એગ્રિકલ્ચર ધોલેરાના ખારાપાટમાં ‘ડ્રમ પ્લાન્ટેશન’નો ચમત્કાર: રણ વચ્ચે ખીલી હરિયાળી, 3,200 વૃક્ષોની સફળતા બાદ હવે 50,000 નવા રોપાઓનું આયોજન.

ખારાશભરી જમીનમાં ગુજરાત વન વિભાગનો નવતર પ્રયોગ સફળ, એક વર્ષમાં 12 ફૂટ સુધી વધ્યા વૃક્ષો

ધોલેરા, અમદાવાદ:

ગુજરાતના ભવિષ્યના સ્માર્ટ સિટી તરીકે વિકસી રહેલા ધોલેરામાં માત્ર ઔદ્યોગિક વિકાસ જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ સંરક્ષણનું પણ એક અનોખું મોડેલ ઊભું થઈ રહ્યું છે. અમદાવાદ જિલ્લાના ધોલેરા સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીજન (SIR) વિસ્તારમાં આવેલા ખારાપાટ અને ઉજ્જડ પ્રદેશમાં ગુજરાત વન વિભાગે ‘ડ્રમ પ્લાન્ટેશન’ નામનો નવતર પ્રયોગ કરીને અશક્ય લાગતું કાર્ય શક્ય બનાવી બતાવ્યું છે.

જે વિસ્તારમાં અગાઉ ઘાસનું એક તણખલું પણ ઉગી શકતું નહોતું, ત્યાં આજે હજારો વૃક્ષો હરિયાળી પાથરી રહ્યા છે. ખારાશવાળી જમીન અને કઠિન આબોહવાની વચ્ચે વિકસાવાયેલું આ હરિયાળું વન હવે સમગ્ર રાજ્ય માટે પર્યાવરણ સંરક્ષણનું પ્રેરણાદાયી મોડેલ બની રહ્યું છે.

રણમાં વિરડો: ધોલેરાની નવી ઓળખ

ધોલેરા વિસ્તાર અર્ધ-શુષ્ક આબોહવા ધરાવે છે. ઉનાળાની ઋતુમાં અહીં તાપમાન અત્યંત ઊંચું રહે છે અને જમીનમાં રહેલી ખારાશના કારણે ખેતી કે વૃક્ષારોપણ લગભગ અશક્ય માનવામાં આવે છે.

આવા પડકારજનક વાતાવરણમાં ધોલેરાના એક્ટિવેશન એરિયાના બ્લોક નંબર-29માં વન વિભાગે હાથ ધરેલા પ્રયોગે અદભૂત પરિણામ આપ્યા છે. આસપાસ જ્યાં નજર જાય ત્યાં સફેદ ખારાપાટ જોવા મળે છે, ત્યાં વચ્ચે ઉભેલા હજારો લીલાછમ વૃક્ષો ખરેખર રણમાં વિરડાની અનુભૂતિ કરાવે છે.

ગુજરાત વન વિભાગનો અનોખો પ્રયોગ

અમદાવાદ સામાજિક વનીકરણ વિભાગ દ્વારા અહીં ‘ડ્રમ પ્લાન્ટેશન’ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી હતી. આ પદ્ધતિ હેઠળ પ્લાસ્ટિકના ડ્રમનો ઉપયોગ કરીને રોપાઓને જમીનની સપાટીથી ઊંચાઈ પર વાવવામાં આવ્યા હતા.

ઓગસ્ટ 2025 દરમિયાન શરૂ કરાયેલા આ પ્રયોગમાં 15થી વધુ વિવિધ જાતિના 3,200થી વધુ રોપાઓનું વાવેતર કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પ્રયોગનો મુખ્ય હેતુ રોપાના મૂળને જમીનની વધુ પડતી ખારાશથી બચાવવાનો હતો.

મુખ્યમંત્રીની ટકાઉ વિકાસની દિશામાં પહેલ

મુખ્યમંત્રી **Bhupendra Patel**ના નેતૃત્વમાં ગુજરાતમાં ઔદ્યોગિક વિકાસની સાથે પર્યાવરણનું સંતુલન જળવાઈ રહે તે માટે વિશેષ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.

ધોલેરાને વિશ્વસ્તરીય સ્માર્ટ અને ટકાઉ શહેર તરીકે વિકસાવવાના વિઝન અંતર્ગત હરિયાળા વિસ્તારનો વધારો કરવો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ જ દિશામાં આ પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.

DSIRDAએ આપ્યું ભંડોળ

ધોલેરા સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીજન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (DSIRDA) દ્વારા આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ માટે જરૂરી ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું.

અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, ઝડપથી વિકસી રહેલા ઔદ્યોગિક શહેરમાં પર્યાવરણનું સંતુલન જળવાઈ રહે તે માટે આ પહેલ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ છે.

એક વર્ષમાં 12 ફૂટ ઊંચા થયા વૃક્ષો

અમદાવાદ સામાજિક વનીકરણ વિભાગના નાયબ વન સંરક્ષક **Dr. Meenal Jani**એ જણાવ્યું હતું કે ખારાશવાળી જમીનમાં વૃક્ષો ઉછેરવા માટે અનેક પડકારો હતા.

તેમણે જણાવ્યું કે:

• જમીનની ઇલેક્ટ્રો-કન્ડક્ટિવિટી ખૂબ ઊંચી હતી
• કાર્બનિક તત્વોનું પ્રમાણ અત્યંત ઓછું હતું
• ખારાશ ખૂબ વધારે હતી
• વર્ષના લગભગ છ મહિના પાણી ભરાયેલું રહેતું હતું

આ તમામ પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે પરંપરાગત રીતે વૃક્ષો ઉગાડવા લગભગ અશક્ય હતું.

આથી ડ્રમ પ્લાન્ટેશન ટેકનિક અપનાવવામાં આવી હતી. જેમાં ડ્રમમાં ખાસ પ્રકારની માટી, રેતી, વર્મી કમ્પોસ્ટ, કોકોપીટ અને સૂકા ઘાસનું મિશ્રણ ભરવામાં આવ્યું હતું.

પરિણામે આજે ઘણા રોપાઓ 10 થી 12 ફૂટ સુધી ઊંચા થઈ ગયા છે.

ડ્રિપ સિંચાઈ અને મીઠા પાણીનો ઉપયોગ

પ્રોજેક્ટની સફળતા પાછળ સિંચાઈ વ્યવસ્થાનું પણ મહત્વનું યોગદાન રહ્યું છે.

DSIRDA દ્વારા મીઠું પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યું હતું. સાથે જ તમામ રોપાઓ માટે ડ્રિપ ઇરિગેશન સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.

ડ્રમની બંને બાજુ છિદ્રો બનાવી હવાની અવરજવર જળવાઈ રહે તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા હતા.

આ વ્યવસ્થાના કારણે લગભગ તમામ રોપાઓ જીવંત રહ્યા છે.

15થી વધુ જાતિના વૃક્ષોનું વાવેતર

આ પ્રયોગમાં સ્થાનિક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ વિવિધ જાતિના વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા છે.

જેમાં મુખ્યત્વે:

• પીલુ
• કેસૂડો
• શીમળો
• પારસ પીપળો
• વડ
• પીપળો
• પેલ્ટોફોરમ
• દેશી બાવળ
• કરંજ
• અર્જુન
• ગોરસ આંબલી
• લીમડો
• ગુંદી
• આમલી

સહિત 15થી વધુ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

નવી ઇકોસિસ્ટમનું સર્જન

આ પ્રયોગનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિણામ માત્ર વૃક્ષોનું જીવંત રહેવું નથી.

જ્યાં અગાઉ ઘાસ પણ ઉગી શકતું નહોતું, ત્યાં હવે:

• પતંગિયાઓ જોવા મળી રહી છે
• વિવિધ પ્રકારના જીવજંતુઓ વસવાટ કરવા લાગ્યા છે
• પક્ષીઓનો કલરવ સંભળાઈ રહ્યો છે
• કુદરતી રીતે ઘાસ ઉગવા લાગ્યા છે

અર્થાત એક સંપૂર્ણ નવી ઇકોસિસ્ટમ વિકસવા લાગી છે.

પર્યાવરણમિત્ર અભિગમ

પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ વાવેતર માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા પ્લાસ્ટિક ડ્રમને દૂર કરીને રિસાયકલ કરવાની પણ યોજના છે.

જેના કારણે સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ વધુ ટકાઉ બનશે.

વડાપ્રધાનના વિઝનને સાકાર કરતું ધોલેરા

વડાપ્રધાન **Narendra Modi**ના વિઝન મુજબ ધોલેરાને વિશ્વસ્તરીય ગ્રીનફિલ્ડ સ્માર્ટ સિટી અને અદ્યતન મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.

સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ સહિતના મોટા પ્રોજેક્ટ્સ વચ્ચે પર્યાવરણનું સંતુલન જળવાઈ રહે તે માટે આ પ્રકારની પહેલ ખૂબ મહત્વની બની રહી છે.

હવે 20 હેક્ટરમાં 50,000 નવા રોપાઓ વાવવામાં આવશે

પાયલોટ પ્રોજેક્ટની અદ્ભુત સફળતા બાદ DSIRDA દ્વારા વધુ 20 હેક્ટર જમીન ફાળવવામાં આવી છે.

આગામી તબક્કામાં:

• આશરે 50,000થી વધુ નવા રોપાઓ
• ડ્રમ પ્લાન્ટેશન પદ્ધતિથી
• ધોલેરા એક્ટિવેશન વિસ્તારમાં

વાવવામાં આવશે.

ગુજરાત માટે બનશે નવું ગ્રીન મોડેલ

ધોલેરામાં થયેલો આ સફળ પ્રયોગ માત્ર ગુજરાત માટે જ નહીં પરંતુ દેશના અન્ય ખારાશગ્રસ્ત અને ઉજ્જડ વિસ્તારો માટે પણ પ્રેરણારૂપ બની શકે છે.

એક સમય હતો જ્યારે આ જમીન પર હરિયાળીનું સ્વપ્ન પણ અશક્ય લાગતું હતું, પરંતુ આજે હજારો વૃક્ષો સાબિત કરી રહ્યા છે કે યોગ્ય આયોજન, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને મક્કમ ઇચ્છાશક્તિ હોય તો રણમાં પણ હરિયાળી ખીલી શકે છે.

ધોલેરાનું આ "ડ્રમ પ્લાન્ટેશન મોડેલ" હવે ટકાઉ વિકાસ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને હરિયાળા ભવિષ્યનું જીવંત પ્રતિક બની ગયું છે.

સમયસંદેસ દ્વારા દેશ - વિદેશના લટેસ્ટ ઉપડેટ માટે એપ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે તો એપ ને ડાઉનલોડ કરવા માટે આપેલ લિન્ક પર ક્લિક કરો અને મેળવો લટટેસ્ટ ઉપડેટ : https://play.google.com/store/apps/details?id=com.samaysandeshnews