સબરસ કર્ણાટકમાં SIR બાદ મતદાર યાદીમાંથી 1.08 કરોડ નામ બહાર!
કર્ણાટકમાં મતદાર યાદીની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ ચૂંટણી પંચ દ્વારા અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર કરવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન રાજ્યની અગાઉની મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા આશરે 5.54 કરોડ મતદારોમાંથી લગભગ 1.08 કરોડ નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ ન હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ સંખ્યા અગાઉ નોંધાયેલા મતદારોના આશરે 19.48 ટકા જેટલી થાય છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, એન્યુમરેશન ફોર્મ પરત ન મળવા, મતદારોના સરનામાની ચકાસણી અને અન્ય કારણોસર આ નામોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. અંતિમ યાદીમાં આશરે 4.46 કરોડ પાત્ર મતદારોને સ્થાન મળ્યું છે. આ કાર્યવાહીનો મુખ્ય હેતુ મતદાર યાદીને વધુ સચોટ બનાવવાનો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, યાદીમાંથી નામ દૂર થવું અને કોઈ નાગરિક મતદાન માટે કાયમી અયોગ્ય હોવો એ બંને અલગ બાબતો છે. જો કોઈ પાત્ર નાગરિકનું નામ ભૂલથી રહી ગયું હોય, તો તેને નિયમ મુજબ ફરી નોંધણી કરાવવાની તક આપવામાં આવી છે.
મતદાર યાદીની ચકાસણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચે ASDD શ્રેણી હેઠળ ગેરહાજર, કાયમી સ્થળાંતરિત, મૃત્યુ પામેલા અને એકથી વધુ જગ્યાએ નોંધાયેલા મતદારોની ઓળખ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ, 65,45,679 મતદારો એટલે કે આશરે 11.81 ટકા મતદારો અન્ય સ્થળે કાયમી ધોરણે સ્થળાંતરિત થયેલા હોવાનું નોંધાયું હતું. જ્યારે 19,00,926 મતદારો એટલે કે 3.43 ટકા મતદારો તેમના નોંધાયેલા સરનામે ગેરહાજર મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત, 16,39,864 મતદારો એટલે કે 2.96 ટકા મતદારોના મૃત્યુ થયાનું સામે આવ્યું હતું. લગભગ 7,09,870 મતદારો એટલે કે 1.28 ટકા મતદારોનાં નામ ડુપ્લિકેટ અથવા એકથી વધુ સ્થળે નોંધાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. આ કેટેગરીઓના આધારે યાદીની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેથી મતદાર યાદીમાં બિનજરૂરી અથવા પુનરાવર્તિત નોંધણીઓ દૂર કરી શકાય. જોકે, કોઈ વ્યક્તિ ગેરહાજર હોય કે સ્થળાંતરિત થઈ હોય, ત્યારે તેના કેસની યોગ્ય ચકાસણી કરવી પણ એટલી જ જરૂરી બને છે.
ચૂંટણી પંચે સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન નોટિસ અને સુનાવણીની વ્યવસ્થા પણ હાથ ધરી હતી. ઉપલબ્ધ વિગતો પ્રમાણે, કુલ 43,82,824 નોટિસ પાઠવવામાં આવી હતી અને સંબંધિત કેસોમાં સુનાવણી કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયાનો હેતુ મતદારોને પોતાની નોંધણી અંગે સ્પષ્ટતા રજૂ કરવાની તક આપવાનો હતો. સુનાવણી બાદ 43,20,957 કેસોને અંતિમ યાદીમાં સમાવવા માટે સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત, અન્ય 4,02,53,151 યોગ્ય મતદારોને પણ અંતિમ યાદીમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ, તપાસ અને સુનાવણી બાદ 61,867 લોકોને અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યા હોવાનું ચૂંટણી પંચના આંકડામાં જણાવાયું છે. આ કાર્યવાહી દરમિયાન દસ્તાવેજોની ચકાસણી, સરનામાની વિગતો અને મતદારની પાત્રતા જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વના રહ્યા હતા. મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા જાળવવા માટે તપાસ જરૂરી છે, પરંતુ સાથે જ યોગ્ય મતદારનો મતાધિકાર માત્ર વહીવટી ભૂલને કારણે અસરગ્રસ્ત ન થાય તેની તકેદારી રાખવી પણ આવશ્યક છે.
કર્ણાટકના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી અંબુ કુમારે મતદાર યાદી અંગે માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે 16 જૂન, 2026 સુધીમાં મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા આશરે 5.54 કરોડ મતદારોમાંથી લગભગ 1.08 કરોડ નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ નહોતાં. તેમણે આપેલી વિગતો અનુસાર, તેમાં આશરે 18 લાખ મૃત્યુ પામેલા મતદારો અને લગભગ 7 લાખ ડુપ્લિકેટ મતદારોનો સમાવેશ થતો હતો. એટલે કે, આશરે 25 લાખ નોંધણીઓ મૃત્યુ અથવા ડુપ્લિકેટ નામો સાથે સંબંધિત હોવાનું જણાવાયું હતું. અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, ડ્રાફ્ટ યાદીમાં નામ ન ધરાવતા લોકોમાંથી છેલ્લા અઢી મહિનામાં 8.19 લાખથી વધુ મતદારોની નવી નોંધણી કરવામાં આવી હતી. આ આંકડો દર્શાવે છે કે મતદાર યાદી સુધારવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન નવી નોંધણીઓ માટે પણ કામગીરી કરવામાં આવી હતી. ચૂંટણી અધિકારીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પાત્ર નાગરિકો માટે નોંધણીની પ્રક્રિયા આગળ પણ ચાલુ રહેશે અને જરૂરી ચકાસણી બાદ તેમના નામ યાદીમાં સામેલ કરી શકાય છે.
મતદાર યાદીમાં નામ ન હોય તેવા પાત્ર નાગરિકો માટે ચૂંટણી પંચે ફોર્મ-6 દ્વારા અરજી કરવાની વ્યવસ્થા દર્શાવી છે. જો કોઈ વ્યક્તિની ઉંમર અને અન્ય જરૂરી માપદંડો મુજબ તે મતદાર તરીકે નોંધણી માટે પાત્ર હોય, પરંતુ અંતિમ યાદીમાં તેનું નામ ન દેખાતું હોય, તો તે સંબંધિત પ્રક્રિયા મુજબ ફોર્મ-6 ભરી શકે છે. અરજી સાથે જરૂરી વિગતો અને દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા બાદ અધિકારીઓ દ્વારા ચકાસણી કરવામાં આવે છે. ચકાસણીમાં પાત્રતા સાબિત થાય તો મતદારનું નામ યાદીમાં ઉમેરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. તેથી, માત્ર અગાઉ મતદાર ઓળખપત્ર ધરાવવાથી નામ અંતિમ યાદીમાં છે તેની ખાતરી માનવી યોગ્ય નથી. નાગરિકોએ પોતાનું નામ સત્તાવાર મતદાર યાદીમાં તપાસવું જોઈએ અને નામ ન હોય તો વિલંબ કર્યા વિના યોગ્ય અરજી કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને સ્થળાંતર કરેલા પરિવારો, સરનામામાં ફેરફાર ધરાવતા નાગરિકો અને અગાઉ નોંધણી કરાવ્યા હોવા છતાં યાદીમાં નામ ન દેખાતાં લોકો માટે આ પગલું મહત્ત્વનું છે.
અંબુ કુમારે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે મતદાર નોંધણી અંગે અનેક વિશેષ ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી હતી અને લોકો સુધી માહિતી પહોંચાડવા પ્રચાર કરવામાં આવ્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ, વિવિધ રાજકીય પક્ષો અને તેમના પ્રતિનિધિઓએ પણ પ્રક્રિયામાં સહયોગ આપ્યો હતો. ચૂંટણી પંચનો દાવો છે કે લોકોને નોંધણી અને ચકાસણી અંગે માહિતગાર કરવા માટે વિવિધ સ્તરે પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા. તેમ છતાં, અંતિમ યાદી જાહેર થયા બાદ હવે સૌથી અગત્યનું કામ દરેક પાત્ર નાગરિક પોતાનું નામ તપાસે તે છે. મતદાર યાદીમાં નામ હોવું ચૂંટણીમાં મતદાન કરવા માટેનો મૂળભૂત વ્યવહારુ આધાર છે. તેથી, મતદારોને પોતાના નામ, સરનામા અને અન્ય વિગતો ચકાસવાની સાથે કોઈ ભૂલ જણાય તો નિર્ધારિત પ્રક્રિયા દ્વારા સુધારો કરાવવો જોઈએ. ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જાળવવા માટે સચોટ યાદી જેટલી જરૂરી છે, એટલી જ જરૂરી યોગ્ય નાગરિકોને નોંધણી માટે પૂરતી તક આપવાની વ્યવસ્થા પણ છે.
કર્ણાટકમાં SIR પ્રક્રિયા બાદ 1.08 કરોડ નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં ન હોવાનો આંકડો રાજ્યની મતદાર નોંધણી પ્રક્રિયા અંગે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, ચકાસણી, સ્થળાંતર, મૃત્યુ અને ડુપ્લિકેટ નોંધણીઓ જેવા કારણોસર યાદીમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે અંતિમ યાદીમાં આશરે 4.46 કરોડ મતદારોને સ્થાન મળ્યું છે. બીજી તરફ, કોઈ પાત્ર નાગરિકનું નામ છૂટી ગયું હોય તો ફોર્મ-6 મારફતે અરજી કરવાની તક ઉપલબ્ધ છે. હવે નાગરિકો, રાજકીય પક્ષો અને સંબંધિત અધિકારીઓ માટે જરૂરી છે કે મતદાર યાદીમાં રહેલી ભૂલો ઓળખી યોગ્ય રીતે સુધારવામાં આવે. મતદાર યાદી માત્ર વહીવટી દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ લોકશાહી પ્રક્રિયામાં નાગરિકની ભાગીદારીનો મહત્ત્વનો આધાર છે. તેથી, યાદીનું નિયમસર સંશોધન અને દરેક પાત્ર મતદારને નોંધણીની તક—બંને બાબતો પર ધ્યાન આપવું આવશ્યક છે.
