સબરસ ₹1 લાખ કરોડના ખર્ચે વાયુસેનામાં આવશે 60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાન, સરકારનું મોટું પગલું.
જૂના ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનોને બદલવાની તૈયારી; સૈનિકો, હથિયારો અને જરૂરી સામગ્રીની ઝડપી હેરફેર માટે મલ્ટીરોલ એરક્રાફ્ટ ખરીદાશે
ભારતીય વાયુસેનાની ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મોટું પગલું ભર્યું છે. ભારતીય વાયુસેના માટે આશરે 60 મલ્ટીરોલ ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાન ખરીદવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે, જેની અંદાજિત કિંમત લગભગ ₹1 લાખ કરોડ હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ નવા વિમાનોનો મુખ્ય હેતુ જૂના થઈ રહેલા ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટને તબક્કાવાર બદલવાનો અને દેશના મુશ્કેલ તથા વ્યૂહાત્મક વિસ્તારોમાં સૈનિકો, હથિયારો, સાધનો અને જરૂરી સામગ્રી ઝડપથી પહોંચાડવાની ક્ષમતા વધારવાનો છે. ખાસ કરીને પહાડી સરહદો, દ્વીપ વિસ્તારો અને કટોકટીની સ્થિતિમાં આ વિમાનો વાયુસેનાની ઓપરેશનલ ક્ષમતામાં વધારો કરી શકે છે.
આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટમાં ભારતીય સંરક્ષણ કંપનીઓને મહત્વની ભૂમિકા આપવામાં આવી છે. ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL), ટાટા અને મહિન્દ્રા જેવી ભારતીય કંપનીઓ ભાગ લઈ રહી છે. મહિન્દ્રા ડિફેન્સે બ્રાઝિલની એમ્બ્રેર સાથે ભાગીદારી કરીને C-390 Millennium વિમાન માટે પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. બીજી તરફ, ટાટા અને અમેરિકાની લોકહીડ માર્ટિનની ભાગીદારી દ્વારા C-130J Super Hercules પણ દાવેદારીમાં છે. ભારતીય વાયુસેના પહેલાથી જ C-130J વિમાનોનું સંચાલન કરે છે, તેથી આ પ્રકારના વિમાનો માટેનો અનુભવ પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. અંતિમ પસંદગી ટેકનિકલ ક્ષમતા, કિંમત અને અન્ય સંરક્ષણ જરૂરિયાતોના મૂલ્યાંકન બાદ થશે.
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને આત્મનિર્ભર ભારત પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. યોજના મુજબ મર્યાદિત સંખ્યામાં વિમાન વિદેશથી તૈયાર સ્થિતિમાં મેળવવામાં આવશે, જ્યારે મોટા ભાગના વિમાનોનું ઉત્પાદન ભારતમાં સંયુક્ત સાહસો મારફતે કરવાની દિશામાં પ્રયાસ છે. આ મોડલથી દેશમાં એરક્રાફ્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા વિકસાવવાની સાથે ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, કુશળ માનવબળનું નિર્માણ અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇનને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતનું સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવાની સરકારની નીતિ માટે પણ આ પ્રોજેક્ટ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
નવા મલ્ટીરોલ ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનોની વિશેષતા માત્ર સૈનિકો અને સામાનની હેરફેર પૂરતી મર્યાદિત રહેવાની નથી. આ પ્રકારના એરક્રાફ્ટને વિવિધ મિશન માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે અને કેટલાક પ્લેટફોર્મમાં એર-ટુ-એર રિફ્યુઅલિંગ જેવી ક્ષમતાઓ પણ ઉપલબ્ધ હોય છે. આવી ક્ષમતાથી લાંબા અંતરના હવાઈ ઓપરેશન દરમિયાન ફાઇટર વિમાનોની કાર્યક્ષમતા વધારી શકાય છે. આ ઉપરાંત વાયુસેના હાલમાં C-295 ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનોના કાર્યક્રમ પર પણ કામ કરી રહી છે, જેમાં ભારતમાં ઉત્પાદનને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. સાથે જ લડાકુ વિમાન અને ટ્રેનર એરક્રાફ્ટ સહિત વાયુસેનાના વિવિધ કાફલાના આધુનિકીકરણની પ્રક્રિયા પણ ચાલી રહી છે.
આ પ્રોજેક્ટ ભારતના સંરક્ષણ અને એરોસ્પેસ ઉદ્યોગ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. મોટી સંખ્યામાં ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનોનું ભારતમાં ઉત્પાદન શરૂ થાય તો દેશની સ્થાનિક એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા વધુ મજબૂત બની શકે છે અને ભવિષ્યમાં નિકાસની તકો પણ ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, આટલા મોટા પ્રોજેક્ટમાં અદ્યતન ટેકનોલોજીનું એકીકરણ, ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, સમયસર ડિલિવરી અને ખર્ચ નિયંત્રણ જેવા પડકારો રહેશે. જો યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવે તો 60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનો ભારતીય વાયુસેનાની વ્યૂહાત્મક હેરફેર ક્ષમતાને નવી તાકાત આપવાની સાથે ભારતને વૈશ્વિક એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવી શકે છે.
