સબરસ મિનિમમ બેલેન્સના બહાને બેન્કોએ 4 વર્ષમાં ગ્રાહકો પાસેથી ₹26,170 કરોડ વસૂલ્યા, રાજ્યસભામાં સરકારે આપ્યો ખુલાસો.
જો તમારા બેન્ક ખાતામાંથી કોઈ પૂર્વ સૂચના વિના પૈસા કપાઈ ગયા હોય, તો તેનું કારણ મિનિમમ એવરેજ બેલેન્સ (MAB) ન જાળવવા બદલ વસૂલાતો ચાર્જ હોઈ શકે છે. રાજ્યસભામાં કેન્દ્ર સરકારે આપેલી માહિતી મુજબ, છેલ્લા ચાર નાણાકીય વર્ષ (FY23થી FY26) દરમિયાન દેશની બેન્કોએ ગ્રાહકો પાસેથી મિનિમમ બેલેન્સ ન રાખવા બદલ કુલ ₹26,170 કરોડથી વધુનો દંડ વસૂલ્યો છે. આમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ખાનગી ક્ષેત્રની બેન્કોનો રહ્યો છે.
કેન્દ્રીય નાણા રાજ્યમંત્રી પંકજ ચૌધરીએ રાજ્યસભામાં લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું કે માત્ર FY26 દરમિયાન જ બેન્કોએ ₹7,086.63 કરોડનો દંડ વસૂલ્યો હતો. જેમાં ખાનગી બેન્કોએ ₹4,948.71 કરોડ, જ્યારે જાહેર ક્ષેત્રની (PSB) બેન્કોએ ₹2,137.92 કરોડની વસૂલાત કરી હતી.
HDFC બેન્ક સૌથી આગળ, Axis બીજા ક્રમે
ખાનગી બેન્કોમાં HDFC બેન્કે સૌથી વધુ ₹1,798.14 કરોડનો દંડ વસૂલ્યો છે. ત્યારબાદ Axis Bankે ₹1,081.33 કરોડની વસૂલાત કરી છે. આ બંને બેન્કોએ મળીને ખાનગી બેન્કો દ્વારા વસૂલાયેલા કુલ દંડનો આશરે 58 ટકા હિસ્સો વસૂલ્યો હોવાનું સરકારે જણાવ્યું છે.
અન્ય ખાનગી બેન્કોની વસૂલાત આ મુજબ રહી:
- ICICI Bank – ₹353.50 કરોડ
- Kotak Mahindra Bank – ₹290.65 કરોડ
- Yes Bank – ₹195.05 કરોડ
- IDBI Bank – ₹175.15 કરોડ
સરકારી બેન્કોમાં SBI ટોચ પર, પરંતુ સેવિંગ્સ ખાતા માટે ખાસ નિયમ
જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોમાં **સ્ટેટ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI)**એ ₹477.27 કરોડનો સૌથી વધુ દંડ વસૂલ્યો હતો. જોકે સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ રકમ માત્ર કરંટ એકાઉન્ટ્સ સંબંધિત છે, કારણ કે માર્ચ 2020થી SBIએ સેવિંગ્સ ખાતા પર મિનિમમ બેલેન્સ ન રાખવા બદલનો દંડ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કર્યો છે.
SBI બાદ:
- બેન્ક ઓફ બરોડા – ₹394.10 કરોડ
- ઈન્ડિયન બેન્ક – ₹299.17 કરોડ
10 સરકારી બેન્કોએ સેવિંગ્સ ખાતા પર દંડ હટાવ્યો
સરકારે જણાવ્યું કે દેશની 12 જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોમાંથી 10 બેન્કોએ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ માટે મિનિમમ બેલેન્સ ન રાખવા બદલનો દંડ સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધો છે.
આ ઉપરાંત, બેઝિક સેવિંગ્સ બેન્ક ડિપોઝિટ એકાઉન્ટ (BSBDA) અને પ્રધાનમંત્રી જનધન યોજના (PMJDY) હેઠળના ખાતાધારકોને મિનિમમ બેલેન્સ જાળવવાની કોઈ ફરજ નથી. દેશમાં આવા આશરે 73 કરોડ ખાતાઓ છે, જેના પર કોઈ પણ પ્રકારની મિનિમમ બેલેન્સ પેનલ્ટી લાગુ પડતી નથી.
RBIના નિયમો શું કહે છે?
રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના નિયમો અનુસાર, બેન્કો મિનિમમ બેલેન્સ ન જાળવવા બદલ ચાર્જ વસૂલી શકે છે, પરંતુ તે વાજબી અને પારદર્શક હોવો જોઈએ. સાથે જ, દંડ વસૂલતા પહેલાં ગ્રાહકને SMS અથવા ઈ-મેઇલ દ્વારા પૂર્વ જાણ કરવી ફરજિયાત છે, જેથી ગ્રાહક સમયસર જરૂરી બેલેન્સ જાળવી શકે.
રાજ્યસભામાં થયેલા આ ખુલાસા બાદ મિનિમમ બેલેન્સના નિયમો અને બેન્કો દ્વારા વસૂલાતા ચાર્જ અંગે ફરી એકવાર ચર્ચા તેજ બની છે. ગ્રાહકોને પોતાના ખાતાના નિયમો, મિનિમમ બેલેન્સની શરતો અને બેન્ક તરફથી મળતી સૂચનાઓ અંગે સજાગ રહેવાની જરૂરિયાત પણ નિષ્ણાતો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
