ધર્મ ભગવાન ક્યાં રહે છે? ભગવાન શું કરે છે?

એક બ્રાહ્મણપુત્રે રાજાને આપેલો જીવન બદલાવી દે એવો જવાબ

એક સમયે એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ હતા. તેઓ દરરોજ નિયમિત રીતે ભગવાનની પૂજા-અર્ચના કરતા, યજ્ઞ-હવન અને ધાર્મિક વિધિઓ કરાવી પોતાનું જીવન નિર્વાહ કરતા હતા. તેમના જ્ઞાન અને સદાચારના કારણે આસપાસના વિસ્તારમાં તેમની ખૂબ પ્રતિષ્ઠા હતી.

એક દિવસ રાજ્યના રાજાએ રાજમહેલમાં વિશેષ પૂજાનું આયોજન કર્યું અને બ્રાહ્મણને પૂજા કરાવવા આમંત્રિત કર્યા. બ્રાહ્મણે વિધિપૂર્વક પૂજા પૂર્ણ કરી. રાજા ખૂબ પ્રસન્ન થયા. પરંતુ બ્રાહ્મણ વિદાય લેતા પહેલાં રાજાના મનમાં વર્ષોથી ઉઠતો એક આધ્યાત્મિક પ્રશ્ન ફરી જાગ્યો.

રાજાએ વિનમ્રતાથી પૂછ્યું:

"બ્રાહ્મણદેવ! તમે રોજ ભગવાનની પૂજા કરો છો. તો મને કહો, ભગવાન ક્યાં રહે છે? ભગવાનની નજર ક્યાં હોય છે? અને ભગવાન શું કરી શકે છે?"

આ ત્રણ પ્રશ્નો સાંભળીને બ્રાહ્મણ વિચારમાં પડી ગયા. તેઓ ધાર્મિક ગ્રંથોના જાણકાર હતા, પરંતુ રાજાના પ્રશ્નનો સરળ અને સંતોષકારક જવાબ તેમના મનમાં તરત આવ્યો નહીં.

તેમણે રાજાને કહ્યું:

"મહારાજ, આ પ્રશ્નો અત્યંત ગૂઢ છે. મને તેનો યોગ્ય જવાબ આપવા થોડો સમય આપશો."

રાજાએ તેમને એક મહિનાનો સમય આપ્યો.

બ્રાહ્મણની ચિંતા

બ્રાહ્મણ ઘરે આવ્યા, પરંતુ દિવસ-રાત એ જ વિચારમાં ડૂબેલા રહેતા. સમય પસાર થતો ગયો, પરંતુ તેમને યોગ્ય જવાબ મળતો નહોતો. જેમ જેમ એક મહિનાનો સમય પૂરો થવા આવ્યો તેમ તેમ તેમની ચિંતા વધવા લાગી. તેઓ ઉદાસ રહેવા લાગ્યા.

એક દિવસ તેમના પુત્રે પિતાને ચિંતામાં જોયા અને પૂછ્યું:

"પિતાજી, તમે ઘણા દિવસોથી ઉદાસ કેમ રહો છો?"

બ્રાહ્મણે આખી ઘટના પોતાના પુત્રને કહી અને જણાવ્યું કે જો યોગ્ય જવાબ નહીં આપી શકું તો રાજા સમક્ષ શરમ અનુભવવી પડશે.

પિતાની વાત સાંભળીને પુત્ર હસ્યો અને આત્મવિશ્વાસપૂર્વક બોલ્યો:

"પિતાજી, તમે ચિંતા ન કરો. મને રાજદરબારમાં સાથે લઈ જજો. હું રાજાના પ્રશ્નોના જવાબ આપીશ."

બ્રાહ્મણને પોતાના પુત્ર પર વિશ્વાસ હતો. તેથી તેઓ બીજા દિવસે તેને સાથે લઈને રાજદરબારમાં પહોંચ્યા.

રાજદરબારમાં અનોખી શરૂઆત

બ્રાહ્મણે રાજાને કહ્યું:

"મહારાજ, મારા પુત્રને આપના પ્રશ્નોના જવાબ આપવાની તક આપો."

રાજાએ બાળક તરફ આશ્ચર્યથી જોયું અને પૂછ્યું:

"શું તું મારા પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકીશ?"

બાળકે શાંતિથી જવાબ આપ્યો:

"હા મહારાજ, પરંતુ પહેલાં એક વાત પૂછું? શું તમારા રાજ્યમાં અતિથિનું સન્માન કરવામાં આવતું નથી?"

રાજાને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થયો. તેમણે તરત જ બાળકને સન્માનપૂર્વક ઊંચા આસન પર બેસાડ્યો અને પીવા માટે દૂધનો એક ગ્લાસ મંગાવ્યો.

પ્રથમ પ્રશ્ન – ભગવાન ક્યાં રહે છે?

બાળકે દૂધનો ગ્લાસ હાથમાં લીધો. તેણે પોતાની આંગળી દૂધમાં ફેરવી અને વારંવાર બહાર કાઢીને ધ્યાનથી જોવા લાગ્યો.

રાજાએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું:

"બેટા, શું શોધી રહ્યો છે?"

બાળકે કહ્યું:

"મેં સાંભળ્યું છે કે દૂધમાં ઘી હોય છે. હું જોઈ રહ્યો છું કે ઘી ક્યાં છે. પરંતુ મને તો દેખાતું નથી."

રાજા હસ્યા અને સમજાવ્યું:

"ઘી આમ દેખાતું નથી. પહેલા દૂધમાંથી દહીં બનાવવું પડે, પછી દહીંને વલોવવાથી માખણ મળે અને માખણને ગરમ કરવાથી ઘી પ્રાપ્ત થાય."

બાળક સ્મિત કરીને બોલ્યો:

"મહારાજ, આ જ તો તમારા પ્રથમ પ્રશ્નનો જવાબ છે."

દરબારમાં બેઠેલા સૌ આશ્ચર્યથી તેની તરફ જોવા લાગ્યા.

બાળકે આગળ કહ્યું:

"જેમ ઘી દૂધમાં હોવા છતાં દેખાતું નથી, તેમ ભગવાન પણ દરેક જીવમાં વસે છે. પરંતુ તેમને જોવા માટે ભક્તિ, સાધના, સત્ય, પ્રેમ અને શુદ્ધ અંતઃકરણ જરૂરી છે. ભગવાનને બહાર શોધવાની જરૂર નથી. તેઓ તો દરેકના હૃદયમાં નિવાસ કરે છે."

સમગ્ર દરબાર બાળકની બુદ્ધિથી પ્રભાવિત થઈ ગયો.

બીજો પ્રશ્ન – ભગવાનની નજર ક્યાં હોય છે?

રાજાએ ખુશ થઈને કહ્યું:

"હવે મારા બીજા પ્રશ્નનો જવાબ આપ. ભગવાનની નજર ક્યાં હોય છે?"

બાળકે કહ્યું:

"મહારાજ, મને એક મીણબત્તી મંગાવી આપો."

તુરંત મીણબત્તી લાવવામાં આવી. બાળકે તેને પ્રગટાવી.

પછી તેણે રાજાને પૂછ્યું:

"મહારાજ, કહો તો આ મીણબત્તીનો પ્રકાશ કઈ દિશામાં જાય છે?"

રાજાએ જવાબ આપ્યો:

"તેનો પ્રકાશ તો ચારે તરફ સમાન રીતે ફેલાય છે."

બાળકે કહ્યું:

"આ જ તમારા બીજા પ્રશ્નનો જવાબ છે."

"ભગવાનની નજર પણ કોઈ એક વ્યક્તિ, એક જાતિ, એક ધર્મ કે એક દિશા પર નથી. તેમની નજર સમગ્ર સૃષ્ટિ પર સમાન રીતે રહે છે. તેઓ દરેક જીવના સારા અને ખરાબ કર્મોને જુએ છે. ભગવાન માટે કોઈ નાનો કે મોટો નથી. બધા સમાન છે."

દરબારમાં ફરી એકવાર પ્રશંસાનો માહોલ સર્જાયો.

ત્રીજો પ્રશ્ન – ભગવાન શું કરી શકે છે?

હવે રાજાએ ઉત્સુકતાથી છેલ્લો પ્રશ્ન પૂછ્યો:

"સારું, હવે મને કહો કે ભગવાન શું કરી શકે છે?"

બાળકે જવાબ આપ્યો:

"હું તેનો જવાબ જરૂર આપીશ, પરંતુ પહેલાં આપને એક વિનંતી છે."

રાજાએ પૂછ્યું:

"કઈ વિનંતી?"

બાળકે કહ્યું:

"થોડી ક્ષણ માટે મને આપના સિંહાસન પર બેસાડો અને તમે મારી જગ્યાએ ઊભા રહો."

દરબારમાં થોડું આશ્ચર્ય ફેલાયું, પરંતુ રાજાએ બાળકની વિનંતી સ્વીકારી.

રાજા સિંહાસન પરથી નીચે ઊભા રહ્યા અને બાળક રાજગાદી પર બેસી ગયો.

પછી બાળકે કહ્યું:

"મહારાજ, આ જ તમારા અંતિમ પ્રશ્નનો જવાબ છે."

"ભગવાન જ્યારે ઇચ્છે ત્યારે એક સામાન્ય માણસને રાજા બનાવી શકે છે અને રાજાને સામાન્ય માણસ બનાવી શકે છે. ભગવાન માટે અશક્ય એવું કંઈ નથી. તેઓ ગરીબને સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે, નિરાશને આશાવાન બનાવી શકે છે, દુઃખીને સુખી કરી શકે છે અને અહંકારીને નમ્ર બનાવી શકે છે."

"ભગવાનનું કાર્ય માત્ર ચમત્કાર કરવાનું નથી, પરંતુ દરેક જીવને તેના કર્મ પ્રમાણે ફળ આપવાનું છે. તેઓ ન્યાય કરે છે, કરુણા કરે છે અને સમય આવે ત્યારે જીવનની દિશા બદલી દે છે."

રાજા થયા પ્રસન્ન

બાળકના ત્રણેય જવાબ સાંભળીને રાજા અત્યંત પ્રસન્ન થયા. તેમણે કહ્યું:

"આટલી નાની ઉંમરે તારી પાસે આટલું ઊંડું જ્ઞાન છે, તે ખરેખર ભગવાનની કૃપા છે."

રાજાએ બ્રાહ્મણનું પણ સન્માન કર્યું અને બાળકને રાજદરબારનો સલાહકાર બનાવ્યો.

આ કથાનો સંદેશ

આ સુંદર કથા આપણને ત્રણ અમૂલ્ય જીવનસત્ય શીખવે છે:

• ભગવાન કોઈ મંદિર કે એક સ્થાનમાં જ નથી રહેતા; તેઓ દરેક જીવના હૃદયમાં વસે છે.
• ભગવાનની નજર દરેક પર સમાન રહે છે. તેઓ કોઈ ભેદભાવ રાખતા નથી અને દરેકના કર્મોનું નિરીક્ષણ કરે છે.
• ભગવાન માટે અશક્ય કંઈ નથી. તેઓ ક્ષણમાં પરિસ્થિતિ બદલી શકે છે, પરંતુ હંમેશા કર્મના સિદ્ધાંત અનુસાર જ ફળ આપે છે.

સાચી ભક્તિ, સારા કર્મ, વિનમ્રતા અને નિઃસ્વાર્થ જીવન દ્વારા જ મનુષ્ય ભગવાનનો અનુભવ કરી શકે છે. બહાર ભગવાનને શોધવા કરતાં પોતાના અંતરમાં રહેલા પરમાત્માને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરવો એ જ જીવનનો સાચો આધ્યાત્મિક માર્ગ છે.