સબરસ હવે પ્લાસ્ટિકના કચરામાંથી બનશે વિમાનનું ઈંધણ! ચીનના વૈજ્ઞાનિકોની ક્રાંતિકારી શોધ.
વિશ્વભરમાં સતત વધી રહેલા પ્લાસ્ટિકના કચરાના નિકાલ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે વૈજ્ઞાનિકો નવીન ટેકનોલોજી વિકસાવવા સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ દિશામાં ચીનના વૈજ્ઞાનિકોએ એક મહત્વપૂર્ણ સફળતા મેળવી છે. તેમણે એવી નવી રાસાયણિક (કેમિકલ) પદ્ધતિ વિકસાવી છે, જેના દ્વારા પ્લાસ્ટિકના કચરાને સીધા જ વિમાનમાં વપરાતા **જેટ ફ્યુઅલ (Aviation Fuel)**માં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. પ્રયોગશાળામાં કરાયેલા પરીક્ષણોમાં આ પદ્ધતિથી 82.3 ટકા લિક્વિડ ફ્યુઅલ યીલ્ડ પ્રાપ્ત કરવામાં સફળતા મળી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ નવી ટેકનિકનું વૈજ્ઞાનિક આધાર એ છે કે પ્લાસ્ટિક અને અશ્મિભૂત બળતણ (Fossil Fuels) બંને મુખ્યત્વે કાર્બન અને હાઇડ્રોજન તત્વોથી બનેલા હોય છે. પ્લાસ્ટિકનું ઉત્પાદન પણ પેટ્રોલિયમમાંથી જ થાય છે. ચીની વૈજ્ઞાનિકોએ પ્લાસ્ટિકના લાંબા અને મજબૂત પોલિમર માળખાને નિયંત્રિત ગરમી અને ખાસ કેમિકલ પ્રક્રિયા દ્વારા તોડી તેને નાના હાઇડ્રોકાર્બન અણુઓમાં ફેરવવાની સફળ પદ્ધતિ વિકસાવી છે, જે વિમાનના ઈંધણ તરીકે ઉપયોગી બની શકે છે.
વિમાનમાં વપરાતા જેટ ફ્યુઅલ માટે સામાન્ય રીતે C8 થી C16 કાર્બન એટોમ્સ ધરાવતા હાઇડ્રોકાર્બન જરૂરી હોય છે. અગાઉ પણ પ્લાસ્ટિકમાંથી ઈંધણ બનાવવાના અનેક પ્રયાસો થયા હતા, પરંતુ તેમાં પ્લાસ્ટિક તૂટતાં મોટાભાગે મિથેન જેવા વાયુઓનું પ્રમાણ વધુ રહેતું અને ઉપયોગી પ્રવાહી ઈંધણ ખૂબ ઓછું મળતું હતું. પરિણામે આવી પદ્ધતિઓ વ્યવહારિક રીતે વધુ સફળ બની શકી નહોતી.
આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે ચીનના સંશોધકોએ કોબાલ્ટ અને નિકલ આધારિત વિશેષ કસ્ટમ કટાલિસ્ટ તૈયાર કર્યું છે. આ કટાલિસ્ટ પ્લાસ્ટિકની સાંકળને છેડેથી તોડવાને બદલે તેની અંદરના કાર્બન બોન્ડને નિયંત્રિત રીતે તોડે છે. તેના કારણે ગેસનું ઉત્પાદન ઘટે છે અને C8-C16 શ્રેણીનું મધ્યમ કદનું પ્રવાહી ઈંધણ લગભગ 79 ટકા સિલેક્ટિવિટી સાથે પ્રાપ્ત થાય છે, જે સીધું જ જેટ ફ્યુઅલ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
આ ટેકનિકની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે **સામાન્ય તાપમાન અને હળવી પ્રક્રિયાત્મક પરિસ્થિતિઓ (Mild Conditions)**માં કાર્ય કરે છે. તેથી તેની ઊર્જા જરૂરિયાત ઓછી રહે છે અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. આ કારણે ભવિષ્યમાં આ પદ્ધતિ મોટા પાયે અપનાવવામાં આવે તો પ્લાસ્ટિકના કચરાના નિકાલ સાથે સ્વચ્છ ઊર્જા ઉત્પાદનનો પણ માર્ગ ખુલ્લો થઈ શકે છે.
પર્યાવરણના દૃષ્ટિકોણથી પણ આ શોધ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. જો આ ટેકનોલોજી ઔદ્યોગિક સ્તરે સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવશે તો પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ ઘટાડવાની સાથે વિમાન ઉદ્યોગ માટે વૈકલ્પિક ઈંધણનો નવો સ્ત્રોત ઉપલબ્ધ થશે. આ શોધ પરિપત્ર અર્થતંત્ર (Circular Economy)ને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ બની શકે છે. જોકે, આ ટેકનોલોજીનો વ્યાપક વ્યાવસાયિક ઉપયોગ શરૂ થાય તે પહેલાં મોટા પાયે પરીક્ષણો અને આર્થિક વ્યવહારુતાનું મૂલ્યાંકન જરૂરી રહેશે.
