આંતરરાષ્ટ્રીય રેલવેનો મોટો નિર્ણય : હવે ટ્રેનોમાં લાંબા વેઇટીંગ લિસ્ટ પર લાગશે બ્રેક, 1 જૂનથી નવા નિયમો અમલમાં.

દેશભરમાં દરરોજ લાખો લોકો ભારતીય રેલવે મારફતે મુસાફરી કરે છે. ખાસ કરીને ઉનાળાની રજાઓ, તહેવારો અને લગ્નગાળામાં ટ્રેનોમાં ભારે ભીડ જોવા મળે છે. અનેક લોકપ્રિય ટ્રેનોમાં ટિકિટ બુકિંગ શરૂ થતાં જ સીટો ભરાઈ જાય છે અને પછી લાંબા વેઇટીંગ લિસ્ટ શરૂ થઈ જાય છે. ઘણીવાર વેઇટીંગ લિસ્ટ 300, 400 કે 700 સુધી પહોંચી જતું હોવાથી મુસાફરો ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાતા હતા. હવે આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય રેલવેએ મોટો અને નીતિગત નિર્ણય લીધો છે.

રેલવે દ્વારા હાઉસફુલ જતી ટ્રેનોમાં લાંબા વેઇટીંગ લિસ્ટને ઘટાડવા માટે નવા નિયમો અમલમાં મુકવામાં આવી રહ્યા છે. આ નવા નિયમો આગામી 1 જૂનથી સમગ્ર દેશમાં લાગૂ થશે. રેલવેનો દાવો છે કે આ નિર્ણયથી કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરોને થતી હેરાનગતિમાં ઘટાડો થશે અને ટ્રેનોમાં ભીડનું દબાણ પણ ઓછું થશે.

ખાસ કરીને સ્લીપર અને એસી કોચમાં અનિયંત્રિત વેઇટીંગ ટિકિટો જારી થતી હોવાથી મુસાફરોને ગેલેરી, દરવાજા અને વોશરૂમ પાસે ઊભા રહીને મુસાફરી કરવી પડતી હતી. હવે રેલવે આ પરિસ્થિતિ બદલવા માટે કડક પગલાં લઈ રહી છે.

લાંબા વેઇટીંગ લિસ્ટથી મુસાફરો પરેશાન

ભારતીય રેલવેમાં છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી લાંબા વેઇટીંગ લિસ્ટ મોટી સમસ્યા બની ગઈ હતી. લોકપ્રિય રૂટ પર તો વેઇટીંગ લિસ્ટ ઘણીવાર સેકડો સુધી પહોંચી જતું હતું. ખાસ કરીને મુંબઈ, દિલ્હી, અમદાવાદ, સુરત, પટણા, લખનૌ, કોલકાતા અને દક્ષિણ ભારત તરફ જતી ટ્રેનોમાં ભારે ભીડ જોવા મળતી હતી.

મુસાફરો મહિના પહેલાં ટિકિટ બુક કરાવતા હોવા છતાં તેમને કન્ફર્મ સીટ મળતી નહોતી. ઘણા લોકો વેઇટીંગ ટિકિટ સાથે જ ટ્રેનમાં ચડી જતા હતા, જેના કારણે કોચમાં ભારે ભીડ સર્જાતી હતી.

સ્લીપર કોચમાં તો સ્થિતિ ઘણીવાર અત્યંત ખરાબ બનતી હતી. ગેલેરીમાં સૂતા લોકો, દરવાજા પાસે બેસેલા મુસાફરો અને વોશરૂમ પાસે ઊભા રહી મુસાફરી કરતા લોકોના દૃશ્યો સામાન્ય બની ગયા હતા.

આવા વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વારંવાર વાયરલ થતા હતા, જેના કારણે રેલવેની વ્યવસ્થા પર પણ સવાલો ઊભા થતા હતા.

સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતા વીડિયો

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ટ્રેનોમાં ભીડના અનેક વીડિયો સોશિયલ મીડિયામાં વાયરલ થયા છે. કેટલાક વીડિયોમાં લોકો ટોયલેટ પાસે બેસીને મુસાફરી કરતા જોવા મળ્યા હતા, તો કેટલાકમાં કોચની ગેલેરીમાં લોકોની લાંબી કતારો જોવા મળી હતી.

ઘણીવાર કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરો ફરિયાદ કરતા હતા કે વેઇટીંગ લિસ્ટવાળા લોકોના કારણે તેમની સીટ સુધી પહોંચવું પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.

ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે ગેલેરીમાં સૂતા લોકોના કારણે મુસાફરોને વોશરૂમ સુધી જવામાં પણ ભારે મુશ્કેલી પડતી હતી.

રેલવેને આ મુદ્દે સતત ફરિયાદો મળી રહી હતી. મુસાફરોનો આક્ષેપ હતો કે વધુ વેઇટીંગ ટિકિટો જારી કરવાથી ટ્રેનની ક્ષમતાથી વધુ ભીડ સર્જાઈ રહી છે.

1 જૂનથી લાગૂ થશે નવા નિયમો

રેલવે બોર્ડે હવે આ સમગ્ર સમસ્યાને ગંભીરતાથી લઈને નવા નિયમો લાગૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. નવા નિયમો મુજબ હવે ટ્રેનોમાં વેઇટીંગ ટિકિટની મર્યાદા નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવામાં આવશે.

આ નિયમો આગામી 1 જૂનથી લાગૂ થશે. રેલવેનો ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ટ્રેનોમાં બિનજરૂરી ભીડ ઘટે અને મુસાફરોને આરામદાયક મુસાફરી મળી રહે.

ખાસ કરીને કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરોને થતી મુશ્કેલીઓ ઘટાડવા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું રેલવે અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે.

સ્લીપર કોચમાં હવે ઓછી વેઇટીંગ ટિકિટ

રેલવે બોર્ડના એક સિનિયર અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે સ્લીપર કોચ માટેની વેઇટીંગ ટિકિટની મર્યાદા હવે ભારે ઘટાડવામાં આવી રહી છે.

અગાઉ ઘણા રૂટ પર સ્લીપર ક્લાસમાં 400 સુધી વેઇટીંગ ટિકિટો જારી થતી હતી. જેના કારણે કોચમાં ભારે ભીડ સર્જાતી હતી.

હવે નવા નિયમ મુજબ સ્લીપર કોચની કુલ ક્ષમતાના માત્ર 30 ટકા જેટલી જ વેઇટીંગ ટિકિટો જારી કરવામાં આવશે.

અર્થાત, જો કોઈ ટ્રેનમાં સ્લીપર કોચની કુલ ક્ષમતા મુજબ 500 મુસાફરોની સીટ હોય તો હવે માત્ર 150થી 200 જેટલી જ વેઇટીંગ ટિકિટો જારી થશે.

તેના કરતાં વધુ બુકિંગ કરવામાં આવશે નહીં.

એસી કોચ માટે પણ નવી મર્યાદા

માત્ર સ્લીપર ક્લાસ જ નહીં પરંતુ એસી કોચ માટે પણ નવા નિયમો લાગૂ કરવામાં આવ્યા છે.

અગાઉ એસી કોચ માટે પણ 300 સુધી વેઇટીંગ ટિકિટો જારી થતી હતી. હવે તે મર્યાદા ઘટાડીને કુલ ક્ષમતાના 60 ટકા સુધી કરવામાં આવી છે.

રેલવેનું કહેવું છે કે એસી કોચમાં પણ ભીડ અને અનધિકૃત મુસાફરીની ફરિયાદો વધતી હતી. ખાસ કરીને તહેવારો દરમિયાન એસી કોચમાં પણ ગેલેરી સુધી લોકો ઉભા રહેતા હતા.

નવા નિયમોથી એસી કોચમાં ભીડ ઘટશે અને મુસાફરોને વધુ આરામદાયક સફર મળી રહેશે.

2015 પહેલાં કોઈ મર્યાદા નહોતી

રેલવે જાણકારોના જણાવ્યા મુજબ વર્ષ 2015 પહેલાં ટ્રેનોમાં વેઇટીંગ ટિકિટ માટે કોઈ ખાસ મર્યાદા નહોતી.

તેના કારણે કેટલીક લોકપ્રિય ટ્રેનોમાં 600થી 700 સુધીનું વેઇટીંગ જોવા મળતું હતું.

ઘણા લોકો માત્ર આશાના આધારે વેઇટીંગ ટિકિટ બુક કરતા હતા, પરંતુ અંતે તેમને કન્ફર્મ સીટ મળતી નહોતી.

આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને 12 નવેમ્બર 2015થી પ્રથમ વખત રેલવે દ્વારા વેઇટીંગ ટિકિટ પર મર્યાદા મૂકવામાં આવી હતી.

હવે ફરી એકવાર ભીડ વધતા રેલવે વધુ કડક નિયંત્રણ તરફ આગળ વધી રહી છે.

અગાઉનો નિર્ણય કેમ પાછો ખેંચાયો?

થોડા સમય પહેલાં રેલવે દ્વારા ક્ષમતાના માત્ર 25 ટકા જેટલી જ વેઇટીંગ ટિકિટ જારી કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો.

પરંતુ બાદમાં આ નિર્ણય પાછો ખેંચવામાં આવ્યો હતો. કારણ કે ઘણા વિસ્તારોમાં મુસાફરોને ટિકિટ ન મળવાની સમસ્યા ઉભી થઈ હતી.

હવે રેલવેએ વધુ સંતુલિત મોડલ અપનાવ્યું છે. જેમાં સ્લીપર માટે 30 ટકા અને એસી માટે 60 ટકા મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.

રેલવે અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આથી ભીડ નિયંત્રણ અને મુસાફરોની જરૂરિયાત બંને વચ્ચે સંતુલન જળવાશે.

વાસ્તવમાં કેટલા ટિકિટ કન્ફર્મ થાય છે?

જાણકારોના જણાવ્યા મુજબ, સામાન્ય રીતે ટ્રેનનો આખરી ચાર્ટ તૈયાર થાય ત્યાં સુધીમાં વેઇટીંગ લિસ્ટમાંથી માત્ર 20થી 25 ટકા જેટલી ટિકિટો જ કન્ફર્મ થતી હોય છે.

અર્થાત, જો 400 લોકો વેઇટીંગમાં હોય તો તેમાંના માત્ર 80થી 100 લોકોને જ સીટ મળવાની શક્યતા રહેતી હતી.

બાકીના મુસાફરોને ટિકિટ રદ કરાવવી પડતી અથવા પછી વિકલ્પ શોધવો પડતો.

ઘણા લોકો કન્ફર્મ ન હોવા છતાં ટ્રેનમાં ચડી જતા હતા, જેના કારણે કોચમાં ભારે ભીડ સર્જાતી હતી.

નવા નિયમો પછી આવી સ્થિતિમાં ઘટાડો થવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

વેઇટીંગ ટિકિટ પર મુસાફરી કરશો તો દંડ

નવા નિયમો હેઠળ હવે વેઇટીંગ ટિકિટ પર મુસાફરી કરનારાઓ સામે પણ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

રેલવે સ્પષ્ટ કરી ચૂકી છે કે કન્ફર્મ સીટ વગર સ્લીપર અથવા એસી કોચમાં મુસાફરી કરવી નિયમ વિરુદ્ધ ગણાશે.

જો કોઈ મુસાફર વેઇટીંગ ટિકિટ સાથે કોચમાં મુસાફરી કરતા ઝડપાશે તો તેના પર દંડ ફટકારવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત કેટલાક કિસ્સાઓમાં મુસાફરને આગામી સ્ટેશન પર ઉતારી દેવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.

રેલવેનું કહેવું છે કે આ પગલું કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરોના હિત માટે જરૂરી છે.

કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરોને રાહત

નવા નિયમોથી સૌથી વધુ ફાયદો કન્ફર્મ ટિકિટ ધરાવતા મુસાફરોને થશે.

હાલમાં ઘણીવાર કન્ફર્મ સીટ ધરાવતા મુસાફરોને પોતાની સીટ સુધી પહોંચવામાં પણ મુશ્કેલી પડતી હતી.

ગેલેરીમાં ઉભેલા લોકોના કારણે વોશરૂમ સુધી જવું મુશ્કેલ બનતું હતું. રાત્રે સૂવાની પણ સમસ્યા થતી હતી.

હવે ભીડ ઘટતા મુસાફરોને વધુ આરામદાયક અને સુરક્ષિત મુસાફરી મળી શકે છે.

રેલવે પર વધતું દબાણ

ભારતીય રેલવે વિશ્વની સૌથી મોટી રેલવે વ્યવસ્થાઓમાંની એક છે. દરરોજ કરોડો લોકો મુસાફરી કરે છે.

દેશની વધતી વસ્તી, રોજગાર માટે સ્થળાંતર અને તહેવારો દરમિયાન વધતી મુસાફરીને કારણે રેલવે પર ભારે દબાણ છે.

ખાસ કરીને બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યો તરફ જતી ટ્રેનોમાં ભારે માંગ રહે છે.

રેલવે સતત નવી ટ્રેનો અને વધારાના કોચ ઉમેરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ માંગ એટલી વધુ છે કે સમસ્યા યથાવત રહેતી હતી.

મુસાફરોમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ

નવા નિયમોને લઈને મુસાફરોમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે.

કેટલાક મુસાફરોનું કહેવું છે કે આ નિર્ણય ખૂબ જરૂરી હતો કારણ કે લાંબા વેઇટીંગના કારણે મુસાફરી મુશ્કેલ બની ગઈ હતી.

બીજી તરફ કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે વેઇટીંગ મર્યાદા ઘટાડવાથી હવે ટિકિટ મળવી વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.

ખાસ કરીને તાત્કાલિક મુસાફરી કરનારાઓ માટે પડકાર વધી શકે છે.

ટ્રેન મુસાફરીમાં શું બદલાશે?

નવા નિયમો લાગૂ થયા બાદ ટ્રેનોમાં નીચે મુજબના મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે:

• ગેલેરી અને દરવાજા પાસે ઉભેલા મુસાફરોની સંખ્યા ઘટશે
• વોશરૂમ પાસેની ભીડમાં ઘટાડો થશે
• કન્ફર્મ સીટ ધરાવતા મુસાફરોને વધુ આરામ મળશે
• ટ્રેનમાં સુરક્ષા અને વ્યવસ્થા સુધરશે
• અનધિકૃત મુસાફરી સામે નિયંત્રણ આવશે

ટેક્નોલોજીથી પણ થશે મદદ

રેલવે હવે AI આધારિત બુકિંગ પેટર્ન અને ડેટા એનાલિસિસનો ઉપયોગ કરીને પણ મુસાફરોની માંગનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે.

કયા રૂટ પર વધુ ભીડ રહે છે, ક્યાં વધારાના કોચની જરૂર છે અને કઈ ટ્રેનોમાં વધુ દબાણ રહે છે તે આધારે આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આગામી સમયમાં વધુ સ્પેશિયલ ટ્રેનો અને ડાયનેમિક કોચ સિસ્ટમ જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ લાગૂ થઈ શકે છે.

નિષ્કર્ષ

ભારતીય રેલવે દ્વારા લેવામાં આવેલો આ નવો નિર્ણય લાખો મુસાફરો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. લાંબા વેઇટીંગ લિસ્ટ, ગેલેરીમાં ઉભી ભીડ અને કન્ફર્મ મુસાફરોને થતી મુશ્કેલીઓ વચ્ચે હવે રેલવે વ્યવસ્થામાં સુધારાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

1 જૂનથી લાગૂ થનારા નવા નિયમો બાદ ટ્રેનોમાં વધુ વ્યવસ્થિત અને આરામદાયક મુસાફરીનો અનુભવ મળી શકે તેવી આશા છે. જોકે આ નિયમોનો વાસ્તવિક અસરકારક અમલ કેટલો થાય છે અને મુસાફરોને કેટલી રાહત મળે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.