ટેક્નોલોજી QR કોડ સ્કેન કરવાનો જમાનો ગયો! UPI 'Tap & Pay' શરૂ, હવે એપ ખોલ્યા વગર થશે પેમેન્ટ.
ડિજિટલ પેમેન્ટના ક્ષેત્રમાં વધુ એક મોટો બદલાવ આવવા જઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી દુકાન પર પેમેન્ટ કરવા માટે ગ્રાહકોએ QR કોડ સ્કેન કરવો, UPI ID દાખલ કરવી અથવા પેમેન્ટ એપ ખોલીને પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડતી હતી. હવે આ પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને ઝડપી બનાવવાના હેતુથી UPIમાં ‘Tap & Pay’ જેવી NFC આધારિત સુવિધા રજૂ કરવામાં આવી છે. મુંબઈમાં આયોજિત ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ દરમિયાન આ સુવિધા રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ગ્રાહક NFC સપોર્ટ ધરાવતા સ્માર્ટફોનને POS મશીન પર ટેપ કરીને પેમેન્ટ કરી શકશે.
UPI Tap & Payનું કામ કરવાની રીત ખૂબ જ સરળ રાખવામાં આવી છે. જે સ્માર્ટફોનમાં NFC એટલે કે Near Field Communicationની સુવિધા ઉપલબ્ધ હશે, તેમાં આ ફીચરનો ઉપયોગ કરી શકાશે. પેમેન્ટ કરવા માટે ગ્રાહકે ફોન અનલોક કરીને તેને NFC સક્ષમ Point of Sale એટલે કે POS ટર્મિનલની નજીક ટેપ કરવાનો રહેશે. દુકાનદાર POS મશીનમાં પેમેન્ટની રકમ દાખલ કરશે અને ત્યારબાદ ફોનને ટર્મિનલ પાસે ટેપ કરતાં પેમેન્ટ પ્રક્રિયા આગળ વધશે. આ રીતે QR કોડ શોધવાની, કેમેરાથી સ્કેન કરવાની કે લાંબી UPI ID ટાઇપ કરવાની જરૂરિયાત ઘટી જશે.
આ નવી સુવિધાનો સૌથી મોટો ફાયદો ઝડપ અને સરળતા હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. ઘણી વખત દુકાનમાં ભીડ હોય ત્યારે QR કોડ સ્કેન કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. QR કોડ સ્પષ્ટ ન દેખાય, કેમેરા ફોકસ ન કરે અથવા ઇન્ટરનેટ ધીમું હોય ત્યારે પણ પેમેન્ટમાં સમય લાગી શકે છે. Tap & Payમાં ફોન અને POS ટર્મિનલ વચ્ચે NFC ટેક્નોલોજીથી સંપર્ક થતાં પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બની શકે છે. ખાસ કરીને મેટ્રો સ્ટેશન, પેટ્રોલ પંપ, મોલ, રેસ્ટોરન્ટ અને અન્ય ઝડપી પેમેન્ટવાળા સ્થળોએ આ સુવિધા ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
UPIનું સંચાલન કરતી નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા એટલે કે NPCI દ્વારા આ સુવિધાને UPI ઇકોસિસ્ટમના વિસ્તરણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે. તેનો ઉદ્દેશ ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ સરળ બનાવવાનો છે. ભવિષ્યમાં વિવિધ UPI એપ્સ અને બેંકિંગ સેવાઓ સાથે આ પ્રકારની NFC આધારિત પેમેન્ટ સુવિધાનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. એટલે PhonePe, Google Pay, BHIM સહિતની UPI એપ્સનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકો માટે પણ NFC આધારિત પેમેન્ટનો માર્ગ વધુ સરળ બની શકે છે. જોકે ચોક્કસ એપ, ડિવાઇસ અને બેંક સપોર્ટ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તે બાબત મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
Tap & Pay સાથે ઓછા અથવા શૂન્ય ઇન્ટરનેટ કનેક્શનવાળા વિસ્તારોમાં પેમેન્ટની સુવિધા અંગે પણ ચર્ચા થઈ છે. NPCI તરફથી જણાવ્યા મુજબ આ ફીચર ઓછા અથવા શૂન્ય ઇન્ટરનેટ કનેક્શનવાળા વિસ્તારોમાં પણ કામ કરી શકે છે. જોકે વાસ્તવિક ઉપયોગમાં ફોન, NFC, POS ટર્મિનલ અને સંબંધિત પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સપોર્ટ જરૂરી રહેશે. એટલે માત્ર NFC ધરાવતો ફોન હોવો પૂરતો નથી; વેપારીનું POS ટર્મિનલ પણ આ પ્રકારના પેમેન્ટને સપોર્ટ કરતું હોવું જરૂરી બનશે.
ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ દરમિયાન માત્ર UPI Tap & Pay જ નહીં, પરંતુ કોર્પોરેટ બોન્ડના ક્ષેત્રમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજી આધારિત પહેલની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. કોર્પોરેટ બોન્ડના ટોકનાઇઝેશન માટે ‘Demat 2.0’ના પાયલટ પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ પહેલ હેઠળ પરંપરાગત કોર્પોરેટ બોન્ડની માલિકીને બ્લોકચેન આધારિત ડિજિટલ ટોકનના સ્વરૂપમાં રજૂ કરવાની દિશામાં કામ કરવામાં આવશે. તેનો મુખ્ય હેતુ કોઈ નવું રોકાણ ઉત્પાદન ઊભું કરવાનો નહીં, પરંતુ બોન્ડના ટ્રાન્ઝેક્શન અને મેનેજમેન્ટને વધુ ટેક્નોલોજી આધારિત બનાવવાનો છે.
આ સમગ્ર વિકાસથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતનું ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ હવે માત્ર QR કોડ અને UPI ID સુધી મર્યાદિત રહેવાનું નથી. NFC, ટોકનાઇઝેશન અને બ્લોકચેન જેવી ટેક્નોલોજી દ્વારા પેમેન્ટ અને નાણાકીય વ્યવહારોને વધુ ઝડપી, સરળ અને ટેક્નોલોજી આધારિત બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. જો Tap & Payનો ઉપયોગ મોટા પાયે શરૂ થાય અને વધુ POS ટર્મિનલ્સ તથા સ્માર્ટફોન તેને સપોર્ટ કરવા લાગે, તો ભવિષ્યમાં દુકાન પર પેમેન્ટ કરવાની રીતમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે. એટલે QR કોડ સ્કેન કરવાની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે હવે માત્ર ફોન ટેપ કરીને પેમેન્ટ કરવાનો નવો વિકલ્પ પણ ભારતીય ગ્રાહકો માટે મહત્વપૂર્ણ બનવાની શક્યતા છે.
