હવામાન અંબાલાલ પટેલની મોટી આગાહી.

ગુજરાતમાં એક તરફ દિવાળીના તહેવારોની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ હવામાનમાં વારંવાર થઈ રહેલા ફેરફારને કારણે ખેડૂતો અને સામાન્ય નાગરિકોની ચિંતામાં વધારો થયો છે. હવામાન નિષ્ણાત અંબાલાલ પટેલની આગાહી અનુસાર, આ વર્ષે દિવાળીથી લઈને દેવ દિવાળી સુધી રાજ્યમાં વાદળછાયું વાતાવરણ રહેવાની શક્યતા છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, આગામી દિવસોમાં દરિયાઈ ક્ષેત્રે વિવિધ હવામાન સિસ્ટમ્સ સક્રિય થઈ શકે છે, જેના કારણે ગુજરાતના વાતાવરણમાં પલટો જોવા મળી શકે છે. ૩ નવેમ્બરે બંગાળની ખાડીમાં વધુ એક વાવાઝોડું સક્રિય થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, જ્યારે નવેમ્બરના બીજા સપ્તાહ દરમિયાન અરબ સાગરમાં લો-પ્રેશર સર્જાઈ શકે છે. આ બંને દરિયાઈ હવામાન પ્રણાલીઓની અસરને કારણે ૧૮ નવેમ્બરથી ૨૨ નવેમ્બર દરમિયાન એક મજબૂત વાવાઝોડું આકાર લે તેવી સંભાવના પણ તેમણે વ્યક્ત કરી છે. જોકે, આ આગાહીઓની વાસ્તવિક અસર, વાવાઝોડાની દિશા અને વરસાદનું પ્રમાણ આગામી હવામાન અપડેટ્સ પરથી વધુ સ્પષ્ટ થશે. આ આગાહીઓ વચ્ચે સૌરાષ્ટ્રના અનેક વિસ્તારોમાં હાલ કમોસમી વરસાદે ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓમાં વધારો કર્યો છે.

સૌરાષ્ટ્રના દેવભૂમિ દ્વારકા, ગીર સોમનાથ અને અમરેલી જિલ્લામાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી બદલાયેલા વાતાવરણને કારણે કમોસમી વરસાદે ખેતીને મોટો ફટકો પહોંચાડ્યો છે. ખેડૂતો માટે આ વરસાદ જાણે આકાશી આફત બનીને આવ્યો છે. ચાર મહિનાની મહેનત બાદ ખેતરોમાં તૈયાર થયેલા પાકની લણણીનો સમય નજીક હતો, ત્યારે અચાનક વરસેલા વરસાદે ખેડૂતોની આશા પર પાણી ફેરવી દીધું છે. અનેક ખેતરોમાં કપાસનો ઊભો પાક, મગફળીના પાથરા, સોયાબીન અને અન્ય પાક વરસાદથી પ્રભાવિત થયા છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, ખેતરમાં તૈયાર પાક પલળી જવાથી તેની ગુણવત્તા ઘટવાની અને બજારમાં યોગ્ય ભાવ ન મળવાની ચિંતા વધી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે પવન સાથે વરસાદ વરસતાં પાક જમીન પર પડી ગયો હોવાની સ્થિતિ પણ સામે આવી છે. ખેતી માટે પહેલેથી જ ખર્ચ કરી ચૂકેલા ખેડૂતોને હવે ઉત્પાદન અને આવક બંને બાબતે મોટો આર્થિક ફટકો પડવાની ભીતિ સતાવી રહી છે. ખાસ કરીને લણણીના તબક્કે પડેલા વરસાદે ખેડૂતોની મુશ્કેલીમાં અનેકગણો વધારો કર્યો છે.

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં કમોસમી વરસાદ અને ભારે પવનના કારણે અનેક ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેતીને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. ખાસ કરીને કલ્યાણપુર તાલુકામાં વરસાદે ખેડૂતોની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. ભાટિયા, કેનેડી અને કલ્યાણપુર સહિતના ગામોમાં અચાનક વરસાદ તૂટી પડતાં ખેતરોમાં ઊભેલા પાકને અસર થઈ છે. આ ઉપરાંત ખાખરડા અને રાજપરા સહિતના આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ ભારે પવન સાથે વરસાદ વરસ્યો હતો. અચાનક વાતાવરણ બદલાતા ખેડૂતોને પાક બચાવવા માટે પૂરતો સમય મળ્યો નહોતો. ખેતરોમાં તૈયાર પાક અને લણણી માટેની તૈયારી કરી રહેલા ખેડૂતો માટે આ વરસાદ મુશ્કેલીરૂપ બન્યો છે. વરસાદને કારણે પાક પલળવાની સાથે જમીન પર પડી જવાની સ્થિતિ ઊભી થતાં ઉત્પાદનની ગુણવત્તા પર અસર થવાની ભીતિ છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે લાંબા સમયની મહેનત બાદ પાક તૈયાર થયો હતો, પરંતુ છેલ્લી ઘડીએ આવેલા માવઠાએ તેમની આવક અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી છે. કલ્યાણપુર પંથકમાં થયેલા નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને અસરગ્રસ્ત ખેતરોનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન થાય તેવી ખેડૂતોની અપેક્ષા છે.

ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં પણ સતત બીજા દિવસે કમોસમી વરસાદનો માર જોવા મળ્યો છે. તાલાલા પંથકના આંબળાશ, પીપળવા અને ધ્રામણવા સહિતના ગામોમાં વરસાદ વરસતાં ખેતીને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાની વિગતો સામે આવી છે. આ ઉપરાંત ગીર ગઢડા, ઉના અને કોડીનાર તાલુકામાં પણ વરસાદી માહોલને કારણે ખેડૂતો મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. ગીર ગઢડા તાલુકાના ફાટસર અને ખિલાવડ ગામોમાં માત્ર ૩૦ મિનિટના વરસાદે ખેતરોમાં ભારે નુકસાન સર્જ્યું હોવાનો અહેવાલ છે. ખાસ કરીને કપાસનો ઊભો પાક જમીનદોસ્ત થઈ જતાં ખેડૂતોની ચિંતા વધી ગઈ છે. કપાસ ઉપરાંત શેરડી, સોયાબીન અને મગફળીના પાકને પણ અસર પહોંચી છે. જે ખેડૂતોએ પાછોતરું વાવેતર કર્યું હતું, તેઓ માટે આ પરિસ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની છે. ખેતરોમાં પડેલા મગફળીના પાથરા વરસાદના પાણીથી પલળી જવાની દહેશત ઊભી થઈ છે. મગફળી લાંબા સમય સુધી ભીની રહે તો તેની ગુણવત્તા અને બજારભાવ પર અસર થઈ શકે છે. આથી ખેડૂતો હવે વરસાદી વાતાવરણ જલદી દૂર થાય અને પાકને વધુ નુકસાન ન પહોંચે તેવી આશા રાખી રહ્યા છે.

અમરેલી જિલ્લામાં પણ ગાજવીજ અને ભારે પવન સાથે વરસેલા કમોસમી વરસાદે ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓ વધારી દીધી છે. ખાંભા ગીર, બગસરા, કુકાવાવ, બાબરા અને વડીયા સહિતના વિસ્તારોમાં વરસાદને કારણે ખેતરોમાં પડેલા પાકને નુકસાન પહોંચ્યું છે. ખાસ કરીને મગફળીના પાથરા વરસાદમાં સંપૂર્ણપણે પલળી જતાં મગફળી કાળી પડી જવાની સમસ્યા ઊભી થઈ છે. તેના કારણે ખેડૂતોને હવે બજારમાં ઓછો ભાવ મળવાની ચિંતા સતાવી રહી છે. ખેડૂતોની ભીતિ મુજબ, મગફળી કાળી પડી જવાથી પ્રતિ ૨૦ કિલો એટલે કે એક મણ દીઠ આશરે ૧૫૦થી ૨૦૦ રૂપિયા ઓછો ભાવ મળી શકે છે. આ ઉપરાંત પશુઓ માટે એકત્રિત કરવામાં આવેલો ઘાસચારો પણ વરસાદમાં પલળીને સડી જવાની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. અગાઉ અપૂરતા વરસાદને કારણે ઉત્પાદન ઘટવાની ચિંતા હતી, ત્યારે હવે કમોસમી વરસાદે કપાસ અને સોયાબીન જેવા પાકને પણ અસર પહોંચાડી છે. આમ, ખેતીમાં થયેલા ખર્ચની સામે પૂરતું ઉત્પાદન અને યોગ્ય ભાવ મળશે કે નહીં તે અંગે ખેડૂતો અનિશ્ચિતતામાં મુકાયા છે.

સૌરાષ્ટ્રના ત્રણેય જિલ્લાઓમાં થયેલા કમોસમી વરસાદને કારણે ખેડૂતો હવે સરકાર પાસે તાત્કાલિક રાહતની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે. ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ છે કે અસરગ્રસ્ત ગામો અને ખેતરોમાં સરકારી ટીમો મોકલીને નુકસાનીનો પારદર્શક અને ઝડપી સર્વે કરવામાં આવે. કયા પાકને કેટલું નુકસાન થયું છે, કેટલો વિસ્તાર વરસાદથી પ્રભાવિત થયો છે અને ખેડૂતોને થયેલી આર્થિક ખોટ કેટલી છે તેની યોગ્ય નોંધ લેવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠી રહી છે. ખાસ કરીને મગફળી, કપાસ, સોયાબીન અને ઘાસચારાને થયેલા નુકસાનનું અલગથી મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે તે જરૂરી છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે ચાર મહિનાની મહેનત અને ખેતી પાછળ કરેલો ખર્ચ વરસાદને કારણે જોખમમાં મુકાયો છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર સર્વે પૂરતો નહીં, પરંતુ નિયમો અનુસાર યોગ્ય આર્થિક સહાય સમયસર ચૂકવવામાં આવે તે પણ એટલું જ જરૂરી છે. ખેતી પર નિર્ભર પરિવારો માટે પાકનું નુકસાન માત્ર એક સિઝનની આવકનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ આગામી ખેતી માટે જરૂરી મૂડી અને ઘરખર્ચ સાથે પણ જોડાયેલું છે. તેથી સરકાર તાત્કાલિક પગલાં લે તેવી અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોની માંગ છે.

એક તરફ અંબાલાલ પટેલે દિવાળીથી દેવ દિવાળી સુધી વાદળછાયા વાતાવરણ અને નવેમ્બર મહિનામાં દરિયાઈ હવામાન પ્રણાલીઓ સક્રિય થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે, તો બીજી તરફ સૌરાષ્ટ્રમાં હાલના માવઠાએ ખેડૂતોની ચિંતા વધારી દીધી છે. ૩ નવેમ્બરે બંગાળની ખાડીમાં વાવાઝોડું સક્રિય થવાની અને નવેમ્બરના બીજા સપ્તાહમાં અરબ સાગરમાં લો-પ્રેશર સર્જાવાની આગાહી વચ્ચે ૧૮થી ૨૨ નવેમ્બર દરમિયાન મજબૂત વાવાઝોડાની સંભાવના પણ ચર્ચામાં છે. જોકે, આ આગાહીઓ અંગે સત્તાવાર હવામાન વિભાગના અપડેટ્સ પર નજર રાખવી જરૂરી રહેશે. ખેડૂતો માટે આગામી દિવસોમાં હવામાનની સ્થિતિ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, કારણ કે વધુ વરસાદ પડે તો ખેતરમાં રહેલા પાકને વધારાનું નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. ખેડૂતોને હવામાન વિભાગની સૂચનાઓનું પાલન કરવા અને પાકની સુરક્ષા માટે સ્થાનિક કૃષિ વિભાગની સલાહ લેવા અપીલ કરવી જરૂરી છે. હાલ સૌરાષ્ટ્રના ખેડૂતોની નજર એક તરફ આકાશ તરફ અને બીજી તરફ સરકારના સહાયરૂપ નિર્ણય તરફ મંડાયેલી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર નુકસાનીનો સર્વે કેટલી ઝડપથી પૂર્ણ કરે છે અને અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને રાહત આપવા કયા પગલાં ભરે છે.