક સ્થળોએ હિંસક બનાવોને કારણે સરકાર અને સુરક્ષા એજન્સીઓએ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે વધુ પગલાં લીધા છે. હવે આગળ સરકાર વિદ્યાર્થી સંગઠનો, શિક્ષક સંગઠનો અને અન્ય કર્મચારી સંગઠનો સાથે કેવી રીતે વાતચીત કરે છે અને શિક્ષણ ક્ષેત્રની માંગણીઓ તથા બજેટની નાણાકીય મર્યાદાઓ વચ્ચે શું સંતુલન સાધે છે, તેના પર સમગ્ર દેશની નજર છે.
