ફૂડ તહેવારોમાં મહારાષ્ટ્ર FDAનો મોટો સપાટો! પતંજલિના ગાયના ઘી સહિત ₹9 કરોડનો ખાદ્યજથ્થો જપ્ત, 19 એકમોનાં લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ.
તહેવારોની મોસમ દરમિયાન ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની માંગમાં વધારો થતો હોવાથી મહારાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) વિભાગે રાજ્યભરમાં તપાસ અભિયાન તેજ બનાવ્યું છે. ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા, સ્વચ્છતા અને સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિવિધ શહેરો અને જિલ્લાઓમાં દરોડા તથા નિરીક્ષણની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. FDAના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, આ અભિયાન દરમિયાન પતંજલિ આયુર્વેદના ગાયના ઘી સહિત વિવિધ સ્થળોએથી મોટી માત્રામાં ખાદ્ય સામગ્રી જપ્ત કરવામાં આવી છે. સમગ્ર કાર્યવાહી દરમિયાન જપ્ત કરાયેલા ખાદ્યજથ્થાની કુલ કિંમત આશરે ₹9 કરોડ હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત, નિયમોનું પાલન કરવામાં ખામીઓ જણાતાં 19 વ્યવસાયોનાં લાઇસન્સ અથવા રજિસ્ટ્રેશન સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યાં છે. તહેવારો દરમિયાન મીઠાઈ, નમકીન, તેલ, ઘી અને અન્ય ખાદ્ય વસ્તુઓની ખરીદી વધતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા અંગે કોઈ બેદરકારી ન રહે અને ગ્રાહકોને સુરક્ષિત ખોરાક મળે તે હેતુથી વિભાગે કાર્યવાહી હાથ ધરી હોવાનું જણાવાયું છે.
FDAની કાર્યવાહી દરમિયાન છત્રપતિ સંભાજીનગરમાં પતંજલિ આયુર્વેદના સુપર ડિસ્ટ્રિબ્યુટર M/s દિવ્ય મહાવિતારક પાસેથી ગાયના ઘીનો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. આ જથ્થાની કુલ કિંમત ₹20.20 લાખ હોવાનું જણાવાયું છે. વિભાગે કુલ 4,032 યુનિટ ઘી કબજે કર્યાં હતાં. તેમાં 1,349.1 લિટર ઘીના 2,998 યુનિટનો સમાવેશ થાય છે, જેની કિંમત ₹12.29 લાખ થાય છે. જ્યારે 930.6 લિટર ઘીના અન્ય 1,034 યુનિટની કિંમત ₹7.91 લાખ હોવાનું જણાવાયું છે. આમ, બંને પ્રકારના જથ્થાની કુલ કિંમત ₹20.20 લાખ થાય છે. પ્રાથમિક તપાસમાં આ જથ્થા સંબંધિત બાબતો ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ, 2006ની જોગવાઈઓના ભંગ સાથે સંકળાયેલી હોવાનું જણાયું હતું. જોકે, આ કાર્યવાહીનો અર્થ ઘી ભેળસેળયુક્ત હોવાનું અંતિમ પ્રમાણપત્ર નથી. ખાદ્ય પદાર્થની ગુણવત્તા અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ માટે સંબંધિત તપાસ અને જરૂરી પરીક્ષણના પરિણામો મહત્વપૂર્ણ બને છે. FDA દ્વારા જથ્થો જપ્ત કરીને આગળની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે.
આ અભિયાન દરમિયાન FDAએ મુંબઈ, અમરાવતી અને છત્રપતિ સંભાજીનગર વિભાગોમાં નમકીન, મીઠાઈ અને મસાલાનું ઉત્પાદન કરતા એકમો સહિત કુલ 19 વ્યવસાયોનાં લાઇસન્સ અથવા રજિસ્ટ્રેશન સસ્પેન્ડ કર્યાં છે. તપાસ દરમિયાન વિવિધ એકમોમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતાને લગતી ગંભીર ખામીઓ સામે આવી હતી. કેટલીક જગ્યાએ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓનો સંગ્રહ અસ્વચ્છ વાતાવરણમાં કરવામાં આવતો હોવાનું જણાયું હતું. કેટલાક એકમોમાં જીવાત નિયંત્રણ માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા નહોતી, જ્યારે સફાઈ સંબંધિત રેકોર્ડ પણ જાળવવામાં આવ્યા નહોતા. આ ઉપરાંત ફરજિયાત દસ્તાવેજો જાળવવામાં નિષ્ફળતા અને ખાદ્ય સુરક્ષાના નિર્ધારિત ધોરણોનું પાલન ન થવા જેવી બાબતો પણ તપાસમાં સામે આવી હતી. ખાદ્ય પદાર્થોનું ઉત્પાદન, સંગ્રહ અને વેચાણ કરતી વખતે સ્વચ્છતા જાળવવી જરૂરી છે, કારણ કે આવી ખામીઓ ગ્રાહકોના આરોગ્ય માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આથી વિભાગે સંબંધિત વ્યવસાયો સામે લાઇસન્સ અને રજિસ્ટ્રેશન સસ્પેન્ડ કરવાની કાર્યવાહી કરી છે.
મહારાષ્ટ્ર FDAની તપાસ દરમિયાન થાણે જિલ્લાના ભિવંડીમાં આવેલી એવન્યૂ સુપરમાર્ટ્સ લિમિટેડ પાસેથી 1,44,218 કિલોગ્રામ ખાદ્ય તેલ જપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યવાહીથી મોટા પ્રમાણમાં સંગ્રહિત ખાદ્ય સામગ્રી પણ વિભાગની તપાસના દાયરામાં આવી હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે. બીજી તરફ, સાતારા સ્થિત અમીન ટ્રેડર્સ પાસેથી 20,560 કિલોગ્રામ ચોખા, કઠોળ, ગોળ અને અન્ય ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. પુણે વિભાગમાં સાતારાની સ્વાતિ ઑઇલ મિલ્સ અને સોલાપુરના એસ.જી. ટ્રેડર્સ પાસેથી પણ ખાદ્ય તેલ કબજે કરવામાં આવ્યું હતું. આ તમામ સ્થળોએથી જપ્ત કરાયેલા જથ્થા અંગે વિભાગ દ્વારા આગળની તપાસ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. ખાદ્ય તેલ, અનાજ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓનો સંગ્રહ તથા વેચાણ યોગ્ય નિયમો અનુસાર થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું FDAની કામગીરીનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જોકે, દરેક સ્થળેથી જપ્ત કરાયેલી વસ્તુઓમાં કઈ ચોક્કસ ખામી મળી હતી તેની અલગ વિગતો ઉપલબ્ધ નિવેદનમાં આપવામાં આવી નથી. તેથી જપ્તી અને ગુણવત્તા અંગેના અંતિમ તારણને અલગ રીતે સમજવું જરૂરી છે.
FDAના જણાવ્યા અનુસાર, 28થી 31 ઑક્ટોબર દરમિયાન 17 એકમોમાંથી ₹79.40 લાખની કિંમતની પ્રતિબંધિત ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. આ જ સમયગાળામાં વિવિધ કાર્યવાહી અંતર્ગત 13 FIR નોંધવામાં આવી હતી અને 16 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ઉપરાંત, સાત એકમોને સીલ કરવામાં આવ્યા હતા તથા છ વાહનો પણ જપ્ત કરવામાં આવ્યાં હતાં. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વિભાગે માત્ર ખાદ્ય સામગ્રીની જપ્તી પૂરતી કાર્યવાહી મર્યાદિત રાખી નહોતી, પરંતુ કાયદાકીય પગલાં પણ લીધાં હતાં. આ ઉપરાંત નાશિક, છત્રપતિ સંભાજીનગર અને નાગપુર વિભાગોમાં આવેલી 34 હોટલ, રેસ્ટોરાં અને ઢાબાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતાના નિયમોમાં ખામીઓ જણાતાં 29 એકમોને સુધારાની નોટિસ આપવામાં આવી હતી. આ નોટિસ દ્વારા સંબંધિત એકમોને ખામીઓ દૂર કરવા અને નિર્ધારિત ધોરણોનું પાલન કરવા જણાવાયું છે. તહેવારો દરમિયાન બહારનું ભોજન લેતા ગ્રાહકો માટે પણ હોટલ અને રેસ્ટોરાંમાં સ્વચ્છતા તથા ખાદ્ય સુરક્ષાની સ્થિતિ પર ધ્યાન આપવું મહત્વપૂર્ણ છે.
આ કાર્યવાહી ઉપરાંત ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયા (FSSAI)એ ટાટા 1mg મરીન કોલેજન પાઉડરના લેબલિંગ અને જાહેરાતમાં કથિત નિયમભંગ બદલ ચાર કંપનીઓને કારણદર્શક નોટિસ પાઠવી છે. આ કંપનીઓમાં ટાટા 1mg હેલ્થકેર સોલ્યુશન્સ, ACFO ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, એમેઝોન સેલર સર્વિસિસ અને ફ્લિપકાર્ટ ઇન્ડિયાનો સમાવેશ થાય છે. FSSAIએ ચારેય કંપનીઓને 30 દિવસની અંદર પોતાનો ખુલાસો રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. આ નોટિસ લેબલિંગ અને જાહેરાત સંબંધિત કથિત નિયમભંગના મુદ્દે પાઠવવામાં આવી છે. કારણદર્શક નોટિસ મળવાનો અર્થ કંપનીઓ સામેનો આરોપ અંતિમ રીતે સાબિત થયો છે એવો નથી. સંબંધિત કંપનીઓનો જવાબ અને ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોની તપાસ બાદ જ આગળની કાર્યવાહી અંગે નિર્ણય થઈ શકે છે. આ મામલો દર્શાવે છે કે ખાદ્ય અને સંબંધિત ઉત્પાદનોના વેચાણમાં માત્ર ઉત્પાદનની ગુણવત્તા જ નહીં, પરંતુ તેની જાહેરાત અને પેકેજિંગ પર આપવામાં આવતી માહિતીનું નિયમો અનુસાર હોવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
આમ, તહેવારોની મોસમમાં મહારાષ્ટ્ર FDAએ ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરાવવા માટે રાજ્યભરમાં તપાસ અને કાર્યવાહી તેજ કરી છે. પતંજલિ આયુર્વેદના સુપર ડિસ્ટ્રિબ્યુટર પાસેથી ₹20.20 લાખનું ગાયનું ઘી જપ્ત કરવા ઉપરાંત ડી-માર્ટ સંચાલક એવન્યૂ સુપરમાર્ટ્સ સહિત વિવિધ વેપારીઓ પાસેથી ખાદ્ય તેલ, ચોખા, કઠોળ અને અન્ય સામગ્રી કબજે કરવામાં આવી છે. વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, સમગ્ર અભિયાનમાં આશરે ₹9 કરોડનો ખાદ્યજથ્થો જપ્ત થયો છે અને 19 એકમોનાં લાઇસન્સ અથવા રજિસ્ટ્રેશન સસ્પેન્ડ કરાયાં છે. 28થી 31 ઑક્ટોબર દરમિયાન 13 FIR, 16 ધરપકડ, સાત એકમોને સીલ કરવાની અને છ વાહનો જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી હતી. ગ્રાહકો માટે આ અભિયાનનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે તહેવારો દરમિયાન ખાદ્ય વસ્તુઓ ખરીદતી વખતે પેકિંગ, ઉત્પાદન તારીખ, સમાપ્તિ તારીખ અને લેબલ પરની વિગતો તપાસવી જોઈએ. ખાદ્ય સુરક્ષા જાળવવા માટે સરકારી તપાસની સાથે વેપારીઓની જવાબદારી અને ગ્રાહકોની જાગૃતિ પણ એટલી જ જરૂરી છે.