સબરસ રામ મંદિર દાન વિવાદમાં તપાસનો વ્યાપ વધ્યો: ₹124 કરોડના ખર્ચ પર SITની નજર, પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા મહોત્સવના બિલ અને સોના-ચાંદીના દાનનું પણ થશે ઓડિટ.
અયોધ્યાના રામ મંદિર ટ્રસ્ટમાં દાનના નાણાંને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે હવે વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)એ પોતાની તપાસનો વ્યાપ વધુ વિસ્તૃત કર્યો છે. દાનમાં મળેલી રકમના ઉપયોગ અંગે ઊઠેલા પ્રશ્નોને ધ્યાનમાં રાખીને SIT હવે છેલ્લા બે વર્ષ દરમિયાન ટ્રસ્ટ દ્વારા વિવિધ ધાર્મિક અને ભવ્ય કાર્યક્રમો પાછળ કરવામાં આવેલા અંદાજે ₹124 કરોડથી વધુના ખર્ચની વિગતવાર નાણાકીય તપાસ કરી રહી છે. તપાસ દરમિયાન માત્ર ખર્ચના આંકડા જ નહીં, પરંતુ તે ખર્ચ માટે અપાયેલી મંજૂરીઓ, બિલો, ચુકવણીની પ્રક્રિયા અને નાણાકીય નિયમોનું પાલન થયું હતું કે નહીં તેની પણ ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર તપાસ હજુ પ્રાથમિક તબક્કામાં છે અને અત્યાર સુધી કોઈપણ પ્રકારની નાણાકીય ગેરરીતિ અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.
SITના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ તપાસ ટીમ ટ્રસ્ટના છેલ્લા બે વર્ષના તમામ નાણાકીય દસ્તાવેજોની ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા કરી રહી છે. તેમાં ઓડિટ રિપોર્ટ, પેમેન્ટ વાઉચર, બિલ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટના રેકોર્ડ, બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન અને ખર્ચના હિસાબોનો સમાવેશ થાય છે. તપાસનો મુખ્ય હેતુ એ જાણવાનો છે કે દાનમાં મળેલી રકમનો ઉપયોગ ટ્રસ્ટની નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા અને નાણાકીય નિયમો મુજબ કરવામાં આવ્યો હતો કે નહીં. તપાસ અધિકારીઓ ખર્ચ માટે અપાયેલી આંતરિક મંજૂરીઓ, ટેન્ડર પ્રક્રિયા અને ચુકવણીના દસ્તાવેજોનું પણ વિશ્લેષણ કરી રહ્યા છે. SITએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કાર્યવાહી એક નિયમિત અને વ્યાપક ઓડિટ પ્રક્રિયાનો ભાગ છે અને કોઈપણ વ્યક્તિને દોષિત ગણાવતા પહેલાં તમામ પુરાવાઓની ચકાસણી કરવામાં આવશે.
તપાસનું સૌથી મોટું કેન્દ્રબિંદુ જાન્યુઆરી 2024માં યોજાયેલ રામલલાના પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા મહોત્સવ પર કરવામાં આવેલ અંદાજે ₹113 કરોડના ખર્ચ પર છે. દેશ-વિદેશના હજારો મહેમાનોની હાજરીમાં યોજાયેલા આ ભવ્ય કાર્યક્રમ માટે વિવિધ પ્રકારની તૈયારીઓ કરવામાં આવી હતી. SIT દ્વારા તપાસવામાં આવી રહેલા દસ્તાવેજો મુજબ ટેન્ટ સિટી અને શેડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે અંદાજે ₹35.97 કરોડ, અક્ષત પૂજન અભિયાન માટે ₹30.85 કરોડ, પ્રચાર અને જાહેરાત માટે ₹21.77 કરોડ, ડેકોરેશન અને લાઇટિંગ માટે ₹14.62 કરોડ તથા અન્નક્ષેત્ર માટે ₹5.11 કરોડનો ખર્ચ નોંધાયો છે. આ ઉપરાંત ધાર્મિક વિધિઓ, સાઉન્ડ સિસ્ટમ, રાગ સેવા, વીજળી, મંડળ પૂજન અને અન્ય તૈયારીઓ માટે પણ લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. હવે SIT આ તમામ ખર્ચના બિલો અને મંજૂરીઓની ક્રોસ-ચકાસણી કરી રહી છે.
પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કાર્યક્રમ ઉપરાંત અન્ય ધાર્મિક આયોજનો પણ તપાસના દાયરામાં આવ્યા છે. જાન્યુઆરી 2025માં યોજાયેલી પ્રથમ પ્રતિષ્ઠા દ્વાદશી ઉજવણી માટે થયેલા અંદાજે ₹83 લાખના ખર્ચની સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે, જેમાં સૌથી વધુ ખર્ચ લાઇટિંગ અને ડેકોરેશન પાછળ નોંધાયો હોવાનું કહેવાય છે. તે ઉપરાંત મહાકુંભ દરમિયાન અયોધ્યા પહોંચેલા શ્રદ્ધાળુઓ માટે કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થાઓ પાછળ ખર્ચાયેલા અંદાજે ₹43 લાખના ખર્ચની પણ તપાસ થઈ રહી છે. SIT દરેક ખર્ચ માટે સંબંધિત બિલો, ચુકવણીની વિગતો અને સેવાઓ આપનાર એજન્સીઓના રેકોર્ડની ચકાસણી કરી રહી છે.
તપાસમાં 25 નવેમ્બર 2025ના રોજ યોજાયેલા રામ મંદિર ધ્વજારોહણ કાર્યક્રમનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ કાર્યક્રમ પાછળ અંદાજે ₹10.12 કરોડનો ખર્ચ નોંધાયો હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. કાર્યક્રમમાં વડાપ્રધાન સહિત આશરે 6,000 જેટલા મહેમાનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ઉપલબ્ધ આંકડાઓના આધારે મહેમાન દીઠ સરેરાશ ખર્ચ અંગે પણ SIT સમીક્ષા કરી રહી છે. તપાસ અધિકારીઓ એ જાણી રહ્યા છે કે આ ખર્ચ માટે જરૂરી વહીવટી મંજૂરીઓ લેવામાં આવી હતી કે નહીં અને ખર્ચની પ્રક્રિયા ટ્રસ્ટના નિયમો મુજબ કરવામાં આવી હતી કે નહીં.
નાણાકીય ખર્ચ ઉપરાંત SIT હવે શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા અર્પણ કરવામાં આવેલા સોના અને ચાંદીના દાનના રેકોર્ડની પણ વિગતવાર તપાસ કરી રહી છે. ટ્રસ્ટના દસ્તાવેજો મુજબ નવેમ્બર 2024થી ફેબ્રુઆરી 2025 દરમિયાન અંદાજે 2.3 કિલો સોનું અને 83.3 કિલો ચાંદી દાનમાં મળી હતી, જ્યારે મહાકુંભ દરમિયાન વધારાનું 1.5 કિલો સોનું અને 28 કિલો ચાંદી પ્રાપ્ત થયાનું નોંધાયું છે. તપાસકર્તાઓ આ કિંમતી ધાતુઓની ઇન્વેન્ટરી, સ્ટોરેજ, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને વર્તમાન સ્થિતિના દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરી રહ્યા છે જેથી રેકોર્ડ અને વાસ્તવિક જથ્થા વચ્ચે કોઈ વિસંગતતા છે કે નહીં તે જાણી શકાય.
આ સમગ્ર વિવાદની અસર ટ્રસ્ટના વહીવટી માળખા પર પણ જોવા મળી છે. દાન વિવાદ વચ્ચે ટ્રસ્ટના જનરલ સેક્રેટરી ચંપત રાય અને ટ્રસ્ટી ડૉ. અનિલ મિશ્રાએ પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હોવાનું ટ્રસ્ટે સ્વીકાર્યું છે. ત્યારબાદ ટ્રસ્ટી કૃષ્ણ મોહનને વચગાળાના જનરલ સેક્રેટરી તરીકે જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. ટ્રસ્ટનું કહેવું છે કે વિવાદને કારણે ટ્રસ્ટ અને અયોધ્યાની પ્રતિષ્ઠા પર અસર પડી હોવાથી હવે પારદર્શિતા, જવાબદારી અને નાણાકીય શિસ્ત વધુ મજબૂત બનાવવા માટે આંતરિક વહીવટી સમીક્ષા પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ SIT પોતાની તપાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ સંબંધિત અહેવાલ સરકારને સોંપશે, જેના આધારે આગળની કાર્યવાહી અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
