મારું શહેર ડૉક્ટર ડે પર ITRA જામનગરની અનોખી પહેલ: વૈદ્યો અને નવા પી.એચ.ડી. વિદ્યાર્થીઓએ મળીને કર્યું 40 લીમડાના વૃક્ષોનું રોપણ.
દર વર્ષે 1 જુલાઈના રોજ સમગ્ર દેશમાં નેશનલ ડૉક્ટર ડેની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ દિવસ ડૉક્ટરોના સમાજ પ્રત્યેના અમૂલ્ય યોગદાનને સન્માનિત કરવાનો અવસર છે. આ વર્ષની ઉજવણીને વધુ અર્થપૂર્ણ અને પર્યાવરણલક્ષી બનાવતા જામનગર સ્થિત ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટીચિંગ એન્ડ રિસર્ચ ઇન આયુર્વેદ (ITRA) દ્વારા અનોખી પહેલ હાથ ધરવામાં આવી હતી. સંસ્થાના કૌમારભૃત્ય વિભાગ દ્વારા વન મહોત્સવના ભાગરૂપે 40 લીમડાના વૃક્ષોનું વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવ્યું .
આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ માત્ર ડૉક્ટર ડેની ઉજવણી પૂરતો મર્યાદિત નહોતો, પરંતુ સમાજને સ્વસ્થ જીવન, સ્વચ્છ પર્યાવરણ અને આયુર્વેદના પ્રકૃતિ આધારિત જીવનદર્શનનો સંદેશ પહોંચાડવાનો હતો. આયુર્વેદમાં લીમડાને અત્યંત ઔષધીય ગુણોથી સમૃદ્ધ માનવામાં આવે છે. તેથી પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે આરોગ્યલક્ષી દૃષ્ટિકોણને ધ્યાનમાં રાખીને લીમડાના છોડની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.
કાર્યક્રમ દરમિયાન ITRAમાં પી.એચ.ડી. અભ્યાસક્રમમાં નવા પ્રવેશ મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. આ વિદ્યાર્થીઓના હસ્તે પણ વૃક્ષારોપણ કરાવવામાં આવ્યું જેથી તેઓ પોતાના શૈક્ષણિક જીવનની શરૂઆત પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી સાથે કરી શકે. સંસ્થાના શિક્ષકોએ જણાવ્યું હતું કે ભવિષ્યના સંશોધકો અને વૈદ્યોમાં કુદરત પ્રત્યેનો લગાવ અને વૃક્ષોના જતનની ભાવના વિકસાવવાનો આ પ્રયાસ છે.
આ પ્રસંગે કૌમારભૃત્ય વિભાગના વડા પ્રો. વૈદ્ય વિરેન્દ્ર કોરીએ જણાવ્યું હતું કે ડૉક્ટર માત્ર દર્દીઓને સારવાર આપતા નથી, પરંતુ સમગ્ર સમાજને સ્વસ્થ રાખવાની જવાબદારી પણ નિભાવે છે. વૃક્ષો માનવ જીવન માટે ઓક્સિજન, શુદ્ધ હવા અને ઔષધીય ગુણોનું અમૂલ્ય સ્ત્રોત છે. તેથી ડૉક્ટર ડેના અવસરે વૃક્ષારોપણ કરતાં વધુ યોગ્ય કાર્ય બીજું કોઈ હોઈ શકે નહીં.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આયુર્વેદ પ્રકૃતિ સાથે સુમેળમાં જીવન જીવવાનો સંદેશ આપે છે. આજના સમયમાં વધતું પ્રદૂષણ, ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને પર્યાવરણનું અસંતુલન માનવ આરોગ્ય માટે ગંભીર પડકાર બની રહ્યું છે. આવા સમયમાં દરેક વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછું એક વૃક્ષ વાવી તેનું જતન કરવાની પ્રતિબદ્ધતા લેવી જરૂરી છે.
આ કાર્યક્રમની વિશેષતા એ પણ રહી હતી કે દરેક વૃક્ષ પર તેના નામ સાથે QR કોડ ધરાવતું બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યું છે. આ QR કોડ સ્કેન કરીને વૃક્ષ વિશેની માહિતી, તેના ઔષધીય ગુણધર્મો અને જતનની રીત જાણી શકાય છે. આ વ્યવસ્થા વિદ્યાર્થીઓ અને મુલાકાતીઓને વૃક્ષો વિશે વૈજ્ઞાનિક અને આયુર્વેદિક માહિતી સરળતાથી ઉપલબ્ધ કરાવશે તેમજ વૃક્ષોના સંરક્ષણ માટે પ્રેરિત કરશે.
લીમડો આયુર્વેદમાં સર્વરોગહર તરીકે ઓળખાય છે. તેના પાન, છાલ, ફળ, બીજ અને ડાળીઓનો ઉપયોગ અનેક ઔષધિઓમાં થાય છે. ચામડીના રોગો, ડાયાબિટીસ, દાંતની સમસ્યાઓ, રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા સહિત અનેક આરોગ્યલક્ષી લાભો માટે લીમડાનું વિશેષ મહત્વ છે. સાથે જ લીમડાના વૃક્ષો હવામાં રહેલા પ્રદૂષકો ઘટાડવામાં અને પર્યાવરણને શુદ્ધ રાખવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.
ITRAના વૈદ્યોએ જણાવ્યું હતું કે આરોગ્ય અને પર્યાવરણ એકબીજાના પૂરક છે. જો પર્યાવરણ સ્વચ્છ રહેશે તો લોકોનું આરોગ્ય પણ સારું રહેશે. તેથી ડૉક્ટરોની ફરજ માત્ર હોસ્પિટલ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમાજમાં આરોગ્ય જાગૃતિ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે પણ સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જરૂરી છે.
આ પ્રસંગે સંસ્થાના ઇનચાર્જ ડાયરેક્ટર પ્રો. વૈદ્ય હિતેશ વ્યાસની ઉપસ્થિતિમાં સમગ્ર કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે સંશોધન અને શિક્ષણ સાથે સામાજિક જવાબદારી નિભાવવી પણ દરેક વૈદ્યની ફરજ છે. વૃક્ષારોપણ જેવી પ્રવૃત્તિઓ સમાજને સ્વસ્થ અને હરિયાળું બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.
કાર્યક્રમમાં કૌમારભૃત્ય વિભાગના પ્રાધ્યાપકો, રેસિડેન્ટ ડૉક્ટરો, પી.એચ.ડી. સંશોધકો, વિદ્યાર્થીઓ તથા અન્ય સ્ટાફ સભ્યોએ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો હતો. સૌએ માત્ર વૃક્ષારોપણ જ નહીં પરંતુ તેનું નિયમિત જતન કરવાની પણ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.
આ રીતે ITRA જામનગર દ્વારા નેશનલ ડૉક્ટર ડેની ઉજવણીને માત્ર ઔપચારિક કાર્યક્રમ સુધી સીમિત રાખવાને બદલે પર્યાવરણ સંરક્ષણ, આયુર્વેદના પ્રચાર અને સામાજિક જવાબદારી સાથે જોડીને એક પ્રેરણાદાયી પહેલ કરવામાં આવી છે. સંસ્થાની આ કામગીરી અન્ય શૈક્ષણિક અને આરોગ્ય સંસ્થાઓ માટે પણ અનુસરવા જેવી બની છે. હરિયાળું પર્યાવરણ અને સ્વસ્થ સમાજનું સ્વપ્ન સાકાર કરવા માટે આવા પ્રયાસો સમયની માંગ બની ગયા છે.
