સબરસ ભારત-ન્યૂઝીલેન્ડ વચ્ચે 18 ઐતિહાસિક કરાર: વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને નવી દિશા.
ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં એક નવો ઐતિહાસિક અધ્યાય ઉમેરાયો છે. આશરે ચાર દાયકાના લાંબા સમયગાળા બાદ કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાનની ન્યૂઝીલેન્ડ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશોએ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા માટે કુલ 18 મહત્વપૂર્ણ કરારો અને જાહેરાતો પર સહમતી વ્યક્ત કરી છે. ઓકલેન્ડમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ન્યૂઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન વચ્ચે યોજાયેલી ઉચ્ચસ્તરીય દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં 10 સમજૂતી કરારો (MoU) અને 8 મહત્વપૂર્ણ સંયુક્ત જાહેરાતો કરવામાં આવી હતી. આ નિર્ણયો બાદ ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડના સંબંધોને સત્તાવાર રીતે **‘સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’**નું નવું સ્વરૂપ મળ્યું છે. બંને દેશોએ સંરક્ષણ, દરિયાઈ સુરક્ષા, વેપાર, કૃષિ, શિક્ષણ, રમતગમત, સંસ્કૃતિ, સ્વચ્છ ઊર્જા અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સહિતના અનેક ક્ષેત્રોમાં લાંબા ગાળાના સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ભાગીદારી ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં બંને દેશોની ભૂમિકા વધુ અસરકારક બનાવશે.
આ ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક દરમિયાન બંને દેશોના નેતાઓએ બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ, પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને આર્થિક સહયોગ જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરી હતી. બંને દેશોએ નિયમો આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા, મુક્ત અને સુરક્ષિત સમુદ્રી માર્ગો તથા પરસ્પર હિતના મુદ્દાઓ પર સહકાર વધારવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી. સંરક્ષણ અને દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષેત્રે માહિતીની આપ-લે, સંયુક્ત અભ્યાસ, ક્ષમતાવર્ધન અને તાલીમ કાર્યક્રમોને વધુ મજબૂત બનાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત શિક્ષણ, ઉચ્ચ અભ્યાસ, રમતગમત, સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન અને યુવા સહયોગને પણ પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક પહેલોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. બંને દેશો વચ્ચે લોકો-થી-લોકો સંબંધો વધુ ગાઢ બને તે માટે પણ વિવિધ કાર્યક્રમો અમલમાં મૂકવાની દિશામાં સહમતી વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આતંકવાદ સામે સંયુક્ત લડતને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડે જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપની રચના કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ બંને દેશો આતંકવાદી ગતિવિધિઓ, આતંકી સંગઠનોના નેટવર્ક, ગેરકાયદે નાણાંકીય વ્યવહારો અને સુરક્ષા સંબંધિત માહિતી એકબીજા સાથે વહેંચશે. સાથે જ આતંકવાદ સામે સંકલિત વ્યૂહરચના ઘડવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર સહયોગ વધારવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. કુદરતી આપત્તિઓ જેવી કે ભૂકંપ, સુનામી અને અન્ય આપત્તિઓ સામે વધુ અસરકારક પ્રતિસાદ માટે પણ બંને દેશો વચ્ચે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ક્ષેત્રે ટેક્નોલોજી, સંશોધન અને શ્રેષ્ઠ કાર્યપદ્ધતિઓની આપ-લે કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ સહયોગ બંને દેશોની આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ બનશે.
કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રમાં પણ ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડે મહત્વપૂર્ણ સહયોગની જાહેરાત કરી છે. આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ, સંશોધન, ઉત્પાદનક્ષમતા વધારવા અને કૃષિ ટેક્નોલોજીના આદાન-પ્રદાન માટે બંને દેશો સાથે મળીને કાર્ય કરશે. ખાસ કરીને ‘કીવીફ્રૂટ એક્શન પ્લાન’ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જેના હેઠળ ભારતના નાગાલેન્ડ અને ઉત્તરાખંડમાં કીવી ઉત્પાદન માટે બે ‘સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ’ સ્થાપવામાં આવશે. આ કેન્દ્રોમાં ખેડૂતોને આધુનિક ખેતી પદ્ધતિઓ, ગુણવત્તાયુક્ત રોપા, સંશોધન અને તાલીમની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. ઉપરાંત ડેરી ઉદ્યોગમાં ઉત્પાદન, પ્રોસેસિંગ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે પણ બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવામાં આવશે. આ પહેલથી ભારતીય ખેડૂતોને નવી ટેક્નોલોજી અને વૈશ્વિક અનુભવનો લાભ મળવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આર્થિક સહયોગને નવી ગતિ આપવા માટે ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડે વર્ષ 2030 સુધી દ્વિપક્ષીય વેપારને 7 અબજ ન્યૂઝીલેન્ડ ડૉલર સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રોકાણને સરળ બનાવવા માટે ભવિષ્યમાં મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) તરફ આગળ વધવાની દિશામાં પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત પ્રવાસન, રમતગમત, નવીનતા અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રે પણ નવા કરારો થયા છે. ગુજરાતના **લોથલ ખાતે નિર્માણાધીન ‘નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ’**ના વિકાસમાં ન્યૂઝીલેન્ડ સહયોગ આપશે, જે ભારતના સમુદ્રી વારસાને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસોને વધુ મજબૂત બનાવશે. બંને દેશોએ લોકો વચ્ચેના સંપર્ક અને પ્રવાસન વધારવા માટે પણ નવી પહેલો હાથ ધરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે.
ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સહયોગ વધારવાના સંદર્ભમાં પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. ન્યૂઝીલેન્ડે ભારતના **‘ઇન્ડો-પેસિફિક ઓશન્સ ઇનિશિએટિવ (IPOI)’**માં જોડાવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે, જ્યારે **‘ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ્સ એલાયન્સ’**માં પણ સભ્ય બનવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ઉપરાંત અન્ટાર્કટિકા સંશોધન, સ્વચ્છ ઊર્જા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉ વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવામાં આવશે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ પ્રકારની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને બહુપક્ષીય સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવશે. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષકો આ સહયોગને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં બદલાતી ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવી રહ્યા છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની આ મુલાકાત ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડના સંબંધોને માત્ર રાજદ્વારી સ્તરે જ નહીં, પરંતુ વેપાર, સુરક્ષા, કૃષિ, ટેક્નોલોજી, શિક્ષણ અને પર્યાવરણ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં નવી ઊંચાઈએ લઈ જનાર સાબિત થઈ છે. બંને દેશોએ ભવિષ્યમાં પરસ્પર વિશ્વાસ, સહકાર અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે. આ કરારોના અમલીકરણથી બંને દેશોના નાગરિકો, વેપાર ક્ષેત્ર અને સંશોધન સંસ્થાઓને લાંબા ગાળે લાભ થવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સાથે જ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા, સુરક્ષા અને ટકાઉ વિકાસ માટે પણ આ ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
