મારું શહેર જામનગરમાં મધમાખી પાલન અંગે ખેડૂત તાલીમ યોજાઈ.

જામનગર તા.17: કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, જામનગર ખાતે બાગાયત ખાતા દ્વારા ‘મિશન મધમાખી યોજના’ અંતર્ગત “મધમાખી પાલન એક સફળ વ્યવસાય” વિષય પર એક દિવસીય ખેડૂત તાલીમ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ તાલીમમાં જામનગર જિલ્લાના વિવિધ તાલુકાઓમાંથી આવેલા 100થી વધુ પ્રગતિશીલ ખેડૂત ભાઈઓ અને બહેનોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો. કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને મધમાખી પાલનના વ્યવસાય, તેની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અને આવક વધારવાની તકો અંગે વ્યવહારુ માર્ગદર્શન આપવાનો હતો.

કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં બાગાયત અધિકારી શ્રી વાય.એ. ડેરે કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના વૈજ્ઞાનિકો, બાગાયત ખાતાના અધિકારીઓ તેમજ ઉપસ્થિત ખેડૂતોનું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે બાગાયત વિભાગ દ્વારા મધમાખી પાલન માટે આપવામાં આવતી વિવિધ સહાયલક્ષી યોજનાઓ અને સરકારી પ્રોત્સાહનો અંગે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે મધમાખી પાલન માત્ર મધ ઉત્પાદન પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ ખેતી સાથે જોડાયેલું એક મહત્વપૂર્ણ અને નફાકારક પૂરક વ્યવસાય બની શકે છે.

બાગાયત અધિકારીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ધાણા, જીરું, વરિયાળી, લીંબુ, જામફળ, દાડમ અને કેરી જેવા પાકોમાં મધમાખીઓ દ્વારા થતા પરાગનયનથી ઉત્પાદનમાં આશરે 20થી 30 ટકા સુધીનો વધારો મેળવી શકાય છે. મધમાખીઓ પાકના ફૂલોમાં પરાગનયનની પ્રક્રિયાને ઝડપી અને અસરકારક બનાવે છે, જેના કારણે ફળધારણ અને ગુણવત્તામાં પણ સુધારો થવાની શક્યતા રહે છે. આ રીતે મધમાખી પાલનથી એક તરફ મધ અને અન્ય ઉત્પાદનોમાંથી આવક મળે છે, તો બીજી તરફ ખેતીના ઉત્પાદનમાં પણ વધારો થઈ શકે છે.

ત્યારબાદ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના હેડ ડો. કે.પી. બારૈયાએ ખેડૂતોને મધમાખી પાલનના વૈજ્ઞાનિક પાસાઓ અંગે ઝીણવટભર્યું માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. તેમણે મધમાખીની વિવિધ જાતો, મધમાખીની વસાહતની રચના તેમજ રાણી માખી, નર માખી અને કામદાર માખીની ભૂમિકા સમજાવી હતી. સાથે જ મધમાખીની પેટીની રચના અને ગોઠવણ, યોગ્ય સ્થળની પસંદગી, ઋતુ પ્રમાણે માવજત અને વસાહતને સ્વસ્થ રાખવા માટે જરૂરી તકેદારીઓ અંગે પણ માહિતી આપવામાં આવી હતી.

તાલીમ દરમિયાન મધમાખીઓને પૂરતો ખોરાક મળી રહે તે માટેના વ્યવસ્થાપન, રોગો અને જીવાતોથી રક્ષણ, મધ કાઢવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ તેમજ મધની ગુણવત્તા જાળવવા અંગે પણ સમજ આપવામાં આવી હતી. મધ ઉપરાંત મીણ, રોયલ જેલી અને પરાગ જેવા ઉપઉત્પાદનોનું પણ બજારમાં આર્થિક મહત્વ છે તે અંગે ખેડૂતોને માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા. આડપેદાશોના યોગ્ય ઉપયોગથી મધમાખી પાલન વ્યવસાયમાં આવકના વધારાના સ્ત્રોત ઊભા કરી શકાય છે તે અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

આ પ્રસંગે છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સફળતાપૂર્વક મધમાખી પાલન કરતા પ્રગતિશીલ ખેડૂત શ્રી મેહુલભાઈ ભીમાણીએ પોતાના વ્યવહારુ અનુભવો રજૂ કર્યા હતા. તેઓ પોતાની સાથે મધમાખીની જીવંત પેટી લઈને આવ્યા હતા અને ખેડૂતોને પ્રત્યક્ષ નિદર્શન આપ્યું હતું. નિદર્શન દરમિયાન મધપૂડાની રચના, મધથી ભરેલી ફ્રેમ, ઈંડા અને લાર્વાવાળી ફ્રેમ, રાણી માખીની ઓળખ, મધ કાઢવાના યંત્રની કામગીરી તેમજ મધમાખી કરડે ત્યારે રાખવાની સાવચેતીઓ અંગે પ્રેક્ટિકલ સમજ આપવામાં આવી હતી.

જીવંત નિદર્શનથી ખેડૂતોને મધમાખી પાલન અંગેની કામગીરી નજીકથી સમજવાની તક મળી હતી. તાલીમમાં ઉપસ્થિત ખેડૂતોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો અને અનેક ખેડૂતોએ પોતાના ખેતરમાં મધમાખી પાલન શરૂ કરવા માટે રસ દાખવ્યો હતો. કાર્યક્રમના અંતે ખેડૂતોને મધમાખી પાલનને ખેતી સાથે જોડીને ઓછા રોકાણે વધારાની આવક મેળવવા, પાક ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા અને સ્વરોજગારની નવી તકો ઊભી કરવા પ્રેરણા આપવામાં આવી હતી. સમગ્ર તાલીમ કાર્યક્રમ ખેડૂતો માટે જ્ઞાનવર્ધક અને વ્યવહારુ રીતે ઉપયોગી સાબિત થયો હતો.