રાજકારણ UPI ચાર્જના દાવાથી રાજકીય ગરમાવો, રાહુલ ગાંધીના કેન્દ્ર સરકાર પર ગંભીર આક્ષેપ
દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનું સૌથી લોકપ્રિય માધ્યમ બની ચૂકેલા UPIને લઈને હવે રાજકીય વિવાદ ગરમાયો છે. કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી અને પાર્ટી અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. કોંગ્રેસનો દાવો છે કે સરકાર UPI વ્યવહારો પર ચાર્જ વસૂલવાના રસ્તા તરફ આગળ વધી રહી છે. જો આવું થાય તો તેની અસર અંતે સામાન્ય ગ્રાહકો અને નાના વેપારીઓ પર પડી શકે છે.
રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટ મારફતે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે ₹2,000થી વધુના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર ટ્રાન્ઝેક્શન ફી લાગુ કરવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે. આવા મોટા મૂલ્યના વ્યવહારોની સંખ્યા કુલ UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની સરખામણીએ ઓછી હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમના કારણે થતી કુલ પેમેન્ટ વેલ્યુમાં તેમનો હિસ્સો નોંધપાત્ર હોવાનું રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું છે.
કોંગ્રેસ નેતાના આક્ષેપ પ્રમાણે UPIની હાલની ઝીરો-મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ એટલે કે Zero-MDR વ્યવસ્થા ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવાનું એક મહત્વનું કારણ રહી છે. વેપારીઓ પાસેથી સીધી MDR વસૂલાત ન થવાને કારણે નાના દુકાનદારો સહિત અનેક વેપારીઓ માટે UPI પેમેન્ટ સરળ બન્યું છે. હવે આ વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર થાય તો ડિજિટલ પેમેન્ટના સમગ્ર માળખા પર તેની અસર પડી શકે છે.
રાહુલ ગાંધીએ વધુ ગંભીર આક્ષેપ કરતાં કહ્યું કે અમેરિકન પેમેન્ટ કંપનીઓ લાંબા સમયથી ભારતની Zero-MDR નીતિનો વિરોધ કરતી આવી છે. તેમના દાવા પ્રમાણે હવે કેન્દ્ર સરકાર અમેરિકન પેમેન્ટ કંપનીઓના દબાણ સામે ઝૂકી રહી છે. કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે UPI જેવા સામાન્ય લોકો માટે ઉપયોગી બનેલા ડિજિટલ પેમેન્ટ માધ્યમમાં ચાર્જની શરૂઆત કરવી યોગ્ય નથી અને તેનો અંતિમ બોજ ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે.
આ મુદ્દે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પણ કેન્દ્ર સરકાર સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે UPI પર કોઈપણ પ્રકારનો ચાર્જ લાદવામાં આવશે તો ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવાના અત્યાર સુધીના પ્રયાસોને અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ અને રોજિંદા જીવનમાં નાની-મોટી ચૂકવણી માટે UPIનો ઉપયોગ કરતા લોકો માટે વધારાનો ખર્ચ ઊભો થવાની શક્યતા અંગે કોંગ્રેસે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
હાલમાં UPI ભારતના ડિજિટલ પેમેન્ટ ઈકોસિસ્ટમનું મહત્વનું માધ્યમ બની ગયું છે. ચા-નાસ્તાની દુકાનથી લઈને મોટા મોલ, ઓનલાઈન શોપિંગ અને વિવિધ સેવાઓની ચૂકવણી સુધી UPIનો વ્યાપ સતત વધ્યો છે. મોબાઈલ ફોન દ્વારા તરત પેમેન્ટ કરવાની સુવિધાએ રોકડ પરની નિર્ભરતા પણ ઘણી હદ સુધી ઘટાડવામાં મદદ કરી છે. તેથી UPI ચાર્જ અંગેની કોઈપણ ચર્ચા સીધી રીતે કરોડો લોકો અને વેપારીઓના હિત સાથે જોડાયેલી બની જાય છે.
જોકે, UPI પર ચાર્જ લાગુ કરવાની વાતને લઈને રાજકીય દાવાઓ અને વાસ્તવિક નીતિગત નિર્ણય વચ્ચે તફાવત સમજવો જરૂરી છે. કોંગ્રેસે સરકાર પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે, પરંતુ ચાર્જ લાગુ થવાની બાબતે અંતિમ સરકારી નિર્ણય અને તેની ચોક્કસ શરતો અંગે સત્તાવાર સ્પષ્ટતા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. હાલમાં આ મુદ્દાએ રાજકીય ગરમાવો વધારી દીધો છે અને UPI જેવા દેશના સૌથી મોટા ડિજિટલ પેમેન્ટ માધ્યમ પર ભવિષ્યમાં કોઈ ફેરફાર થશે કે નહીં તેના પર સૌની નજર છે.
