હવામાન સૌરાષ્ટ્રમાં જળસંકટની આહટ! વરસાદે વિરામ લેતાં અનેક ડેમ તળિયા નજીક, ખેડૂતો અને સરકાર બંને ચિંતિત

સૌરાષ્ટ્રમાં ચોમાસાની શરૂઆત બાદ થોડા સમય માટે સારા વરસાદની આશા જાગી હતી, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી મેઘરાજાએ વિરામ લેતાં સમગ્ર વિસ્તારમાં પાણીની સ્થિતિ ફરી એકવાર ચિંતાજનક બનવા લાગી છે. અનેક જિલ્લાઓમાં વરસાદ ખેંચાતા ડેમોમાં પાણીની આવક લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે અને કેટલીક જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી ઘટવા લાગ્યું છે. હાલની સ્થિતિ એવી છે કે અનેક ડેમના તળિયા દેખાવા લાગ્યા છે, જ્યારે કેટલાક ડેમોમાં માત્ર 10 ટકા કરતાં પણ ઓછું પાણીનો જથ્થો બાકી રહ્યો છે. જેના કારણે આગામી દિવસોમાં જો વરસાદ નહીં પડે તો પીવાના પાણી અને સિંચાઈ બંને માટે ગંભીર પડકાર ઊભો થઈ શકે.

જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે. જામનગર જિલ્લાના કુલ 21 ડેમમાંથી 8 ડેમોમાં પાણીનું પ્રમાણ 10 ટકા કે તેનાથી પણ ઓછું નોંધાયું છે. બીજી તરફ દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના 11માંથી 8 ડેમોની સ્થિતિ પણ અત્યંત નાજુક બની ગઈ છે. ઘણા નાના અને મધ્યમ કદના ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો એટલો ઓછો થયો છે કે તળિયાના ભાગો સ્પષ્ટ દેખાવા લાગ્યા છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસાના આ તબક્કે ડેમોમાં પાણીની આવક ચાલુ રહેતી હોય છે, પરંતુ વરસાદમાં લાંબા વિરામને કારણે જળસંગ્રહમાં અપેક્ષિત વધારો જોવા મળ્યો નથી.

ડેમોમાં પાણીની ઘટતી સપાટીની સીધી અસર કૃષિ ક્ષેત્ર પર જોવા મળી રહી છે. સૌરાષ્ટ્રના મોટા ભાગના ખેડૂતો વરસાદ આધારિત ખેતી પર નિર્ભર છે. કપાસ, મગફળી, તલ, સોયાબીન અને અન્ય ખરીફ પાકોની વાવણી તો થઈ ગઈ છે, પરંતુ પાકના વિકાસ માટે આગામી અઠવાડિયામાં પૂરતા વરસાદની જરૂરિયાત રહેશે. જો વરસાદ વધુ સમય સુધી ખેંચાય તો પાકને નુકસાન થવાની ભીતિ વધી શકે છે. અનેક વિસ્તારોમાં ખેડૂતો હાલમાં આકાશ તરફ મીટ માંડીને બેઠા છે અને મેઘરાજાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. ખેતી સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આગામી 10થી 15 દિવસનો વરસાદ સમગ્ર ખરીફ સિઝન માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે.

પાણીની ઘટતી ઉપલબ્ધતાને લઈને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ ચિંતા વધી રહી છે. જો ડેમોમાં પાણીની આવક નહીં વધે તો આગામી મહિનાઓમાં પીવાના પાણીની સમસ્યા સર્જાઈ શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભ જળસ્તર પહેલેથી જ નીચું છે અને ડેમો પર આધારિત પાણી પુરવઠા યોજનાઓ માટે પણ પડકાર ઊભા થઈ શકે છે. સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓ અને પાણી પુરવઠા વિભાગ દ્વારા પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. પાણીનો બગાડ રોકવા અને ઉપલબ્ધ જથ્થાનો યોગ્ય ઉપયોગ થાય તે માટે વિવિધ સ્તરે સૂચનાઓ આપવામાં આવી રહી.

બીજી તરફ રાજ્ય સરકાર પણ પરિસ્થિતિને લઈને સતર્ક બની છે. દેશના વિવિધ રાજ્યોના કૃષિમંત્રીઓ સાથે યોજાયેલી મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં ચોમાસાની સ્થિતિ અને સંભવિત અસર અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. હવામાન નિષ્ણાતો દ્વારા અલ નીનોની અસરને કારણે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં નબળા ચોમાસાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અલ નીનો એ પ્રશાંત મહાસાગરમાં સર્જાતી હવામાનિક સ્થિતિ છે, જે વિશ્વના અનેક દેશોમાં વરસાદના પેટર્નને અસર કરે છે. તેના કારણે ભારતમાં પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાવાની શક્યતા રહેતી હોય છે.

આ બેઠક દરમિયાન દેશના લગભગ 315 જિલ્લાઓમાં વરસાદની અછત અથવા નબળા ચોમાસાની સંભાવના અંગે ચર્ચા થઈ હતી. આ સંભવિત અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં ગુજરાતના કેટલાક જિલ્લાઓનો પણ સમાવેશ થતો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. જેના કારણે કૃષિ વિભાગ, જળસંપત્તિ વિભાગ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન તંત્રને સજ્જ રહેવા સૂચના આપવામાં આવી છે. સરકાર દ્વારા પાકની સ્થિતિ, જળાશયોની ક્ષમતા અને પાણીના જથ્થાની સતત સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે. જરૂર પડ્યે ખેડૂતોને સહાય અને માર્ગદર્શન આપવા માટે પણ આયોજન શરૂ કરવામાં આવ્યું.

હાલમાં સૌરાષ્ટ્ર માટે સૌથી મોટી આશા આગામી ચોમાસાના વરસાદ પર ટકેલી છે. જો જુલાઈના આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ થાય તો ડેમોમાં નવી આવક શરૂ થઈ શકે છે અને ખેતી માટે પણ રાહત મળી શકે છે. પરંતુ જો વરસાદ વધુ સમય સુધી ખેંચાશે તો પાણીની અછત, પાકને નુકસાન અને જળસંકટ જેવી પરિસ્થિતિઓ વધુ ગંભીર બની શકે છે. તેથી ખેડૂતો, જળસંપત્તિ વિભાગ અને સરકાર તમામની નજર હવે આગામી હવામાન પર ટકેલી છે. સૌરાષ્ટ્રના લાખો લોકો માટે આગામી વરસાદ માત્ર ખેતી જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારની જળ સુરક્ષા માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાનો.