ઈન્ડિયા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 12 વર્ષ: ગુજરાત બન્યું દેશનું અગ્રણી સ્ટાર્ટઅપ હબ, 19,000થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સ સાથે નવીનતાની ક્રાંતિ.

ભારતના વડાપ્રધાન તરીકે શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના કાર્યકાળના 12 વર્ષ પૂર્ણ થતા દેશભરમાં વિકાસની વિવિધ સિદ્ધિઓની ચર્ચા થઈ રહી છે. આ 12 વર્ષ દરમિયાન ભારતે અનેક ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે, જેમાં સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશન ક્ષેત્રે થયેલો વિકાસ સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના દ્રષ્ટિવંત નેતૃત્વ હેઠળ શરૂ કરાયેલી ‘સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા’ પહેલે દેશના લાખો યુવાનોના સપનાઓને નવી ઉડાન આપી છે. આ પહેલના પરિણામે આજે યુવાનો માત્ર નોકરી શોધનાર નહીં પરંતુ રોજગાર સર્જનારા ઉદ્યોગસાહસિકો તરીકે ઉભરી રહ્યા છે.

ગુજરાતે પણ આ પરિવર્તનશીલ યાત્રામાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન મેળવ્યું છે. મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્ય આજે માત્ર ઔદ્યોગિક વિકાસનું કેન્દ્ર જ નહીં પરંતુ દેશના સૌથી મજબૂત અને સર્વસમાવેશી સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ ધરાવતા રાજ્યોમાં અગ્રેસર બન્યું છે. રાજ્યમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઇનોવેશન અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપતી નીતિઓના પરિણામે ગુજરાત આજે દેશના અગ્રણી સ્ટાર્ટઅપ હબ તરીકે ઓળખાઈ રહ્યું છે.

ગુજરાતમાં 19,000થી વધુ DPIIT માન્ય સ્ટાર્ટઅપ્સ

ગુજરાતની સ્ટાર્ટઅપ યાત્રાની સૌથી મોટી ઉપલબ્ધિ એ છે કે રાજ્યમાં આજે 19,000થી વધુ DPIIT માન્ય સ્ટાર્ટઅપ્સ કાર્યરત છે. ભારત સરકારના ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઑફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) દ્વારા આપવામાં આવતી માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સની સંખ્યાના આધારે ગુજરાત દેશના અગ્રણી રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે.

ખાસ વાત એ છે કે ગુજરાતે સતત પાંચ વર્ષ સુધી સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા રેન્કિંગમાં “બેસ્ટ પર્ફોર્મર સ્ટેટ”નો ખિતાબ જાળવી રાખ્યો છે. આ સિદ્ધિ રાજ્યમાં અમલમાં મૂકાયેલી પ્રોત્સાહક નીતિઓ, આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, નાણાકીય સહાય અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટેના અનુકૂળ વાતાવરણનું પ્રતિબિંબ છે.

SSIP: વિદ્યાર્થીઓના વિચારોને મળ્યા સફળતાના પાંખ

ગુજરાત સરકારે યુવા પ્રતિભાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વર્ષ 2017-18માં સ્ટુડન્ટ સ્ટાર્ટઅપ એન્ડ ઇનોવેશન પોલિસી (SSIP) શરૂ કરી હતી. આ યોજના વિદ્યાર્થીઓને નવીન વિચારોને વ્યવસાયિક સ્વરૂપ આપવા માટે માર્ગદર્શન, મેન્ટરશિપ અને આર્થિક સહાય પૂરી પાડે છે.

આ પોલિસીને મળેલી જબરદસ્ત સફળતા બાદ વર્ષ 2022માં SSIP 2.0 લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. નવી પોલિસી હેઠળ આધુનિક ટેક્નોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, રોબોટિક્સ, ગ્રીન ટેક્નોલોજી, કૃષિ ઇનોવેશન અને ડિજિટલ સોલ્યુશન્સ જેવા નવા ક્ષેત્રોને પણ આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

SSIP 1.0 અને 2.0 હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 13,047થી વધુ વિદ્યાર્થી પ્રોજેક્ટ્સને પ્રૂફ ઓફ કોન્સેપ્ટ (PoC) સ્તરે સહાય આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત 4,043થી વધુ ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી રાઇટ્સ (IPR) ફાઇલ કરવામાં આવ્યા છે, જે રાજ્યમાં ઇનોવેશનની વધતી સંસ્કૃતિનો પુરાવો છે.

આ પોલિસી હેઠળ 3,287થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સને માર્ગદર્શન અને ઇન્ક્યુબેશન સહાય આપવામાં આવી છે, જ્યારે ₹36.43 કરોડથી વધુની આર્થિક સહાય સ્ટાર્ટઅપ્સના વિકાસ માટે ફાળવવામાં આવી છે.

22 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચી ઇનોવેશનની ચળવળ

SSIP હેઠળ માત્ર સ્ટાર્ટઅપ્સને જ સહાય આપવામાં આવી નથી પરંતુ યુવાનોમાં ઉદ્યોગસાહસિકતાની ભાવના વિકસે તે માટે વ્યાપક જાગૃતિ અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં 22.72 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ સુધી સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશન સંબંધિત માહિતી પહોંચાડવામાં આવી છે.

ખાસ કરીને શાળા સ્તરેથી જ ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે SSIP 2.0 પોર્ટલ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં શાળાના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા 1,948થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ પ્રસ્તાવો નોંધાયા છે, જેમાંથી 1,141 જેટલા પ્રસ્તાવોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

આ પહેલના પરિણામે વિદ્યાર્થીઓ માત્ર અભ્યાસ પૂરતા મર્યાદિત રહ્યા નથી પરંતુ નવી ટેક્નોલોજી અને ઉદ્યોગસાહસિકતા તરફ પણ આગળ વધી રહ્યા છે.

i-Hub: ગુજરાતની ઇનોવેશન ક્રાંતિનું કેન્દ્ર

ગુજરાત સ્ટાર્ટઅપ એન્ડ ઇનોવેશન હબ એટલે કે i-Hub આજે રાજ્યની સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમનું હૃદય બની ગયું છે. વર્ષ 2019માં સ્થાપિત i-Hub રાજ્યમાં ઇનોવેશન અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને વેગ આપવા માટે સિંગલ વિન્ડો સપોર્ટ સિસ્ટમ તરીકે કાર્ય કરે છે.

અહીં સ્ટાર્ટઅપ્સને કાયદાકીય, નાણાકીય, તકનીકી અને વ્યાવસાયિક માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. પ્રિ-ઇન્ક્યુબેશનથી લઈને ઇન્ક્યુબેશન અને બિઝનેસ એક્સેલરેશન સુધીની તમામ સુવિધાઓ એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે.

અત્યાર સુધીમાં i-Hub દ્વારા લગભગ 750 સ્ટાર્ટઅપ્સને સીધી સહાય આપવામાં આવી છે. તેમાં મેન્ટરશિપ, ઇન્ક્યુબેશન અને નાણાકીય સહાયનો સમાવેશ થાય છે.

4,000થી વધુ રોજગારીઓનું સર્જન

i-Hub દ્વારા પ્રોત્સાહિત સ્ટાર્ટઅપ્સ માત્ર વ્યવસાયિક સફળતા સુધી મર્યાદિત રહ્યા નથી પરંતુ રોજગાર સર્જનમાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહ્યા છે. i-Hubના ઇન્ક્યુબેટેડ સ્ટાર્ટઅપ્સ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 4,000થી વધુ લોકોને રોજગારી મળી છે.

આ સ્ટાર્ટઅપ્સની કુલ માર્કેટ વેલ્યૂ અંદાજે ₹3,569 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે ગુજરાતની ઇનોવેશન ક્ષમતાનું પ્રતિબિંબ છે.

આ ઉપરાંત વિવિધ વેન્ચર કેપિટલ અને ખાનગી રોકાણકારો દ્વારા i-Hub સાથે જોડાયેલા સ્ટાર્ટઅપ્સને ₹446 કરોડથી વધુનું ખાનગી ભંડોળ પણ પ્રાપ્ત થયું છે.

રાજ્યના 20થી વધુ જિલ્લાઓ સુધી પહોંચ

i-Hub માત્ર અમદાવાદ અથવા મોટા શહેરો પૂરતું મર્યાદિત નથી. હબ-એન્ડ-સ્પોક મોડલ દ્વારા તેની પહોંચ રાજ્યના 20થી વધુ જિલ્લાઓ સુધી વિસ્તારી દેવામાં આવી છે.

આ પહેલના કારણે નાના શહેરો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોના યુવાનોને પણ સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશનની તક મળી રહી છે. અત્યાર સુધીમાં 4.5 લાખથી વધુ યુવાનોને સ્ટાર્ટઅપ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા અંગે જાગૃત કરવામાં આવ્યા છે.

મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને મળ્યું નવું પ્લેટફોર્મ

ગુજરાતમાં મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે WEstart નામની વિશેષ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે. i-Hub દ્વારા સંચાલિત આ કાર્યક્રમ મહિલાઓને નાણાકીય સહાય, મેન્ટરશિપ અને વ્યાવસાયિક નેટવર્કિંગની સુવિધા પૂરી પાડે છે.

આ પહેલ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 269 મહિલા સંચાલિત સ્ટાર્ટઅપ્સને સહાય આપવામાં આવી છે. i-Hub દ્વારા સપોર્ટેડ કુલ સ્ટાર્ટઅપ્સમાં મહિલાઓની ભાગીદારી આશરે 36 ટકા સુધી પહોંચી છે, જે મહિલાઓની વધતી ઉદ્યોગસાહસિક શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

herSTART દ્વારા મહિલાઓને નવી તક

ગુજરાત યુનિવર્સિટી સ્ટાર્ટઅપ એન્ડ એન્ટરપ્રેન્યોરશિપ કાઉન્સિલ (GUSEC) દ્વારા herSTART કાર્યક્રમ પણ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ કાર્યક્રમ ખાસ કરીને મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો માટે રચવામાં આવ્યો છે, જેમાં તેમને પ્રારંભિક તબક્કામાં જરૂરી માર્ગદર્શન, તાલીમ અને સંસાધનો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

આ પહેલના કારણે અનેક મહિલાઓ પોતાના વિચારોને સફળ વ્યવસાયમાં પરિવર્તિત કરવામાં સફળ બની રહી છે અને રાજ્યની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહી છે.

ઔદ્યોગિક નીતિ હેઠળ પણ મળ્યું પ્રોત્સાહન

ગુજરાત સરકારે પોતાની ઔદ્યોગિક નીતિ હેઠળ પણ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે વિશેષ પ્રોત્સાહન યોજના અમલમાં મૂકી છે. આ યોજના હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 471 સ્ટાર્ટઅપ્સને સીડ સપોર્ટ દ્વારા આર્થિક સહાય આપવામાં આવી છે.

આ સહાયના કારણે અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સે પોતાના ઉત્પાદનો અને સેવાઓને રાષ્ટ્રીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો સુધી પહોંચાડવામાં સફળતા મેળવી છે.

વિકાસના અમૃતકાળમાં ગુજરાતની નવી ઓળખ

વિકસિત ભારતના અમૃતકાળમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ માત્ર નવી કંપનીઓ નથી પરંતુ આત્મનિર્ભર ભારતના મજબૂત પાયા બની રહ્યા છે. રોજગાર સર્જન, નવી ટેક્નોલોજી, વૈશ્વિક સ્પર્ધા અને આર્થિક વિકાસમાં સ્ટાર્ટઅપ્સની ભૂમિકા સતત વધી રહી છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 12 વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન ગુજરાતે જે રીતે સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશન ક્ષેત્રે પ્રગતિ કરી છે તે સમગ્ર દેશ માટે પ્રેરણારૂપ છે. મજબૂત ઔદ્યોગિક પરંપરા, વિશ્વસ્તરીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સહાયક નીતિઓ અને યુવા પ્રતિભાના સંકલનથી ગુજરાત આજે દેશના સૌથી સફળ સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ ધરાવતા રાજ્યોમાં સ્થાન મેળવી ચૂક્યું છે.

આવતા વર્ષોમાં પણ ગુજરાત નવીનતા, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને ટેક્નોલોજી આધારિત વિકાસના ક્ષેત્રમાં દેશને નવી દિશા આપશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.