ઈકોનોમી શેરબજારમાં ‘બ્લેક ફ્રાઈડે’: સેન્સેક્સ 740 અને નિફ્ટી 250 પોઈન્ટ તૂટ્યા, ક્રૂડ ઓઈલ $109એ પહોંચતા રોકાણકારોમાં ગભરાટ.
શુક્રવારે ભારતીય શેરબજારમાં કારોબારની શરૂઆત જ ભારે ઘટાડા સાથે થઈ હતી. વૈશ્વિક બજારોમાંથી મળેલા નબળા સંકેતો, મધ્યપૂર્વમાં વધતા ભૌગોલિક તણાવ અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવેલા ઉછાળાને કારણે રોકાણકારોમાં ગભરાટ જોવા મળ્યો હતો. સેન્સેક્સ 740થી વધુ પોઈન્ટના ઘટાડા સાથે 74,160ની આસપાસ પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે નિફ્ટી 50 પણ આશરે 250 પોઈન્ટ તૂટીને 23,231ની ઇન્ટ્રાડે સપાટીએ સરકી ગયો હતો. બજાર ખુલ્યાની શરૂઆતની મિનિટોમાં જ રોકાણકારોની સંપત્તિમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો હતો.
આ અચાનક વેચવાલીના કારણે બીએસઈ પર લિસ્ટેડ કંપનીઓનું કુલ માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ઘટીને આશરે ₹478 લાખ કરોડની આસપાસ આવી ગયું હતું. પરિણામે માત્ર શરૂઆતની પાંચ મિનિટમાં જ રોકાણકારોના અંદાજે ₹6 લાખ કરોડનું માર્કેટ વેલ્યુએશન ધોવાઈ ગયું હોવાનું સામે આવ્યું હતું. બજારમાં માત્ર લાર્જકેપ શેરો જ નહીં, પરંતુ મિડકેપ અને સ્મોલકેપ શેરોમાં પણ ભારે દબાણ જોવા મળ્યું હતું. બંને સેગમેન્ટના ઇન્ડેક્સમાં દોઢ ટકા સુધીનો ઘટાડો નોંધાતા વ્યાપક વેચવાલીનો માહોલ સર્જાયો હતો.
બજારમાં ઘટાડાનું સૌથી મોટું કારણ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલો જોરદાર ઉછાળો માનવામાં આવી રહ્યો છે. મધ્યપૂર્વમાં અમેરિકા, ઈરાન, યમનના હૂથી વિદ્રોહીઓ અને સાઉદી સમર્થિત દળો વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધુ તીવ્ર બનતાં વૈશ્વિક ઓઈલ સપ્લાયને લઈને ચિંતા વધી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ફરી વધીને પ્રતિ બેરલ 109 ડૉલરને પાર પહોંચ્યો હતો. અગાઉ 100 ડૉલરની આસપાસ રહેલા ભાવમાં એક જ દિવસમાં આવેલા આ ઉછાળાએ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોંઘવારી અને સપ્લાય ચેઇનના જોખમો વધારી દીધા છે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો ભારત માટે ખાસ ચિંતાજનક છે, કારણ કે ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભર છે. ઓઈલ મોંઘું થવાથી દેશનું આયાત બિલ વધે છે, ચાલુ ખાતાની ખાધ પર દબાણ આવે છે અને રૂપિયો નબળો પડી શકે છે. આ ઉપરાંત પરિવહન, ઉત્પાદન, કેમિકલ્સ, પેઇન્ટ્સ અને અન્ય ઉદ્યોગોના ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. પરિણામે કંપનીઓના નફાના માર્જિન પર અસર પડી શકે છે અને રોકાણકારો ભવિષ્યની કમાણી અંગે સાવચેત બની જાય છે.
શેરબજાર પર દબાણ વધારનાર બીજું મોટું કારણ અમેરિકાની બોન્ડ યીલ્ડમાં થયેલો વધારો છે. અમેરિકાની 10 વર્ષીય ટ્રેઝરી બોન્ડ યીલ્ડ વધીને 4.98 ટકાની નજીક પહોંચી ગઈ છે, જે 5 ટકાની મહત્વપૂર્ણ સપાટી પાસે છે. ઊંચી બોન્ડ યીલ્ડને કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારો જોખમી એસેટ્સમાંથી નાણાં કાઢીને અમેરિકન બોન્ડ્સ તરફ વળી શકે છે. આથી ભારતીય બજારમાંથી વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો એટલે કે FII દ્વારા વેચવાલી વધવાની ભીતિ ઊભી થઈ છે.
આ ઉપરાંત અમેરિકામાં મોંઘવારીના મજબૂત આંકડા સામે આવતા ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજદરમાં ઘટાડો મોડો થઈ શકે છે અથવા વધુ કડક નાણાકીય નીતિ અપનાવવામાં આવી શકે છે તેવી ચિંતા વધી છે. ઊંચા વ્યાજદરનો સીધો પ્રભાવ ઉભરતા બજારો પર પડે છે. ડૉલર મજબૂત બને ત્યારે વિદેશી રોકાણકારો ભારત જેવા બજારોમાંથી નાણાં પાછા ખેંચવાનું પસંદ કરી શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકન ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયો 27 પૈસા નબળો પડીને 95.79ના સ્તરે પહોંચ્યો હતો, જેના કારણે બજારનું સેન્ટિમેન્ટ વધુ ખરાબ બન્યું હતું.
મધ્યપૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતો તણાવ પણ વૈશ્વિક બજારો માટે મોટો જોખમ બની રહ્યો છે. યમનના મોટા પોર્ટ અને હૂથી વિદ્રોહીઓની ગતિવિધિઓને કારણે ઓઈલ શિપમેન્ટ તથા સમુદ્રી વેપાર પર અસર થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આ ભૌગોલિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે રોકાણકારો જોખમ ટાળવાના મૂડમાં આવી ગયા છે. ભારતમાં IPOની વધતી સંખ્યાને કારણે સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી નાણાં પ્રાઇમરી માર્કેટ તરફ વળ્યા હોવાની અસર પણ જોવા મળી રહી છે. વિદેશી રોકાણકારોની સતત વેચવાલી, નબળો રૂપિયો અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાએ મળીને શુક્રવારના કારોબારને ‘બ્લેક ફ્રાઈડે’માં ફેરવી નાખ્યો હતો. હવે બજારની નજર ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડ, ફેડના નિર્ણય અને મધ્યપૂર્વની સ્થિતિ પર રહેશે.
