સબરસ મધ્ય ગુજરાતની ઔદ્યોગિક કાયાપલટનું એન્જિન બન્યો ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર: વરણામાથી લખાઈ રહી છે પરિવહન ક્રાંતિની નવી ગાથા.
વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ પૂર્વે વિશેષ અહેવાલ: દૂધના ટેન્કર હવે દિલ્હી 7 કલાકમાં પહોંચે છે, વેપાર-ઉદ્યોગને મળી નવી પાંખો
વડોદરા: ગુજરાત આજે દેશના સૌથી ઝડપથી વિકસતા ઔદ્યોગિક રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે. રાજ્યમાં રોકાણ, ઉત્પાદન, નિકાસ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રે થયેલી પ્રગતિ પાછળ મજબૂત માળખાકીય સુવિધાઓનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. આવી જ એક મહત્વાકાંક્ષી અને ક્રાંતિકારી યોજના છે ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર (DFC), જે આજે મધ્ય ગુજરાતની ઔદ્યોગિક કાયાપલટ અને સમગ્ર પશ્ચિમ ભારતના લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્કનું મુખ્ય ચાલકબળ બની રહ્યો છે.
આગામી 29 અને 30 જૂને વડોદરા ખાતે યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સના પૂર્વાર્ધમાં જો કોઈ પ્રોજેક્ટ સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે તો તે વરણામા ખાતેનો ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર છે. પરિવહન, વેપાર, નિકાસ, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં આ પ્રોજેક્ટે અભૂતપૂર્વ પરિવર્તન લાવ્યું છે.
ભારતીય રેલવેની સૌથી મોટી સમસ્યાનું ઉકેલ
વર્ષો સુધી ભારતીય રેલવેના સામાન્ય ટ્રેક પર મુસાફર ટ્રેનો અને માલગાડીઓ બંને દોડતી હોવાથી ભારે દબાણ સર્જાતું હતું. પરિણામે માલપરિવહનની ગતિ ખૂબ જ ધીમી રહેતી અને ઉદ્યોગોને સમયસર ડિલિવરીમાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો.
આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર યોજના અમલમાં મૂકી હતી. આ યોજના હેઠળ માલગાડીઓ માટે અલગ અને સમર્પિત ટ્રેક બનાવવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે માલપરિવહનની ઝડપ અને ક્ષમતામાં ઐતિહાસિક વધારો થયો છે.
વડોદરા જિલ્લાના વરણામા વિસ્તારમાંથી પસાર થતો આ કોરિડોર આજે સમગ્ર મધ્ય ગુજરાત માટે વિકાસનો નવો માર્ગ બની રહ્યો છે.
30 ગામોમાંથી પસાર થતો વિકાસનો માર્ગ
વરણામા ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર વડોદરા જિલ્લાના લગભગ 30 ગામોમાંથી પસાર થાય છે. આ કોરિડોર માત્ર રેલવે પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ વેપાર, ઉદ્યોગ અને રોજગારી માટે નવી તકોનું દ્વાર ખોલનાર માળખાકીય ક્રાંતિ સમાન છે.
હાલમાં વડોદરાથી મુંબઈ વચ્ચે દરરોજ અંદાજે 50 થી 70 માલગાડીઓ આ રૂટનો ઉપયોગ કરી રહી છે. આગામી બે થી ત્રણ મહિનામાં તમામ માલગાડીઓને સમર્પિત ટ્રેક પર ડાયવર્ટ કરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાની છે.
આ પ્રક્રિયા બાદ દરરોજ 110 થી 140 જેટલી માલગાડીઓ આ રૂટ પર દોડશે. જેના કારણે માલપરિવહનની ક્ષમતામાં લગભગ બમણો વધારો થશે.
પેસેન્જર ટ્રેનોને પણ મળશે સીધો લાભ
ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોરનો સૌથી મોટો લાભ માત્ર ઉદ્યોગોને જ નહીં પરંતુ સામાન્ય મુસાફરોને પણ મળશે.
માલગાડીઓ સમર્પિત ટ્રેક પર શિફ્ટ થતાં પરંપરાગત ટ્રેક પર ભારે રાહત મળશે. પરિણામે મુસાફર ટ્રેનોની સંખ્યામાં વધારો કરી શકાશે તેમજ તેમની ગતિમાં પણ નોંધપાત્ર સુધારો થશે.
રેલવે નિષ્ણાતોના મતે આગામી વર્ષોમાં ગુજરાત અને પશ્ચિમ ભારતના રેલવે નેટવર્કની કાર્યક્ષમતા વધારવામાં ડીએફસી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
માલગાડીની ઝડપમાં ત્રણ ગણો વધારો
ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર પહેલાં માલગાડીઓની સરેરાશ ઝડપ માત્ર 25 થી 26 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક રહેતી હતી.
પરંતુ હવે આ જ રૂટ પર માલગાડીઓ સરેરાશ 70 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડી રહી છે.
ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (DFCCIL) આગામી સમયમાં આ ઝડપને 100 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.
ઝડપમાં થયેલો આ વધારો માત્ર સમય બચાવતો નથી, પરંતુ સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.
મહેસાણાથી દિલ્હી દૂધ પહોંચવામાં 10 કલાકનો ઘટાડો
ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોરની અસરને સમજવા માટે દૂધસાગર ડેરીનું ઉદાહરણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
અગાઉ મહેસાણાથી દિલ્હી સુધી દૂધના ટેન્કર પહોંચવામાં લગભગ 17 કલાકનો સમય લાગતો હતો. હવે ટ્રક-ઓન-ટ્રેન અને ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોરની મદદથી આ જ અંતર માત્ર 7 કલાકમાં પૂર્ણ થઈ રહ્યું છે.
અર્થાત્ પરિવહન સમયમાં આશરે 60 ટકા ઘટાડો થયો છે.
આના કારણે:
- દૂધ અને દુગ્ધ ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે છે
- ઇંધણ ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે
- સમયસર સપ્લાય શક્ય બને છે
- ઉત્પાદકો અને ગ્રાહકો બંનેને લાભ મળે છે
હજારો લીટર ડિઝલની બચત
પરિવહન ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો ખર્ચ ઇંધણનો હોય છે. ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોરના કારણે હજારો લીટર ડિઝલની બચત થઈ રહી છે.
માર્ગ પરિવહનની જગ્યાએ માલસામાન રેલવે મારફતે મોકલાતા:
- ટ્રકોની સંખ્યા ઘટે છે
- ઇંધણનો વપરાશ ઓછો થાય છે
- પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે
- માર્ગ અકસ્માતોમાં પણ ઘટાડો થાય છે
આ લાભનો સીધો ફાયદો ગ્રાહકોને ઓછા ભાવના રૂપમાં મળે છે.
હવે માલગાડીઓ પણ દોડશે ટાઈમટેબલ મુજબ
પશ્ચિમ ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર હેઠળ વડોદરાથી મુંબઈના જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ સુધી માલગાડીઓને પણ મુસાફર ટ્રેનોની જેમ સમયપત્રક મુજબ ચલાવવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
આ માટે અત્યાધુનિક ટ્રેન મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ કાર્યરત કરવામાં આવી છે, જે ટ્રાફિકનું સચોટ મોનિટરિંગ અને નિયંત્રણ કરે છે.
સમયસર માલ પહોંચાડવાની આ વ્યવસ્થા ભારતના લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રને વૈશ્વિક ધોરણો સુધી પહોંચાડવામાં મદદરૂપ બનશે.
ગતિશક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલથી વધશે ક્ષમતા
વધતા વેપાર અને ઔદ્યોગિક પ્રવાહને ધ્યાનમાં રાખીને વડોદરા ખાતે ગતિશક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ વિકસાવવાનું આયોજન પણ કરવામાં આવ્યું છે.
આ ટર્મિનલના નિર્માણ બાદ:
- માલના ઝડપી લોડિંગ-અનલોડિંગની સુવિધા મળશે
- નિકાસકારોને વધુ સગવડ મળશે
- પરિવહન સમય ઘટશે
- વેપાર પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો થશે
ગોલ્ડન ક્વાડ્રિલેટરલનું ભારણ ઘટશે
દેશના ગોલ્ડન ક્વાડ્રિલેટરલ રેલવે નેટવર્ક પર વર્ષોથી ભારે દબાણ રહ્યું છે.
માત્ર 16 ટકા ટ્રેક લંબાઈ ધરાવતા આ રૂટ પર દેશના કુલ માલપરિવહનનો 58 ટકા જેટલો ભાર વહન થતો હતો.
પરિણામે આ રૂટ પોતાની ક્ષમતા કરતાં 150 ટકા વધુ ભારણ હેઠળ કાર્યરત હતો.
ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર આ સમસ્યાને દૂર કરવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ રહ્યો છે અને રેલવે નેટવર્કને નવી શક્તિ આપી રહ્યો છે.
ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો
પરિવહન ખર્ચની સરખામણી કરીએ તો:
- હવાઈ પરિવહન: ₹40થી વધુ પ્રતિ ટન-કિલોમીટર
- રોડ પરિવહન: ₹25થી ₹30 પ્રતિ ટન-કિલોમીટર
- ડેડિકેટેડ રેલવે પરિવહન: ₹10થી ઓછો પ્રતિ ટન-કિલોમીટર
આ ખર્ચ બચતના કારણે ઉત્પાદનોની અંતિમ કિંમતમાં પણ ઘટાડો થાય છે.
અંદાજે પ્રતિ ટન 6 થી 10 રૂપિયા સુધીનો સીધો ફાયદો ગ્રાહકોને મળી શકે છે.
હાઈવે પર ટ્રાફિકમાં 40 ટકા ઘટાડો
જ્યારે ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કાર્યરત થશે ત્યારે દેશના મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર દોડતા ભારે ટ્રકોની સંખ્યામાં આશરે 40 ટકા સુધી ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.
એક માલગાડી લગભગ 400 ટ્રકો જેટલો માલ એકસાથે વહન કરી શકે છે.
આના કારણે:
- ટ્રાફિક જામમાં ઘટાડો
- અકસ્માતોમાં ઘટાડો
- રસ્તાઓની જાળવણીનો ખર્ચ ઓછો
- મુસાફરી વધુ સરળ
બનશે.
પર્યાવરણ માટે પણ આશીર્વાદરૂપ
ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર માત્ર આર્થિક વિકાસ પૂરતો મર્યાદિત નથી.
માર્ગ પરિવહનના સ્થાને રેલવે પરિવહન વધવાથી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.
પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર રેલવે પરિવહન રોડ ટ્રાન્સપોર્ટની સરખામણીએ ઘણું ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે.
આથી ભારતના ગ્રીન અને સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ લક્ષ્યોને પણ પ્રોત્સાહન મળી રહ્યું છે.
ગુજરાતના બંદરોને મળ્યો મોટો લાભ
મુન્દ્રા, કંડલા, પીપાવાવ અને મુંબઈના જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ જેવા દેશના મહત્વના બંદરો સાથે સીધી કનેક્ટિવિટીના કારણે ગુજરાતના નિકાસકારોને વિશેષ લાભ મળી રહ્યો છે.
નિકાસ માટેનો સમય ઘટવાથી ગુજરાતની સ્પર્ધાત્મકતા વૈશ્વિક બજારોમાં વધી રહી છે.
વિદેશી રોકાણકારો માટે પણ ગુજરાત વધુ આકર્ષક ગંતવ્ય બની રહ્યું છે.
ગુજરાતને બનાવી રહ્યું છે લોજિસ્ટિક્સ પાવરહાઉસ
આગામી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સમાં રાજ્યમાં નવા રોકાણોને આકર્ષવા માટે અનેક યોજનાઓ રજૂ થવાની છે. પરંતુ આ તમામ રોકાણો માટે જરૂરી મજબૂત લોજિસ્ટિક્સ આધાર પૂરો પાડવાનું કામ ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર કરી રહ્યો છે.
વરણામા ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર આજે માત્ર એક રેલવે પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ મધ્ય ગુજરાતની ઔદ્યોગિક કાયાપલટ, વેપાર વૃદ્ધિ, રોજગારી સર્જન, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને આર્થિક વિકાસનો મુખ્ય આધારસ્તંભ બની ગયો છે. આવનારા વર્ષોમાં આ કોરિડોર ગુજરાતને વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
