રાજકોટના જાણીતા સામાજિક કાર્યકર, અંધશ્રદ્ધા નિવારણના પ્રખર હિમાયતી અને વિજ્ઞાન જાથાના ચેરમેન જયંત પંડ્યાએ સક્રિય સમાજસેવામાંથી નિવૃત્ત થવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. છેલ્લા લગભગ ચાર દાયકાથી અંધશ્રદ્ધા, વહેમ અને ચમત્કારના નામે લોકોને ગેરમાર્ગે દોરતા તત્વો સામે સતત લડત આપનાર જયંત પંડ્યાએ હવે પોતાની વધતી ઉંમરને ધ્યાનમાં રાખીને આગામી એક વર્ષ બાદ સક્રિય કામગીરીને અલવિદા કહેવાનો નિર્ણય લીધો છે.

હાલમાં 69 વર્ષની વય ધરાવતા જયંત પંડ્યાએ જણાવ્યું છે કે તેઓ આગામી એક વર્ષ સુધી પોતાની પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખશે, પરંતુ 70 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ થતાં જ સત્તાવાર રીતે નિવૃત્ત થઈ જશે. તેમની આ જાહેરાત સાથે જ તેમણે વિજ્ઞાન જાથા સંસ્થાને પણ કાયમી ધોરણે બંધ કરી દેવાની જાહેરાત કરતાં સામાજિક ક્ષેત્રમાં ચર્ચાનો માહોલ સર્જાયો છે.

ગુજરાતમાં અંધશ્રદ્ધા વિરોધી ચળવળનું મોટું નામ

ગુજરાતમાં અંધશ્રદ્ધા સામે જાગૃતિ લાવવાના ક્ષેત્રે જયંત પંડ્યાનું નામ વર્ષોથી અગ્રણી રહ્યું છે. તેમણે લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમ વિકસે, ચમત્કાર અને અંધશ્રદ્ધાના નામે થતા છેતરપિંડીના કિસ્સાઓ સામે લોકો સજાગ બને અને સમાજમાં તર્કસંગત વિચારધારા વિકસે તે માટે સતત અભિયાન ચલાવ્યું હતું.

તેમની આગેવાની હેઠળ કાર્યરત વિજ્ઞાન જાથા સંસ્થાએ ગામડાંથી લઈને શહેરો સુધી જઈને વિવિધ કાર્યક્રમો, પ્રદર્શન અને જાહેર જાગૃતિ અભિયાન દ્વારા અંધશ્રદ્ધા સામે જનજાગૃતિ ફેલાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

37 વર્ષનો સંઘર્ષ અને હજારો કેસોમાં હસ્તક્ષેપ

જયંત પંડ્યાના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા 37 વર્ષ દરમિયાન તેમણે અને તેમની ટીમે અંધશ્રદ્ધાના નામે ચાલતી અનેક પ્રવૃત્તિઓ સામે કાર્યવાહી કરી છે.

તેમના દાવા અનુસાર:

• 2,845 ભૂવાઓને ધુણતા પકડવામાં આવ્યા.

• 1,288 ભૂવા, મુંજાવર અને પાદરીઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવતા કથિત ધતિંગો બંધ કરાવવામાં આવ્યા.

• અનેક લોકોને ચમત્કાર અને અંધશ્રદ્ધાના નામે થતી છેતરપિંડીથી બચાવવામાં આવ્યા.

• સમાજમાં વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ વિકસાવવા માટે સતત અભિયાનો ચલાવવામાં આવ્યા.

આ કામગીરી દરમિયાન અનેક વખત વિરોધ, ધમકીઓ અને પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હોવા છતાં તેમણે પોતાનું કાર્ય ચાલુ રાખ્યું હતું.

ધમકીઓ છતાં કાર્ય ચાલુ રાખ્યું

જયંત પંડ્યાએ જણાવ્યું કે અંધશ્રદ્ધા સામેની લડત દરમિયાન તેમને અનેક વખત ધમકીઓ મળી હતી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં વિરોધી તત્વો દ્વારા દબાણ લાવવાના પ્રયાસો પણ થયા હતા.

તેમ છતાં તેઓ ક્યારેય પાછળ હટ્યા નહોતા. તેમના જણાવ્યા અનુસાર સમાજહિત માટે કરવામાં આવતું કાર્ય અને વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાએ તેમને હંમેશા મજબૂત બનાવ્યા હતા.

તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે તેઓ ધમકીઓથી ડર્યા નથી, પરંતુ હવે ઉંમર અને સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને જવાબદારીઓમાંથી મુક્ત થવાનો સમય આવી ગયો છે.

વિજ્ઞાન જાથાને પણ કરશે બંધ

નિવૃત્તિની જાહેરાત સાથે જ સૌથી વધુ ચર્ચા વિજ્ઞાન જાથા સંસ્થાને લઈને થઈ રહી છે. જયંત પંડ્યાએ જણાવ્યું છે કે તેમની નિવૃત્તિ બાદ વિજ્ઞાન જાથાની કામગીરી પણ બંધ કરવામાં આવશે.

તેમણે કહ્યું કે,

“હું મારા ઘર અને ઓફિસ પરથી વિજ્ઞાન જાથાનું બોર્ડ ઉતારી લઈશ.”

આ નિવેદન બાદ સામાજિક ક્ષેત્રમાં અનેક પ્રકારની ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. ઘણા લોકોનું માનવું છે કે વર્ષોથી અંધશ્રદ્ધા સામે સક્રિય રહેલી સંસ્થા બંધ થવાથી સમાજમાં એક ખાલીપો સર્જાઈ શકે છે.

અંધશ્રદ્ધા વિરોધી ચળવળ માટે પડકાર

વિજ્ઞાન જાથાની કામગીરી બંધ થવાની જાહેરાતને અંધશ્રદ્ધા વિરોધી ચળવળ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

વિજ્ઞાન જાથા દ્વારા વર્ષોથી:

• ચમત્કારો પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો સમજાવવામાં આવ્યા.

• અંધશ્રદ્ધા અને વહેમ સામે જાહેર પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા.

• છેતરપિંડીના કિસ્સાઓ બહાર લાવવામાં આવ્યા.

• સમાજમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું.

આવા સમયમાં સંસ્થાની કામગીરી બંધ થવાથી ભવિષ્યમાં આ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત સંગઠનો માટે નવી જવાબદારીઓ ઊભી થઈ શકે છે.

સમાજમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ

જયંત પંડ્યાની નિવૃત્તિની જાહેરાત બાદ વિવિધ સામાજિક વર્તુળોમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે. ઘણા લોકોએ તેમના દાયકાઓ લાંબા યોગદાનની પ્રશંસા કરી છે અને અંધશ્રદ્ધા સામેના તેમના સંઘર્ષને સમાજ માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો છે.

બીજી તરફ કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે તેમનો અનુભવ અને માર્ગદર્શન હજુ પણ સમાજ માટે ઉપયોગી બની શકે છે અને તેઓ સંપૂર્ણ નિવૃત્તિ લેવાના બદલે માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

નવી પેઢી માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત

સામાજિક કાર્યકરોનું માનવું છે કે જયંત પંડ્યાનું કાર્ય માત્ર એક વ્યક્તિગત અભિયાન નહોતું, પરંતુ સમાજમાં વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી વિકસાવવા માટેનું એક મોટું આંદોલન હતું.

તેમની કામગીરી નવી પેઢીના સામાજિક કાર્યકરો અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ ધરાવતા યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ બની શકે છે. ઘણા લોકોનું માનવું છે કે તેમના દ્વારા શરૂ કરાયેલા અભિયાનને આગળ વધારવા માટે હવે નવા નેતૃત્વની જરૂર પડશે.

ગુજરાતમાં સર્જાશે ખાલીપો?

જયંત પંડ્યાની નિવૃત્તિ અને વિજ્ઞાન જાથાના સમાપનની જાહેરાત બાદ સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે અંધશ્રદ્ધા વિરોધી અભિયાનમાં હવે નેતૃત્વ કોણ સંભાળશે.

વર્ષોથી ગુજરાતમાં અંધશ્રદ્ધા સામે અવાજ ઉઠાવતી અને લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક ચેતના ફેલાવતી આ સંસ્થાના બંધ થવાથી એક પ્રકારનું શૂન્યાવકાશ સર્જાવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

આગામી એક વર્ષ બાદ જયંત પંડ્યા સક્રિય કાર્યમાંથી સંપૂર્ણપણે નિવૃત્ત થશે, પરંતુ અંધશ્રદ્ધા સામેની તેમની 37 વર્ષની લડત, હજારો કેસોમાં કરેલી કામગીરી અને સમાજમાં વૈજ્ઞાનિક વિચારધારાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવામાં આવશે. તેમની નિવૃત્તિ માત્ર એક વ્યક્તિનો નિર્ણય નહીં, પરંતુ ગુજરાતની અંધશ્રદ્ધા વિરોધી ચળવળના એક મહત્વપૂર્ણ અધ્યાયના અંત તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.