મારું શહેર વિસાવદરના 14 વર્ષ જૂના મગફળી કૌભાંડમાં મોટો વળાંક.

જૂનાગઢ જિલ્લાના વિસાવદરમાં વર્ષો પહેલાં સામે આવેલા ચકચારી મગફળી કૌભાંડના કેસમાં હવે એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની વળાંક આવ્યો છે. માર્કેટિંગ યાર્ડના તત્કાલીન ચેરમેન વિનુ હપાણી સામેના આક્ષેપો સાથે જોડાયેલા કેસમાં પોલીસે રજૂ કરેલો ‘સી સમરી રિપોર્ટ’ વિસાવદર કોર્ટે નામંજૂર કર્યો છે. આ સાથે જ કોર્ટે પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ અથવા તપાસ અધિકારીને કેસમાં વધુ તપાસ હાથ ધરવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટના હુકમ મુજબ, તપાસ પૂર્ણ કરીને 45 દિવસની સમયમર્યાદામાં નવો સવિસ્તાર પ્રગતિ અહેવાલ અથવા ચાર્જશીટ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવાની રહેશે. આ નિર્ણયને પગલે લાંબા સમયથી ન્યાયની રાહ જોઈ રહેલા ખેડૂતોમાં આશા જાગી છે. વર્ષો જૂના આ કેસમાં હવે પોલીસ તપાસ ફરી આગળ વધશે અને ફરિયાદમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપોની કાયદેસર રીતે વધુ તપાસ કરવામાં આવશે.

ફરિયાદમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપો મુજબ, વર્ષ 2017 દરમિયાન માર્કેટિંગ યાર્ડના તત્કાલીન ચેરમેન વિનુ હપાણી દ્વારા રાજસ્થાનથી મગફળી ખરીદીને નિર્દોષ ખેડૂતોના જમીન સંબંધિત 7/12 અને 8-અ ના રેકોર્ડ મેળવવામાં આવ્યા હોવાનો આક્ષેપ છે. આ દસ્તાવેજોના આધારે ખેડૂતોનાં નામે રાજસ્થાની મગફળીનો વ્યવહાર દર્શાવી આશરે સવા કરોડ રૂપિયાનું કૌભાંડ આચરવામાં આવ્યું હોવાની ફરિયાદમાં વાત કરવામાં આવી છે. આક્ષેપ મુજબ, જે ખેડૂતોનો આ વ્યવહાર સાથે વાસ્તવિક સંબંધ નહોતો, તેમના જમીનના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને મગફળીની ખરીદીના વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા. આ મામલો સામે આવ્યા બાદ ખેડૂતો અને સ્થાનિક સ્તરે ચર્ચા ઊભી થઈ હતી. જોકે, આ તમામ બાબતો ફરિયાદમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપો છે અને તેની સત્યતા તપાસ તથા કાયદાકીય પ્રક્રિયા દ્વારા જ નક્કી થવાની છે.

આ કેસમાં ફરિયાદી પક્ષ દ્વારા જણાવ્યા મુજબ, અગાઉ પોલીસ તપાસ દરમિયાન આરોપી સામેના કેસમાં ‘સી સમરી’ રજૂ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદી પક્ષનો આક્ષેપ છે કે તે સમયે પોતાની વગના આધારે પોલીસ કેસમાં સમરી ભરાવવામાં આવી હતી. આ સમરી વિસાવદર કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થતાં તેના પર કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. હવે કોર્ટે પોલીસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા સી સમરી રિપોર્ટને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે. કોર્ટના આ નિર્ણયથી કેસ ફરી તપાસના તબક્કામાં પહોંચ્યો છે. ખાસ નોંધનીય બાબત એ છે કે લાંબા સમય પહેલાં બનેલી ઘટના હોવા છતાં કોર્ટને દસ્તાવેજી પુરાવાઓના આધારે વધુ તપાસ કરાવવી યોગ્ય જણાઈ છે. તેથી હવે તપાસ અધિકારી દ્વારા અગાઉના રેકોર્ડ, દસ્તાવેજો અને ફરિયાદમાં દર્શાવાયેલી વિગતોની ફરીથી ચકાસણી કરવાની રહેશે.

કોર્ટના હુકમમાં ઘટનાના સમયગાળા અંગે પણ નોંધ કરવામાં આવી છે. ફરિયાદી દ્વારા સમગ્ર બનાવ વર્ષ 2014ની આસપાસના સમયગાળામાં બન્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હોવાથી આ ઘટના આશરે દસથી બાર વર્ષ જૂની હોવાનું કોર્ટના અવલોકનમાં નોંધાયું છે. જોકે, ફરિયાદના વર્ણનમાં વર્ષ 2017માં રાજસ્થાની મગફળીની ખરીદીનો પણ ઉલ્લેખ છે. આ સમયગાળાની વિગતો અને કેસના વિવિધ દસ્તાવેજો વચ્ચેની કડી તપાસ દરમિયાન સ્પષ્ટ થવાની રહેશે. કોર્ટે નોંધ્યું છે કે ઘટના જૂની હોવા છતાં વધુ તપાસ નિરર્થક બની જાય એવું નથી. કારણ કે આ સમગ્ર કેસ મુખ્યત્વે દસ્તાવેજી પુરાવાઓ પર આધારિત છે અને જે તે સમયે થયેલી કાગળ તથા દસ્તાવેજોની કાર્યવાહી આજે પણ તપાસ માટે ઉપયોગી બની શકે છે. તેથી ઉપલબ્ધ રેકોર્ડના આધારે વધુ તપાસ કરવી ન્યાયના હિતમાં યોગ્ય હોવાનું અદાલતને જણાયું છે.

અદાલતે પોતાના હુકમમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે પોલીસ અધિકારી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલો ‘સી સમરી રિપોર્ટ’ નામંજૂર કરવામાં આવે છે. વધુમાં, પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ અથવા તપાસ અધિકારીને ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC)ની કલમ 157(3) તથા નવી ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS)ની કલમ 175(3)ના સંદર્ભ સાથે વધુ તપાસ હાથ ધરવા આદેશ કરવામાં આવ્યો છે. આદેશ મુજબ ફરિયાદની નવેસરથી કાયદેસર તપાસ કરવાની રહેશે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ 45 દિવસની અંદર કોર્ટ સમક્ષ નવો સવિસ્તાર પ્રગતિ અહેવાલ અથવા ચાર્જશીટ રજૂ કરવાની રહેશે. આ સમયમર્યાદા સાથેનો આદેશ કેસને લાંબા સમય સુધી અનિર્ણિત રાખવાને બદલે તપાસને આગળ ધપાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. હવે પોલીસ દ્વારા કોર્ટના આદેશનું પાલન કરીને કઈ દિશામાં તપાસ કરવામાં આવે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.

આગામી તપાસમાં ખેડૂતોના 7/12 અને 8-અના જમીન રેકોર્ડનો ઉપયોગ કઈ રીતે થયો હતો, રાજસ્થાની મગફળીની ખરીદીના વ્યવહારો કયા દસ્તાવેજોના આધારે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા અને આશરે સવા કરોડ રૂપિયાની કથિત ગેરરીતિ અંગે કયા પુરાવા ઉપલબ્ધ છે તેવા મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આ ઉપરાંત અગાઉની તપાસ દરમિયાન એકત્રિત કરાયેલા દસ્તાવેજો અને પોલીસ દ્વારા રજૂ કરાયેલા સમરી રિપોર્ટના આધારોની પણ ફરી સમીક્ષા થઈ શકે છે. જોકે, તપાસમાં કયા ચોક્કસ દસ્તાવેજો મેળવવામાં આવશે, કોની પૂછપરછ થશે અને કઈ બાબતો સામે આવશે તે અંગે હાલ કોઈ સત્તાવાર વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. કોર્ટના આદેશને પગલે તપાસ અધિકારીઓએ કાયદેસરની પ્રક્રિયા મુજબ તમામ સંબંધિત પાસાંની તપાસ કરવાની રહેશે. ત્યારબાદ જ કેસમાં આગળની કાર્યવાહી અંગે સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.

વિસાવદરના આ મગફળી કૌભાંડમાં કોર્ટ દ્વારા સી સમરી નામંજૂર કરીને 45 દિવસમાં વધુ તપાસનો આદેશ આપવામાં આવતા ખેડૂતોમાં આનંદ અને ન્યાયની આશા ફરી જીવંત થઈ હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે. વર્ષો જૂના આ કેસમાં હવે તપાસ નવેસરથી આગળ વધશે અને દસ્તાવેજી પુરાવાઓના આધારે હકીકતો બહાર લાવવાની જવાબદારી પોલીસ તંત્રની રહેશે. ખાસ કરીને ખેડૂતોના જમીન રેકોર્ડનો કથિત ઉપયોગ અને મગફળી ખરીદીના વ્યવહારો અંગેની ફરિયાદમાં શું સત્ય છે તે તપાસમાં સ્પષ્ટ થવાનું છે. કોર્ટનો આ હુકમ આરોપ સાબિત થવાનો અંતિમ નિર્ણય નથી, પરંતુ વધુ તપાસ માટેનો આદેશ છે. હવે 45 દિવસની સમયમર્યાદામાં પોલીસ કયો અહેવાલ રજૂ કરે છે અને કેસમાં આગળ કઈ કાનૂની કાર્યવાહી થાય છે તેના પર ખેડૂતો તથા સ્થાનિક લોકોની નજર રહેશે.

રિપોર્ટર  હરેશ મહેતા વિસાવદર