ગીતા સંદેશ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય ૨ — સાંખ્ય યોગ શ્લોક ૪૦

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥४०॥

ગુજરાતી અર્થ

આ કર્મયોગના માર્ગમાં કરેલા પ્રયત્નનો ક્યારેય નાશ થતો નથી અને તેનો કોઈ વિપરીત પરિણામ પણ થતું નથી. આ ધર્મનું થોડુંક પણ આચરણ મનુષ્યને મોટા ભયમાંથી બચાવી શકે છે.

 સરળ સમજ

શ્રીકૃષ્ણ અહીં કર્મયોગની એક ખૂબ જ સુંદર વાત સમજાવે છે:

જો તમે આધ્યાત્મિક માર્ગ પર થોડું પણ સાચું પગલું ભરો, તો તે વ્યર્થ જતું નથી.

ક્યારેક આપણે વિચારીએ છીએ કે—
“હું તો પૂરેપૂરો આધ્યાત્મિક બની શકતો નથી.”
“હું નિયમિત સાધના કરી શકતો નથી.”
“મારાથી સંપૂર્ણ રીતે નિષ્કામ કર્મ નથી થતું.”

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે થોડો પણ સાચો પ્રયત્ન મહત્વનો છે.

નાનું સારા કાર્ય, થોડું ધ્યાન, થોડું આત્મચિંતન, પોતાના કર્તવ્યનું નિષ્ઠાપૂર્વક પાલન—આ બધું મનને ધીમે ધીમે ઊંચું ઉઠાવે છે.

 મહત્વના શબ્દો

नेह (ન ઇહ) — આ માર્ગમાં

अभिक्रमनाशः — કરેલા પ્રયત્નનો નાશ

प्रत्यवायः — વિપરીત પરિણામ / નુકસાન

स्वल्पमपि — થોડું પણ

धर्मस्य — આ ધર્મનું આચરણ

महतो भयात् — મોટા ભયમાંથી

 આધ્યાત્મિક અર્થ

અહીં *“મહાન ભય”*નો અર્થ માત્ર બહારના ભયથી નથી. તેનો ઊંડો અર્થ છે—

અજ્ઞાન, આસક્તિ, જન્મ-મરણના ચક્ર અને કર્મબંધનનો ભય.

કર્મયોગ દ્વારા મનુષ્ય ધીમે ધીમે આ બંધનોથી ઉપર ઉઠી શકે છે.

 જીવનનો પાઠ

આ શ્લોક આપણને શીખવે છે કે પરફેક્ટ બનવાની રાહ ન જોવી. શરૂઆત કરવી.

દરરોજ થોડું સારું વિચારવું, થોડું સારું કરવું અને પોતાના કર્તવ્યને ઈમાનદારીથી નિભાવવું—આ નાના પગલાં પણ જીવનમાં મોટો પરિવર્તન લાવી શકે છે.

 શ્લોક ૪૦નો મુખ્ય સંદેશ
 “સારા માર્ગ પર કરેલો એક પણ સાચો પ્રયત્ન ક્યારેય વ્યર્થ જતો નથી.”નાનું પગલું પણ આધ્યાત્મિક પ્રગતિનું પગલું છે.