ઈન્ડિયા દેશના પ્રથમ સ્વદેશી ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ ‘વિક્રમ-1’નું સફળ લોન્ચિંગ: ભારતે રચ્યો નવો અવકાશ ઈતિહાસ.
ભારતે અવકાશ ક્ષેત્રે વધુ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ પોતાના નામે નોંધાવી છે. આંધ્ર પ્રદેશના શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર પરથી દેશના પ્રથમ સ્વદેશી ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ **‘વિક્રમ-1’**નું સફળ પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવ્યું છે. હૈદરાબાદ સ્થિત ખાનગી સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ દ્વારા વિકસિત આ રોકેટે સફળતાપૂર્વક પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણ કક્ષામાં (Low Earth Orbit) વિવિધ ટેક્નોલોજી પેલોડ્સ સ્થાપિત કરીને ભારતના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર માટે નવા યુગની શરૂઆત કરી છે. આ સફળતા સાથે ભારત ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા સ્વદેશી ઓર્બિટલ રોકેટ વિકસાવી અને લોન્ચ કરનારા વિશ્વના ગણતરીના દેશોમાં સામેલ બન્યું છે.
શનિવારે સવારે શ્રીહરિકોટાથી ‘આગમન’ મિશન અંતર્ગત વિક્રમ-1નું લોન્ચિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂઆતમાં લોન્ચિંગનો સમય સવારે 11:30 કલાકનો નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ નેવિગેશન સિસ્ટમમાં ટેકનિકલ સમસ્યા સર્જાતા લોન્ચિંગને થોડા સમય માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું. તમામ ટેકનિકલ તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ બપોરે 12:05 કલાકે રોકેટનું સફળ પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવ્યું. લોન્ચિંગ બાદ રોકેટે તેના તમામ તબક્કા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યા અને નિર્ધારિત કક્ષામાં પેલોડ્સને સ્થાપિત કર્યા હતા.
વિક્રમ-1 રોકેટ દ્વારા કુલ છ ટેક્નોલોજીકલ પેલોડ્સને અંદાજે 450 કિલોમીટર ઊંચાઈએ આવેલી લો અર્થ ઓર્બિટમાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા. તેમાં સ્કાયરૂટનો ટેક્નોલોજી ડેમોન્સ્ટ્રેશન પેલોડ, ગ્રહ સ્પેસનો Solars S-3 ઉપગ્રહ અને કોસ્મોસર્વ સ્પેસનું Embrace Robotic Arm પણ સામેલ છે. આ રોબોટિક આર્મ અવકાશમાં રહેલા કચરાને ઓળખી તેને સંભાળવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત અન્ય ટેક્નોલોજી પ્રયોગો માટેના પેલોડ્સ પણ સફળતાપૂર્વક ભ્રમણ કક્ષામાં પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.
આ ઐતિહાસિક મિશનની વિશેષતા એ પણ રહી કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તલિખિત ‘વંદેમાતરમ’ સંદેશ સાથેનું પોસ્ટકાર્ડ પણ અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યું. ઉપરાંત ભારતના મહાન વૈજ્ઞાનિકો ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ, સર સી.વી. રમન અને ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામને શ્રદ્ધાંજલિરૂપે તેમના માઇક્રો આર્ટ તથા 18 કેરેટનું ગોલ્ડન રોકેટ પણ મિશન સાથે અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યું. આ પ્રતીકાત્મક પહેલ દ્વારા ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમને નવી દિશા આપનાર મહાનુભાવોને સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વિક્રમ-1ના સફળ લોન્ચિંગને ભારતની અવકાશ યાત્રાની ‘નિર્ણાયક ક્ષણ’ ગણાવી હતી. સોશિયલ મીડિયા પર તેમણે સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની સમગ્ર ટીમને અભિનંદન પાઠવતા લખ્યું કે ભારતના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર માટે આ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ છે. તેમણે દેશના યુવાનોને આવા વૈજ્ઞાનિક મિશનથી પ્રેરણા લેવા અને નવીનતા તરફ આગળ વધવાની અપીલ પણ કરી હતી. નિષ્ણાતોના મતે આ સફળતા ભારતને વૈશ્વિક કોમર્શિયલ સેટેલાઇટ લોન્ચ માર્કેટમાં વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવશે.
સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની સફળતા પાછળ બે પૂર્વ ISRO વૈજ્ઞાનિકોની દ્રષ્ટિ અને મહેનત રહેલી છે. પવન કુમાર ચંદાના અને નાગા ભરત ડાકાએ વર્ષ 2018માં ઈસરોની નોકરી છોડીને સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની સ્થાપના કરી હતી. વર્ષ 2020માં ભારત સરકારે ખાનગી ક્ષેત્ર માટે અવકાશ ઉદ્યોગના દરવાજા ખોલ્યા બાદ કંપનીએ રોકેટ ટેક્નોલોજીના વિકાસમાં ઝડપી પ્રગતિ કરી. કંપનીએ 2020માં ભારતનું પ્રથમ ખાનગી રોકેટ એન્જિન ‘રમન-1’ અને 2021માં ક્રાયોજેનિક એન્જિન **‘ધવન-1’**નું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું. ત્યારબાદ 2022માં વિક્રમ-S સબ-ઓર્બિટલ રોકેટ લોન્ચ કરીને ખાનગી ક્ષેત્રમાં ઈતિહાસ રચ્યો હતો.
આજે સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસમાં 1,000થી વધુ નિષ્ણાતો કાર્યરત છે અને કંપની વૈશ્વિક રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પણ જીતી ચૂકી છે. GIC અને Temasek જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારો પાસેથી કંપનીએ અંદાજે 160 મિલિયન અમેરિકન ડોલરનું રોકાણ મેળવ્યું છે, જેના કારણે કંપનીનું મૂલ્યાંકન 1.1 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે. વિક્રમ-1ના સફળ લોન્ચિંગ સાથે ભારતે માત્ર ટેક્નોલોજીકલ આત્મનિર્ભરતાનું પ્રદર્શન જ નથી કર્યું, પરંતુ વિશ્વને એ પણ બતાવી દીધું છે કે ભારતીય ખાનગી કંપનીઓ ઓછા ખર્ચે અને ઉચ્ચ વિશ્વસનીયતા સાથે વૈશ્વિક અવકાશ બજારમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવા સક્ષમ છે. આ સફળતા ભારતને ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક સ્પેસ લોન્ચ હબ તરીકે વધુ મજબૂત બનાવશે.
