મારું શહેર રાજકોટ રેલવે ડિવિઝનની ટ્રેન નિયંત્રણ સંચાર વ્યવસ્થાનું આધુનિકીકરણ: 30 સ્ટેશનો MPLS-VoIP નેટવર્ક સાથે જોડાયા.

રાજકોટ, ગુજરાત: પશ્ચિમ રેલવેના રાજકોટ ડિવિઝને રેલવે સંચાલન સાથે જોડાયેલી સંચાર વ્યવસ્થાના આધુનિકીકરણની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. તારીખ 3 નવેમ્બર, 2026ના રોજ રાજકોટ–ઓખા રેલખંડમાં અગાઉ કાર્યરત સીસીઈઓ આધારિત ટ્રેન કંટ્રોલ કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ (TCCS)નું આધુનિક મલ્ટિપ્રોટોકોલ લેબલ સ્વિચિંગ (MPLS) આધારિત વોઇસ ઓવર ઇન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (VoIP) સિસ્ટમ પર સફળતાપૂર્વક સ્થળાંતર કરવામાં આવ્યું હતું. આ કામગીરી રાજકોટ ડિવિઝનના સિગ્નલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી. રેલવેમાં ટ્રેનના સંચાલન દરમિયાન કંટ્રોલ રૂમ અને વિવિધ સ્ટેશનો વચ્ચે સતત અને સ્પષ્ટ સંચાર જળવાઈ રહે તે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. ટ્રેનની અવરજવર, સંચાલન સંબંધિત સૂચનાઓ અને સ્ટેશન સ્તરે જરૂરી સંકલન માટે આ સંચાર વ્યવસ્થા ઉપયોગી બને છે. જૂની પ્રણાલીને આધુનિક આઈપી આધારિત નેટવર્કમાં રૂપાંતરિત કરવાથી રાજકોટ ડિવિઝનની ટ્રેન નિયંત્રણ સંચાર વ્યવસ્થાને ટેકનોલોજીની દૃષ્ટિએ નવી દિશા મળી છે.

રાજકોટ ડિવિઝનના સીનિયર ડિવિઝનલ કોમર્શિયલ મેનેજર શ્રી સુનીલ કુમાર મીનાના જણાવ્યા અનુસાર, આ સફળ સ્થળાંતર સાથે રાજકોટ–ઓખા રેલખંડમાં આધુનિક આઈપી આધારિત સંચાર નેટવર્ક સ્થાપિત થઈ ગયું છે. નવા નેટવર્કના માધ્યમથી ટ્રેન નિયંત્રણ સંચાર વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક, વિશ્વસનીય અને સારી રીતે નિરીક્ષણ કરી શકાય તેવી બનાવવામાં મદદ મળશે. MPLS આધારિત નેટવર્કમાં સંચાર સેવાઓનું સંચાલન વધુ વ્યવસ્થિત રીતે થઈ શકે છે, જ્યારે VoIP ટેકનોલોજી દ્વારા અવાજ આધારિત સંચારને આઈપી નેટવર્ક પર કાર્યરત કરી શકાય છે. રેલવે જેવી સતત કાર્યરત રહેતી વ્યવસ્થામાં સંચારનું મહત્વ વિશેષ હોય છે, કારણ કે કંટ્રોલર્સ અને સ્ટેશન કર્મચારીઓ વચ્ચે સમયસર માહિતીની આપ-લે જરૂરી બને છે. આ આધુનિકીકરણથી સંચાર સેવાઓના સંચાલન અને જાળવણી માટે પણ વધુ સુવ્યવસ્થિત માળખું ઉપલબ્ધ થશે. ડિવિઝન દ્વારા કરવામાં આવેલું આ કાર્ય રેલવેના દૂરસંચાર નેટવર્કને તબક્કાવાર આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત રાજકોટ–ઓખા મુખ્ય રેલખંડની 252 કિલોમીટરની લંબાઈને આવરી લેવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત કનાલુસ–સિક્કા શાખા રેલખંડ 14.5 કિલોમીટર, જામનગર–વાંસજાળિયા રેલખંડ બે કિલોમીટર અને માધાપરથી મેસર્સ નાયરા એનર્જી લિમિટેડ, મોડપર સુધીનો 12 કિલોમીટરનો રેલખંડ પણ આ નેટવર્ક સાથે જોડાયો છે. આ રીતે મુખ્ય અને શાખા રેલખંડોમાં આવેલા કુલ 30 સ્ટેશનોને આધુનિક સંચાર નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. આ વિસ્તૃત નેટવર્કના કારણે રાજકોટ ડિવિઝનના સંબંધિત રેલખંડોમાં ટ્રેન નિયંત્રણ સંચાર માટે એક આધુનિક માળખું ઉપલબ્ધ બન્યું છે. ખાસ કરીને વિવિધ સ્ટેશનો અને કંટ્રોલ રૂમ વચ્ચે સંચાર વ્યવસ્થાને એક સુવ્યવસ્થિત નેટવર્ક હેઠળ લાવવાથી કામગીરીનું સંકલન કરવામાં મદદ મળી શકે છે. આ પ્રોજેક્ટમાં મુખ્ય રેલમાર્ગની સાથે શાખા રેલખંડોને પણ આવરી લેવામાં આવ્યા હોવાથી ડિવિઝનની સંચાર વ્યવસ્થાના વ્યાપમાં વધારો થયો છે.

નવા MPLS-VoIP નેટવર્કનો એક મહત્વપૂર્ણ લાભ ટ્રેન કંટ્રોલર્સ અને સ્ટેશન કર્મચારીઓ વચ્ચે વધુ અસરકારક અને વિશ્વસનીય સંચાર વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. ટ્રેનના સંચાલન દરમિયાન કંટ્રોલ રૂમ તરફથી મળતી સૂચનાઓ અને સ્ટેશન સ્તરે થતી માહિતીની આપ-લે માટે સંચાર માધ્યમ સતત કાર્યરત રહેવું જરૂરી છે. આધુનિક આઈપી આધારિત નેટવર્કથી આ સેવાઓનું નિરીક્ષણ વધુ અસરકારક રીતે કરી શકાશે. નેટવર્કમાં કોઈ ટેકનિકલ સમસ્યા સર્જાય તો તેની સ્થિતિ અંગે જાણકારી મેળવવા અને જાળવણીની કામગીરી સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે પણ આ માળખું ઉપયોગી બની શકે છે. આ ઉપરાંત નેટવર્કના સંચાલન અને જાળવણીને વધુ વ્યવસ્થિત બનાવવામાં મદદ મળશે. ભવિષ્યમાં અન્ય દૂરસંચાર સેવાઓને પણ તબક્કાવાર આ જ નેટવર્ક પર સ્થળાંતરિત કરવાની યોજના માટે આ આધુનિક માળખું પાયો પૂરો પાડશે. આમ, આ પ્રોજેક્ટ માત્ર હાલની સંચાર પ્રણાલીના સ્થળાંતર પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભવિષ્યના ટેકનોલોજીકલ વિસ્તરણ માટે પણ મહત્વ ધરાવે છે.

નવું સંચાર નેટવર્ક સ્થાપિત થયા બાદ તેને સ્થિર કરવામાં આવ્યું છે અને હાલમાં એક મહિનાના મોનિટરિંગ સમયગાળા માટે કાર્યરત રાખવામાં આવ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન નેટવર્કની સ્થિરતા, કાર્યપ્રણાલી અને સંચાર સેવાઓના પ્રદર્શન પર સતત નજર રાખવામાં આવશે. કોઈ ટેકનિકલ ખામી અથવા કામગીરી સંબંધિત મુશ્કેલી જણાય તો તેનું મૂલ્યાંકન કરીને જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લઈ શકાય તે માટે આ મોનિટરિંગ સમયગાળો મહત્વપૂર્ણ છે. એક મહિનાની દેખરેખ પૂર્ણ થયા બાદ અન્ય દૂરસંચાર સેવાઓને પણ તબક્કાવાર નવા નેટવર્ક પર સ્થળાંતરિત કરવામાં આવશે. આથી નવી પ્રણાલીને સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત બનાવવાની સાથે તેની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ જરૂરી અનુભવ અને માહિતી મળી શકશે. રેલવેની સંચાર વ્યવસ્થા સતત ઉપયોગમાં રહેતી હોવાથી નવી ટેકનોલોજી લાગુ કર્યા પછી તેનું નિરીક્ષણ અને જાળવણી કરવી જરૂરી બને છે. રાજકોટ ડિવિઝન દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી આ પ્રક્રિયા નેટવર્કના સુચારુ સંચાલન માટે મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે.

આ સફળ માઈગ્રેશન સાથે રાજકોટ ડિવિઝનની સમગ્ર ટ્રેન નિયંત્રણ સંચાર વ્યવસ્થા હવે આધુનિક MPLS-VoIP આધારિત નેટવર્ક પર સ્થાપિત થઈ ગઈ છે. આ સિદ્ધિ પાછળ સિગ્નલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગના અધિકારીઓ તથા કર્મચારીઓની ટેકનિકલ કામગીરી અને સંકલિત પ્રયાસો મહત્વપૂર્ણ રહ્યા છે. આ ઉપલબ્ધિ બદલ રાજકોટ ડિવિઝનના ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજર (DRM) શ્રી ગિરિરાજ કુમાર મીનાએ સંબંધિત અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “રાજકોટ ડિવિઝનમાં આધુનિક સંચાર તકનીકનું સફળ અમલીકરણ એ આપણા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની ટેકનિકલ કુશળતા અને ટીમવર્કનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. આ સિદ્ધિ રેલ સંચાલનની સંચાર વ્યવસ્થાને વધુ આધુનિક, વિશ્વસનીય અને સુદૃઢ બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ કદમ છે.” DRM દ્વારા કરવામાં આવેલી આ પ્રશંસા પ્રોજેક્ટમાં જોડાયેલા કર્મચારીઓના યોગદાનને બિરદાવે છે અને ડિવિઝનમાં ટેકનોલોજી આધારિત સુધારાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે.

રાજકોટ રેલવે ડિવિઝન દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલું આ આધુનિકીકરણ રેલવેના દૂરસંચાર માળખાને વધુ સુવ્યવસ્થિત અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. રાજકોટ–ઓખા સહિતના મુખ્ય અને શાખા રેલખંડોના કુલ 30 સ્ટેશનોને MPLS-VoIP નેટવર્ક સાથે જોડવાથી ટ્રેન નિયંત્રણ સંચાર વ્યવસ્થાને એક આધુનિક પ્લેટફોર્મ મળ્યું છે. હાલમાં એક મહિનાના મોનિટરિંગ સમયગાળા દરમિયાન નેટવર્કની સ્થિરતા અને કાર્યક્ષમતાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ અન્ય દૂરસંચાર સેવાઓનું સ્થળાંતર તબક્કાવાર હાથ ધરાશે. આ પહેલથી સંચાર સેવાઓનું નિરીક્ષણ, સંચાલન અને જાળવણી વધુ અસરકારક બનાવવામાં મદદ મળશે. રેલવેના દૈનિક સંચાલનમાં સંચાર વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતી હોવાથી આ પ્રકારના ટેકનોલોજીકલ સુધારાઓ લાંબા ગાળે ઉપયોગી બની શકે છે. રાજકોટ ડિવિઝનની આ સિદ્ધિ આધુનિક ટેકનોલોજી અને કર્મચારીઓના ટીમવર્ક દ્વારા રેલવેના સંચાર નેટવર્કને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ દર્શાવે છે.