સબરસ ચંદ્ર પર કાયમી મૂન બેઝ માટે નાસાનું ભારતને આમંત્રણ! ISRO-NASA ભાગીદારીનો નવો અધ્યાય.
અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે ભારતની વધતી ક્ષમતા વચ્ચે ભારત અને અમેરિકાની સ્પેસ પાર્ટનરશિપને લઈને મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી NASA દ્વારા ભારતની સ્પેસ એજન્સી ISROને ચંદ્ર પર કાયમી મૂન બેઝ સ્થાપવાના મહત્વાકાંક્ષી પ્રયાસમાં સહભાગી થવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જો આ સહકાર આગળ વધે છે તો ચંદ્ર અન્વેષણમાં બંને દેશો વચ્ચેની ભાગીદારી વધુ મજબૂત બની શકે છે.
આ અંગે 5 અને 6 ઓગસ્ટે બેંગલુરુમાં ISRO મુખ્યાલય ખાતે યોજાયેલી 9મી India-US Civil Space Joint Working Groupની બેઠકને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. બેઠક દરમિયાન બંને દેશોએ સિવિલ સ્પેસ ક્ષેત્રમાં સહકાર, સંશોધન અને ભવિષ્યના સંયુક્ત મિશન અંગે ચર્ચા કરી હતી. ચંદ્ર પર લાંબા ગાળાની માનવ હાજરી સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસોમાં ભારતની ભાગીદારી આ સહકારને નવી દિશા આપી શકે છે.
ભારત માટે આ પ્રસ્તાવનું મહત્વ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ સાથે પણ જોડાયેલું છે. ચંદ્રયાન-3 મિશન દ્વારા ભારતે 2023માં ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ નજીક સફળ સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરીને ઐતિહાસિક સિદ્ધિ મેળવી હતી. વિક્રમ લેન્ડર અને પ્રજ્ઞાન રોવરની કામગીરીથી ભારતે ચંદ્રના આ મહત્વપૂર્ણ વિસ્તાર અંગે વૈજ્ઞાનિક માહિતી મેળવવામાં પણ યોગદાન આપ્યું હતું.
ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવને ભવિષ્યના માનવ મિશન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. અહીં પાણીના બરફના સંભવિત ભંડારો હોવાના કારણે વૈજ્ઞાનિકો અને સ્પેસ એજન્સીઓની નજર આ વિસ્તાર પર છે. ભવિષ્યમાં પાણીમાંથી પીવાનું પાણી, ઓક્સિજન અને અન્ય ઉપયોગી સંસાધનો મેળવવાની ટેક્નોલોજી વિકસે તો ચંદ્ર પર લાંબા સમય સુધી માનવ હાજરી સ્થાપિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો સ્પેસ સહકાર પહેલેથી જ અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ સુધી પહોંચી ચૂક્યો છે. બંને દેશો Artemis Accords હેઠળ પણ સહયોગ કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત NASA અને ISROના સંયુક્ત NISAR મિશન દ્વારા પૃથ્વીનું અવલોકન અને પર્યાવરણ સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ ડેટા મેળવવામાં આવી રહ્યો છે. એટલે મૂન બેઝ અંગેની ભાગીદારી બંને દેશોના હાલના સ્પેસ સહકારનું આગળનું પગથિયું બની શકે છે.
બીજી તરફ, ભારત પોતાના માનવ અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ ગગનયાન સહિત લાંબા ગાળાના સ્પેસ વિઝન પર પણ કામ કરી રહ્યું છે. ચંદ્ર અન્વેષણ, માનવ સ્પેસફ્લાઇટ અને નવી પેઢીની સ્પેસ ટેક્નોલોજીમાં ભારતની ક્ષમતા વધતી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં NASA સાથે મળીને ચંદ્ર પર સંશોધન અને ભવિષ્યની માનવ હાજરી માટે કામ કરવાની તક ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને વૈજ્ઞાનિક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જો આ સહકાર સત્તાવાર રીતે આકાર લે છે, તો તે ભારત-અમેરિકા સ્પેસ સંબંધોમાં ઐતિહાસિક તબક્કો સાબિત થઈ શકે છે. ચંદ્ર પર કાયમી માનવ આધાર સ્થાપિત કરવાનું સ્વપ્ન હજુ લાંબા ગાળાનું છે, પરંતુ તેમાં ભારતની સંભવિત ભાગીદારી દેશની વધતી જતી સ્પેસ ક્ષમતાનું વૈશ્વિક સ્તરે વધુ એક મોટું પ્રમાણપત્ર બની શકે છે.
