મારું શહેર શહેરામાં ડાંગરના ભાવમાં મોટો કડાકો: ખેડૂતોને પોષણક્ષમ ભાવ નહીં મળતાં મુશ્કેલી, રૂ. 800થી 1,000ના ભાવે સરકારી ખરીદીની માંગ.

પંચમહાલ જિલ્લાના શહેરા તાલુકામાં ચાલુ વર્ષે ડાંગરના પાકની આવક શરૂ થતાં જ બજારમાં ભાવમાં અચાનક ઘટાડો નોંધાતાં ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે. ખેતરમાં બિયારણ વાવવાથી લઈને પાક તૈયાર કરવા સુધી રાત-દિવસ મહેનત કરનારા ખેડૂતોને હવે પોતાની ઉપજના યોગ્ય ભાવ મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરવો પડી રહ્યો છે. સીઝનની શરૂઆતમાં ડાંગરના સારા ભાવ મળતાં ખેડૂતોને સારી આવકની આશા બંધાઈ હતી, પરંતુ થોડા જ દિવસોમાં બજારભાવ નીચે ઉતરી જતાં તેમની આશાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું છે. એક તરફ ખેતીના ખર્ચમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, તો બીજી તરફ તૈયાર થયેલા પાકનું વેચાણ ઓછા ભાવે કરવું પડતું હોવાથી ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ પર અસર થવાની ચિંતા વધી છે. શહેરા તાલુકાના ખેડૂતોમાં આ મુદ્દે અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે પાક તૈયાર કરવા માટે કરેલા ખર્ચની સામે હાલ બજારમાં મળતા ભાવ પૂરતા નથી. આ પરિસ્થિતિમાં રાજ્ય સરકાર દ્વારા યોગ્ય હસ્તક્ષેપ કરીને ખેડૂતોને પોષણક્ષમ ભાવ મળે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠી છે.

સ્થાનિક ખેડૂતોના જણાવ્યા અનુસાર, હાલ ખુલ્લા બજારમાં વિવિધ જાતના ડાંગરના ભાવ ખૂબ જ નીચા બોલાઈ રહ્યા છે. ગુજરી ડાંગરનો ભાવ આશરે રૂ. 450, પરિમલનો ભાવ રૂ. 430 અને ગુજરાત ડાંગરનો ભાવ આશરે રૂ. 550ની આસપાસ મળી રહ્યો છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, સીઝનની શરૂઆતમાં જ્યારે ડાંગરની આવક બજારમાં શરૂ થઈ ત્યારે વેપારીઓ દ્વારા પ્રમાણમાં સારા ભાવ આપવામાં આવતા હતા. જોકે, થોડા જ સમયમાં બજારમાં ભાવમાં મોટો ઘટાડો થતાં ખેડૂતોને અપેક્ષા કરતાં ઘણી ઓછી આવક મળી રહી છે. ખાસ કરીને જેમણે પાક તૈયાર થયા બાદ તરત જ વેચાણ શરૂ કર્યું છે અથવા જેમની પાસે પાક સંગ્રહ કરવાની સુવિધા નથી, તેઓને આ ઘટાડાની સીધી અસર થઈ રહી છે. ડાંગરના ભાવમાં સતત થતા ઉતાર-ચડાવને કારણે ખેડૂતો માટે પાક ક્યારે અને કયા ભાવે વેચવો તે નક્કી કરવું પણ મુશ્કેલ બન્યું છે. હાલના ભાવમાં વેચાણ કરવાથી ખેતી પાછળ કરેલો ખર્ચ પણ પૂરતો વસૂલ નહીં થાય તેવી ચિંતા ખેડૂતો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

આ પરિસ્થિતિ અંગે વિક્રમસિંહ પગી સહિતના સ્થાનિક ખેડૂતોએ પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે ખેતીના ખર્ચમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી વધારો થયો છે, પરંતુ તેની સરખામણીએ ડાંગરના ભાવ ખેડૂતોને સંતોષકારક મળતા નથી. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલો ડાંગરનો ટેકાનો ભાવ રૂ. 488 છે, જે બિયારણ, ખાતર, મજૂરી અને સિંચાઈ સહિતના ખર્ચને ધ્યાનમાં લેતાં પૂરતો નથી. ખેતી માટે જરૂરી દરેક વસ્તુના ભાવ વધતા જાય છે, જ્યારે પાક વેચતી વખતે ખેડૂતોને ઓછા ભાવ સ્વીકારવા પડે છે. આથી ખેડૂતોની માંગ છે કે ડાંગરની સરકારી ખરીદી રૂ. 800થી રૂ. 1,000ના ભાવે કરવામાં આવે, જેથી તેમને ઉત્પાદન ખર્ચની સામે યોગ્ય વળતર મળી શકે. વિક્રમસિંહ પગી સહિતના ખેડૂતોએ સરકાર અને સંબંધિત તંત્ર સમક્ષ આ માંગ ઉઠાવી છે. તેમના મતે, જો ખેડૂતોને પોષણક્ષમ ભાવ નહીં મળે તો ખેતીમાંથી થતી આવક ઘટશે અને તેની અસર આગામી ખેતીની તૈયારીઓ પર પણ પડી શકે છે.

ખેડૂતોની મુશ્કેલીનું એક મોટું કારણ પાકના સંગ્રહની પૂરતી વ્યવસ્થાનો અભાવ પણ છે. ખેતરમાંથી ડાંગર તૈયાર થઈને ઘરે આવ્યા બાદ તેને લાંબા સમય સુધી સાચવી રાખવા માટે યોગ્ય જગ્યા અને સુવિધા જરૂરી હોય છે. પરંતુ દરેક ખેડૂત પાસે ગોડાઉન અથવા અનાજનો સુરક્ષિત સંગ્રહ કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ હોતી નથી. બીજી તરફ, આગામી ખેતી માટે બિયારણ, ખાતર અને અન્ય સામગ્રી ખરીદવા નાણાંની જરૂરિયાત રહે છે. પરિવારના રોજિંદા ખર્ચ અને અન્ય જવાબદારીઓ પણ ખેડૂતો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. પરિણામે, બજારમાં ભાવ ઓછા હોવા છતાં ઘણા ખેડૂતોને પોતાની ઉપજ વેચવાની ફરજ પડે છે. જો તેઓ ભાવ વધવાની રાહ જુએ તો પાક સાચવવાનો ખર્ચ અને સંગ્રહની મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. આર્થિક જરૂરિયાતને કારણે ઓછા ભાવે વેચાણ કરવું પડે ત્યારે ખેડૂતોને બેવડું નુકસાન થવાની લાગણી થાય છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે સરકારી ખરીદી કેન્દ્રો સમયસર શરૂ થાય અને યોગ્ય ભાવ મળે તો તેમને ખુલ્લા બજારની અનિશ્ચિતતા સામે રાહત મળી શકે છે.

ડાંગરના ભાવમાં ઘટાડાની અસર માત્ર ખેડૂતો પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ અનાજના વેપારીઓ પણ બજારની અનિશ્ચિતતાને કારણે મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યા છે. વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ડાંગરના ભાવમાં સતત ઉતાર-ચડાવ રહેતો હોવાથી ખરીદી અને વેચાણના વ્યવહારમાં જોખમ વધી જાય છે. બજારમાં એક સમયે સારા ભાવ મળ્યા બાદ અચાનક ઘટાડો થાય તો ખરીદેલો માલ ઓછા ભાવે વેચવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. તેથી વેપારીઓ પણ મોટી માત્રામાં ખરીદી કરતાં પહેલાં સાવચેતી રાખી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતોને પોતાની ઉપજના યોગ્ય ભાવ મળતા નથી અને વેપારીઓ માટે પણ સ્થિર રીતે વેપાર કરવો મુશ્કેલ બને છે. બજારમાં ભાવની અનિશ્ચિતતા દૂર કરવા માટે યોગ્ય ખરીદી વ્યવસ્થા અને પારદર્શક ભાવ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા જરૂરી હોવાનું ખેડૂતો માને છે. સરકારી ખરીદી શરૂ થાય તો ખેડૂતોને એક વૈકલ્પિક વેચાણ વ્યવસ્થા મળી શકે છે, જ્યારે બજારમાં ભાવની સ્થિતિ અંગે પણ સ્પષ્ટતા ઊભી થઈ શકે છે.

શહેરા તાલુકાના ખેડૂતો હવે રાજ્ય સરકાર અને વહીવટી તંત્ર તરફ આશાભરી નજરે જોઈ રહ્યા છે. ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ છે કે તેમની રજૂઆતને ગંભીરતાથી લઈને ડાંગરની સરકારી ખરીદી માટે તાત્કાલિક યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. પોષણક્ષમ ભાવે ખરીદી કેન્દ્રો શરૂ કરવામાં આવે અને ખેડૂતોને પાક વેચવા માટે સરળ પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠી રહી છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે જો સમયસર સરકારી ખરીદી શરૂ નહીં થાય તો અનેક ખેડૂતોને ખુલ્લા બજારમાં મળતા ઓછા ભાવ સ્વીકારીને જ પાક વેચવો પડી શકે છે. ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ ખેડૂતો માટે આર્થિક નુકસાન સહન કરવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. ખેતીના ખર્ચ અને પાકના વેચાણ વચ્ચે સંતુલન જળવાય તે માટે ટેકાના ભાવની વ્યવસ્થા અસરકારક બને તે જરૂરી છે. ખેડૂતોને યોગ્ય વળતર મળે તો તેઓ આગામી સિઝનમાં પણ ખેતી માટે જરૂરી રોકાણ અને આયોજન કરી શકે. આથી સરકાર દ્વારા વહેલી તકે નિર્ણય લેવામાં આવે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

આમ, શહેરા તાલુકામાં ડાંગરના બજારભાવમાં આવેલા અચાનક ઘટાડાએ ખેડૂતો અને વેપારીઓ બંને સામે પડકાર ઊભો કર્યો છે. ગુજરી ડાંગરનો આશરે રૂ. 450, પરિમલનો રૂ. 430 અને ગુજરાત ડાંગરનો રૂ. 550 જેટલો ભાવ મળતો હોવાના અહેવાલો વચ્ચે ખેડૂતોને ઉત્પાદન ખર્ચની સામે પૂરતું વળતર મળતું ન હોવાની ફરિયાદ છે. વિક્રમસિંહ પગી સહિતના ખેડૂતોએ ડાંગરની સરકારી ખરીદી રૂ. 800થી રૂ. 1,000ના ભાવે કરવાની માંગ કરી છે. સાથે જ સમયસર ખરીદી કેન્દ્રો શરૂ કરીને ખેડૂતોને પાક વેચવા માટે યોગ્ય વિકલ્પ પૂરો પાડવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે. હવે રાજ્ય સરકાર અને વહીવટી તંત્ર આ રજૂઆત અંગે શું નિર્ણય લે છે તેના પર શહેરા તાલુકાના ખેડૂતોની નજર છે. ખેડૂતોને પોષણક્ષમ ભાવ અને યોગ્ય ખરીદી વ્યવસ્થા મળે તે માટે વહેલી તકે સકારાત્મક પગલાં લેવાય તેવી સ્થાનિક સ્તરે માંગ ઉઠી રહી છે.

રિપોટર પ્રિતેશ દરજી પંચમહાલ