સબરસ ગીરની અમર સિંહ બેલડી ‘જય-વીરુ’ને ભાવભીની શ્રદ્ધાંજલિ: પરિમલ નથવાણીએ સાસણ ગીરમાં બેકલાઇટ સ્મારક બોર્ડનું કર્યું અનાવરણ.

ગીર જંગલના ઇતિહાસમાં પોતાની બહાદુરી, અતૂટ મિત્રતા અને વિશાળ વિસ્તાર પર વર્ષો સુધી પ્રભુત્વ જમાવનાર પ્રખ્યાત સિંહ બેલડી **‘જય-વીરુ’**ને ભાવનાત્મક શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવા માટે રાજ્યસભાના સાંસદ અને જાણીતા સિંહપ્રેમી પરિમલ નથવાણીએ સાસણ ગીર ખાતે એક વિશેષ પહેલ હાથ ધરી છે. તેમણે સિંહસદન અને દેવાળીયા સફારી પાર્ક ખાતે ‘જય-વીરુ’ના જીવન અને વારસાને સમર્પિત આકર્ષક બેકલાઇટ બોર્ડનું અનાવરણ કર્યું હતું. ગીરમાં આવતા દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓ અને વન્યજીવન પ્રેમીઓને આ દંતકથારૂપ સિંહજોડી વિશે માહિતી મળી રહે અને તેમની યાદ હંમેશા જીવંત રહે તે હેતુથી આ સ્મારક તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રસંગે વાઇલ્ડલાઇફ સર્કલ, જૂનાગઢના વન સંરક્ષક શ્રી રામ રતન નાલા સહિત વન વિભાગના અનેક અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન ગીરના ગૌરવ સમાન ‘જય-વીરુ’ને યાદ કરીને ઉપસ્થિતોમાં ભાવુકતા જોવા મળી હતી.

પરિમલ નથવાણીએ આ પ્રસંગે જણાવ્યું હતું કે ગીરની મુલાકાતે આવતા દરેક પ્રવાસીને માત્ર સિંહો જોવા જ નહીં પરંતુ ગીરના ઇતિહાસનો પણ પરિચય થવો જોઈએ. તેમના જણાવ્યા મુજબ ‘જય-વીરુ’ માત્ર બે સિંહ નહોતા, પરંતુ ગીરની ઓળખ અને ગૌરવનું જીવંત પ્રતીક હતા. તેમણે કહ્યું કે આ બંને સિંહોએ પોતાની નીડરતા, શક્તિ અને એકબીજા પ્રત્યેના અતૂટ સાથથી લાખો લોકોના દિલમાં વિશેષ સ્થાન બનાવ્યું હતું. ગીરના જંગલમાં વર્ષો સુધી તેમની દાદાગીરી અને પ્રભાવને કારણે તેઓ વન્યજીવન પ્રેમીઓ માટે એક આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની ગયા હતા. આ બેકલાઇટ બોર્ડ દ્વારા તેમની યાદોને આગામી પેઢીઓ સુધી જીવંત રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે, જેથી વર્ષો પછી પણ લોકો આ ઐતિહાસિક સિંહ બેલડીને યાદ રાખી શકે.

આ શ્રદ્ધાંજલિ પરિમલ નથવાણી માટે માત્ર એક ઔપચારિક કાર્યક્રમ નહોતો, પરંતુ તેમની વ્યક્તિગત લાગણીઓ સાથે જોડાયેલો પ્રસંગ પણ હતો. તેમણે યાદ કર્યું કે જ્યારે આ બંને સિંહો યુવાન બની રહ્યા હતા ત્યારે તેમના નામકરણની પ્રક્રિયામાં તેઓ સ્વયં વન વિભાગના અધિકારીઓ સાથે જોડાયા હતા. બોલિવૂડની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ શોલેના અમર પાત્રોને ધ્યાનમાં રાખીને આ બંને સિંહોને ‘જય’ અને ‘વીરુ’ નામ આપવામાં આવ્યા હતા. સમય જતાં આ નામો એટલા લોકપ્રિય બન્યા કે ગીરમાં આવતા પ્રવાસીઓ પણ ખાસ કરીને આ બંને સિંહોને જોવા માટે ઉત્સુક રહેતા હતા. પરિમલ નથવાણીએ જણાવ્યું કે આ બંને સિંહો સાથે તેમનો લાગણીસભર સંબંધ વર્ષો જૂનો હતો અને તેથી જ તેમના સન્માનમાં આ સ્મૃતિચિહ્ન સ્થાપિત કરવું તેમના માટે ગૌરવની બાબત છે.

‘જય-વીરુ’ની જોડી ગીરના ઇતિહાસમાં સૌથી લોકપ્રિય અને શક્તિશાળી સિંહ બેલડી તરીકે ઓળખાતી હતી. બંનેએ સાથે મળીને ગીરના વિશાળ વિસ્તારમાં પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કર્યું હતું. માલણકા, કેનેડીપુર, નતાડિયા, ઇટાડી અને લિમદ્રા જેવા વિસ્તારોમાં વર્ષો સુધી તેમનું વર્ચસ્વ રહ્યું હતું. ગીરના અનુભવી ટ્રેકર્સ અને વનકર્મીઓ જણાવે છે કે આ બંને સિંહો વચ્ચે અદભુત તાલમેલ જોવા મળતો હતો. શિકાર કરવાથી લઈને પોતાના વિસ્તારની સુરક્ષા સુધી બંને હંમેશા એકસાથે જોવા મળતા હતા. ક્યારેક નાના-મોટા મતભેદો અને સંઘર્ષ છતાં તેમનો સાથ ક્યારેય તૂટ્યો નહોતો. તેમની આ અવિભાજ્ય મિત્રતા અને પરસ્પર વિશ્વાસને કારણે જ લોકો તેમને પ્રેમથી ‘ગીરના જય-વીરુ’ તરીકે ઓળખવા લાગ્યા હતા.

ગત વર્ષ દરમિયાન અન્ય સિંહો સાથે પોતાના વિસ્તારના પ્રભુત્વ માટે થયેલા સંઘર્ષમાં બંને સિંહોના દુઃખદ અવસાનના સમાચાર સામે આવ્યા હતા. 7 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ થયેલા તેમના અવસાનથી ગીરના વન અધિકારીઓ, ટ્રેકર્સ અને લાખો વન્યજીવન પ્રેમીઓમાં શોકની લાગણી પ્રસરી ગઈ હતી. આ ઘટના બાદ પરિમલ નથવાણીએ તેમની સ્મૃતિને અમર બનાવવા માટે અનેક સર્જનાત્મક પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમણે ‘જય-વીરુની જોડી’ નામનું લોકશૈલીનું ભાવસભર ગીત રજૂ કર્યું હતું, જેમાં બંને સિંહોની મિત્રતા, બહાદુરી અને ગીર સાથેના તેમના અતૂટ સંબંધને સંગીત દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. ઉપરાંત ‘જય-વીરુની અમર ગાથા’ નામની દસ્તાવેજી ફિલ્મ પણ તૈયાર કરવામાં આવી હતી, જેમાં તેમની સમગ્ર જીવનયાત્રા અને ગીરના જંગલમાં તેમના પ્રભાવનું સુંદર ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું હતું.

ગીર એ વિશ્વમાં એકમાત્ર એવું સ્થાન છે જ્યાં એશિયાટિક સિંહો કુદરતી રીતે વસવાટ કરે છે. અહીંના દરેક સિંહની પોતાની આગવી ઓળખ અને જીવનકથા હોય છે, પરંતુ ‘જય-વીરુ’ જેવી લોકપ્રિયતા બહુ ઓછા સિંહોને મળી છે. દેશ-વિદેશના ફોટોગ્રાફરો, વન્યજીવન નિષ્ણાતો અને પ્રવાસીઓ માટે આ બંને સિંહો સૌથી વધુ આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યા હતા. તેમની તસવીરો અને વિડિઓઝ સોશિયલ મીડિયા પર લાખો લોકો સુધી પહોંચી હતી. ગીરની સફારી દરમિયાન જો કોઈને ‘જય-વીરુ’ના દર્શન થઈ જાય તો તે પ્રવાસને વિશેષ યાદગાર માનવામાં આવતો હતો. આ બંને સિંહોએ માત્ર ગીરના જંગલને જ નહીં પરંતુ ગુજરાતના વન્યજીવન સંરક્ષણને પણ વૈશ્વિક સ્તરે નવી ઓળખ અપાવવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.

સાસણ ગીરમાં સ્થાપિત આ બેકલાઇટ સ્મારક બોર્ડ માત્ર બે સિંહોની યાદને જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ નથી, પરંતુ વન્યજીવન સંરક્ષણ પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવાનું પણ એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. આ બોર્ડ દ્વારા પ્રવાસીઓને ‘જય-વીરુ’ના જીવન, તેમની બહાદુરી અને ગીરના પર્યાવરણમાં તેમની ભૂમિકાની માહિતી મળશે. સાથે જ નવી પેઢીને પણ સમજાશે કે વન્યજીવન માત્ર કુદરતી સંપત્તિ જ નહીં પરંતુ આપણા સાંસ્કૃતિક અને પ્રાકૃતિક વારસાનો અભિન્ન ભાગ છે. પરિમલ નથવાણીની આ પહેલ ગીરના ગૌરવને સન્માન આપતી એક અનોખી અને સંવેદનાત્મક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે લાંબા સમય સુધી યાદ રહેશે. ‘જય-વીરુ’ ભલે આજે આપણી વચ્ચે ન હોય, પરંતુ તેમની અમર ગાથા, તેમની મિત્રતા અને ગીરના જંગલમાં સર્જેલો ઇતિહાસ હંમેશા જીવંત રહેશે.