ક્રાઇમ ઓપરેશન ‘મ્યુલ હન્ટ 2.0’નો મોટો ધડાકો: રાધનપુર પોલીસે રૂ. 196 કરોડના સાયબર ક્રાઇમ નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો, બેંક ખાતા ભાડે આપવાના રેકેટનો ભાંડો ફોડાયો.

રાધનપુર: રાજ્યમાં દિવસેને દિવસે વધી રહેલા સાયબર ગુનાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા ગુજરાત પોલીસ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા વિશેષ અભિયાન ‘ઓપરેશન મ્યુલ હન્ટ 2.0’ હેઠળ પાટણ જિલ્લા પોલીસને એક મહત્વપૂર્ણ સફળતા મળી છે. રાધનપુર પોલીસે રૂ. 196 કરોડના શંકાસ્પદ નાણાકીય વ્યવહારો સાથે સંકળાયેલા સાયબર ક્રાઇમ નેટવર્કનો પર્દાફાશ કરીને એક આરોપીની ધરપકડ કરી છે, જ્યારે અન્ય બે આરોપીઓ હાલ ફરાર છે અને તેમની શોધખોળ માટે પોલીસની વિવિધ ટીમો કાર્યરત કરવામાં આવી છે.

સાયબર ગુનાઓ માટે ભાડે લેવામાં આવતા બેંક ખાતાઓના માધ્યમથી કરોડો રૂપિયાની ગેરકાયદેસર રકમની હેરફેર થતી હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થતાં સમગ્ર રાજ્યમાં ચર્ચા જાગી છે. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ આ નેટવર્ક માત્ર ગુજરાત પૂરતું મર્યાદિત નહોતું, પરંતુ દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં થયેલી સાયબર છેતરપિંડીની ફરિયાદો સાથે પણ સીધું જોડાયેલું હોવાનું સામે આવ્યું છે.

ઉચ્ચ અધિકારીઓના માર્ગદર્શન હેઠળ વિશેષ તપાસ

બનાસકાંઠા રેન્જના પોલીસ મહાનિરીક્ષક પરીક્ષિતા રાઠોડ, પાટણ જિલ્લા પોલીસ અધિક્ષક વી.કે. નાયી અને રાધનપુર વિભાગના નાયબ પોલીસ અધિક્ષક કૃણાલસિંહ પરમારના માર્ગદર્શન હેઠળ જિલ્લામાં સાયબર ગુનાઓ સામે વિશેષ ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી રહી છે. રાજ્ય સરકારના નિર્દેશ મુજબ બેંક ખાતા ભાડે આપવાના ગેરકાયદેસર રેકેટ સામે કાર્યવાહી કરવા રાધનપુર પોલીસ સતત ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરી રહી હતી.

આ દરમિયાન પોલીસને કેટલીક શંકાસ્પદ બેંક ખાતાઓ અંગે મહત્વની માહિતી મળી હતી. તેના આધારે ટેક્નિકલ અને નાણાકીય તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ચોંકાવનારા તથ્યો સામે આવ્યા હતા.

SAMANVAYA અને NCCRP પોર્ટલ પરથી મળ્યા મહત્વના પુરાવા

તપાસ દરમિયાન ભારત સરકારના SAMANVAYA અને National Cyber Crime Reporting Portal (NCCRP) પરથી મળેલી માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ધી હારીજ નાગરિક સહકારી બેંક, હારીજ તેમજ બંધન બેંક, સમી ખાતે ખોલવામાં આવેલા કેટલાક કરંટ ખાતાઓમાં અસામાન્ય અને અત્યંત મોટા પાયે નાણાકીય વ્યવહારો થઈ રહ્યા હતા.

આ ખાતાઓ સામે દેશના અનેક રાજ્યોમાંથી સાયબર છેતરપિંડી સંબંધિત ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. વિવિધ ફરિયાદોનું વિશ્લેષણ કરતાં પોલીસને ખાતરી થઈ કે આ ખાતાઓનો ઉપયોગ સંગઠિત સાયબર ગુનાખોરી માટે કરવામાં આવી રહ્યો હતો.

લોકોને કમિશનની લાલચ આપી ખાતા ખોલાવવામાં આવતા

પોલીસ તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આરોપીઓ સામાન્ય લોકોનો સંપર્ક કરીને તેમને રોકડ રકમ તથા દર મહિને કમિશન આપવાની લાલચ આપતા હતા. ત્યારબાદ તેમના નામે વેપારી પેઢીઓ અથવા ફર્મો ઉભી કરીને કરંટ બેંક ખાતા ખોલાવવામાં આવતા હતા.

ખાતા ખુલ્યા બાદ આરોપીઓ ખાતાધારકો પાસેથી ATM કાર્ડ, ચેકબુક, કોરા સહીવાળા ચેક, મોબાઇલ નંબર, સિમકાર્ડ તેમજ ઇન્ટરનેટ બેંકિંગની સંપૂર્ણ વિગતો પોતાના કબજામાં લઈ લેતા હતા. ત્યારબાદ આ ખાતાઓનો ઉપયોગ દેશભરમાં સાયબર ગુનાઓમાંથી મેળવવામાં આવેલી રકમની લેવડદેવડ માટે કરવામાં આવતો હતો.

તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે અનેક ખાતાધારકોને કદાચ એ વાતનો અંદાજ પણ નહોતો કે તેમના નામે ખોલાયેલા ખાતાઓનો ઉપયોગ કરોડો રૂપિયાની ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાં થઈ રહ્યો હતો.

અનેક પ્રકારના સાયબર ગુનાઓ સાથે જોડાણ

પોલીસના જણાવ્યા મુજબ આ બેંક ખાતાઓનો ઉપયોગ અનેક પ્રકારની સાયબર છેતરપિંડીમાં કરવામાં આવતો હતો. તેમાં OTP ફ્રોડ, APK ફાઇલ દ્વારા મોબાઇલ હેકિંગ, ફિશિંગ લિંક મારફતે બેંકિંગ છેતરપિંડી, ડિજિટલ અરેસ્ટના નામે બ્લેકમેઇલ, સેક્સટોર્શન, સોશિયલ મીડિયા દ્વારા રોકાણ અને નોકરીની લાલચ આપી થતી આર્થિક છેતરપિંડી, તેમજ ઓનલાઇન જુગાર અને સટ્ટા જેવી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાંથી મળતી રકમના ટ્રાન્સફરનો સમાવેશ થાય છે.

સાયબર ગુનેગારો આવા ખાતાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાના મૂળ ઓળખના પુરાવા છુપાવી દેતા હોવાથી તપાસ એજન્સીઓ સુધી પહોંચવામાં મુશ્કેલી સર્જાતી હતી. તેથી આવા "મ્યુલ એકાઉન્ટ" સાયબર ગુનાખોરીમાં અત્યંત મહત્વની કડી માનવામાં આવે છે.

રૂ. 196 કરોડના વ્યવહારો, 38 સાયબર ફરિયાદો

પોલીસ તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું કે બંને બેંક ખાતાઓમાં મળીને અંદાજે રૂ. 196 કરોડ જેટલા શંકાસ્પદ અને ગેરકાયદેસર નાણાકીય વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા.

આ ઉપરાંત દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી આ ખાતાઓને લગતી કુલ 38 NCCRP સાયબર ફ્રોડ ફરિયાદો નોંધાઈ હોવાનું પણ તપાસમાં સામે આવ્યું છે. આ ફરિયાદોમાં લાખો રૂપિયાની છેતરપિંડીના બનાવો નોંધાયેલા હોવાનું પોલીસ સૂત્રોએ જણાવ્યું છે.

આટલી મોટી રકમની હેરફેર અને વિવિધ રાજ્યો સાથેના જોડાણને ધ્યાનમાં રાખીને હવે તપાસ વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવી રહી છે. પોલીસ અન્ય સંડોવાયેલા વ્યક્તિઓ, બેંકિંગ ચેનલ અને નાણાંના અંતિમ લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

એક આરોપીની ધરપકડ, બે ફરાર

આ કેસમાં રાધનપુર પોલીસે **શંકરભાઈ નેમાભાઈ ઠાકોર (રાધનપુર)**ની ધરપકડ કરી છે. તેની પૂછપરછ દરમિયાન અનેક મહત્વની માહિતી મળી હોવાનું પોલીસ સૂત્રોએ જણાવ્યું છે.

જ્યારે આ કેસના અન્ય બે આરોપીઓ મનોજકુમાર ઉર્ફે લાલો નટવરલાલ ઠક્કર (ધોકાવાડા, સાંતલપુર) તથા હર્ષદભાઈ ઠક્કર (પાટણ) હાલ ફરાર છે. બંને આરોપીઓને ઝડપી પાડવા માટે અલગ-અલગ ટીમો બનાવવામાં આવી છે અને સંભવિત સ્થળોએ દરોડા પાડવામાં આવી રહ્યા છે.

કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી

આ સમગ્ર મામલે રાધનપુર પોલીસ સ્ટેશનમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS)-2023ની કલમ 317(2), 317(5), 318(4), 61(1)(A) તેમજ માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમની કલમ 66-D હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.

પોલીસ હાલ બેંકિંગ દસ્તાવેજો, મોબાઇલ ફોન, ડિજિટલ પુરાવા, ટ્રાન્ઝેક્શન હિસ્ટ્રી અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ડેટાનું ફોરેન્સિક વિશ્લેષણ પણ કરી રહી છે. તપાસ દરમિયાન વધુ લોકોની સંડોવણી બહાર આવે તેવી શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.

તપાસમાં પોલીસ ટીમની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા

આ સફળ કામગીરીમાં પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર આર.બી. વાઢિયા, પી.એસ.આઈ. ડી.એમ. જોષી, હેડ કોન્સ્ટેબલ ઇમરાનખાન મોબતખાન, હેડ કોન્સ્ટેબલ પ્રહલાદજી ઠાકરશીભાઈ તથા પોલીસ કોન્સ્ટેબલ લાલાભાઈ ભગાભાઈએ મહત્વપૂર્ણ કામગીરી બજાવી હતી. ટેક્નિકલ માહિતીનું વિશ્લેષણ, બેંકિંગ રેકોર્ડની ચકાસણી અને મેદાની તપાસના આધારે સમગ્ર નેટવર્કનો પર્દાફાશ કરવામાં પોલીસને સફળતા મળી હતી.

નાગરિકોને મહત્વની અપીલ

પાટણ જિલ્લા પોલીસે આ કાર્યવાહી બાદ નાગરિકોને ખાસ ચેતવણી આપી છે કે કોઈપણ વ્યક્તિએ કમિશન, ભાડું અથવા અન્ય આર્થિક લાભની લાલચમાં પોતાનું બેંક ખાતું, ATM કાર્ડ, ચેકબુક, કોરા સહીવાળા ચેક, સિમકાર્ડ અથવા ઇન્ટરનેટ બેંકિંગની માહિતી કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને આપવી નહીં.

પોલીસે જણાવ્યું છે કે આવા ખાતાઓનો ઉપયોગ સાયબર ગુનેગારો કરોડો રૂપિયાની છેતરપિંડી માટે કરે છે અને ખાતાધારક પણ કાયદાકીય મુશ્કેલીમાં ફસાઈ શકે છે. તેથી દરેક નાગરિકે પોતાના બેંકિંગ દસ્તાવેજો અને વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષા અંગે સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.

સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બનનાર કોઈપણ વ્યક્તિએ વિલંબ કર્યા વગર 1930 સાયબર હેલ્પલાઇન પર સંપર્ક કરવો અથવા નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવી કાયદાકીય મદદ મેળવવી જોઈએ. પોલીસનું માનવું છે કે સમયસર ફરિયાદ નોંધાવવાથી છેતરાયેલી રકમને રોકવાની અને ગુનેગારો સુધી ઝડપથી પહોંચવાની શક્યતા વધી જાય છે.

'ઓપરેશન મ્યુલ હન્ટ 2.0' હેઠળ થયેલી આ કાર્યવાહી રાજ્યમાં સાયબર ગુનાખોરી સામે ગુજરાત પોલીસની કડક કાર્યવાહીની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સફળતા માનવામાં આવી રહી છે.

રિપોર્ટ. અનિલ રામાનુજ રાધનપુર