ઇતિહાસ આજનો ઈતિહાસ: 28 સપ્ટેમ્બર
શહીદ ભગતસિંહ — જન્મ અને જીવનગાથા
28 સપ્ટેમ્બર 1907ના રોજ પંજાબના બંગા ગામ, લાયલપુર જિલ્લામાં (હાલ પાકિસ્તાનમાં) એક એવા ક્રાંતિકારીનો જન્મ થયો, જેઓ આગળ જઈને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના સૌથી પ્રભાવશાળી યુવાનોમાં સ્થાન પામ્યા — શહીદ ભગતસિંહ.
તેમનો જન્મ સરદાર કિશનસિંહ સંધુ અને વિદ્યાવતી દેવીના પરિવારમાં થયો હતો. તેમનો પરિવાર પહેલેથી જ સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ સાથે જોડાયેલો હતો. તેમના કાકા અજીતસિંહ અને સ્વરણસિંહ પણ બ્રિટિશ શાસન સામે સક્રિય હતા. તેથી બાળપણથી જ ભગતસિંહના મનમાં દેશની આઝાદી અને અંગ્રેજ શાસન સામેનો વિરોધ ઊંડો હતો.
બાળપણમાં જ દેશભક્તિની અસર
1919ના જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડની ઘટનાએ ભગતસિંહના જીવન પર ઊંડી અસર કરી. તે સમયે તેઓ ખૂબ નાની ઉંમરના હતા. કહેવાય છે કે આ ઘટનાના થોડા સમય બાદ તેઓ અમૃતસરના જલિયાંવાલા બાગ ગયા હતા. આ ઘટના અને બ્રિટિશ શાસનની નીતિઓએ તેમના વિચારોને વધુ ક્રાંતિકારી બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી.
તેમણે પરંપરાગત શિક્ષણ સાથે ઇતિહાસ, રાજકારણ અને ક્રાંતિ સંબંધિત સાહિત્યનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો. તેઓ માત્ર શસ્ત્રક્રાંતિમાં જ નહીં, પરંતુ વિચાર અને લેખનને પણ પરિવર્તનનું સાધન માનતા હતા.
ક્રાંતિકારી સંગઠનો સાથે જોડાણ
યુવાનીમાં ભગતસિંહ હિંદુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશન (HRA) સાથે જોડાયા અને બાદમાં સંગઠનના પુનર્ગઠનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. સંગઠનનું નામ આગળ જઈને હિંદુસ્તાન સોશ્યાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન (HSRA) બન્યું.
તેમના સાથીઓમાં ચંદ્રશેખર આઝાદ, સુખદેવ અને રાજગુરુ જેવા ક્રાંતિકારીઓનો સમાવેશ થતો હતો.
લાલા લાજપતરાયના મૃત્યુનો બદલો
1928માં બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા સાયમન કમિશન ભારતમાં આવ્યું. તેના વિરોધ દરમિયાન લાહોરમાં થયેલા પ્રદર્શનમાં પોલીસના લાઠીચાર્જમાં લાલા લાજપતરાય ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા અને થોડા સમય બાદ તેમનું મૃત્યુ થયું.
લાલા લાજપતરાયના મૃત્યુને લઈને ભગતસિંહ અને તેમના સાથીઓએ બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારી જેમ્સ એ. સ્કોટને નિશાન બનાવવાની યોજના બનાવી. જોકે ગોળીબારમાં ભૂલથી જ્હોન સોન્ડર્સનું મૃત્યુ થયું.
આ ઘટના બાદ ભગતસિંહ ભૂગર્ભમાં ચાલ્યા ગયા અને તેમની ઓળખ છુપાવવા માટે તેમણે દાઢી અને વાળ કપાવ્યા હતા.
સેન્ટ્રલ એસેમ્બલી બોમ્બ કેસ
8 એપ્રિલ 1929ના રોજ ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્તે દિલ્હીની સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલીમાં બોમ્બ ફેંક્યો.
આ ઘટનાનો હેતુ મોટા પ્રમાણમાં જાનહાનિ કરવાનો નહોતો. તેમણે બ્રિટિશ સરકારના દમનકારી કાયદાઓ સામે વિરોધ વ્યક્ત કરવા માટે આ કાર્યવાહી કરી હતી. ઘટના બાદ બંનેએ ભાગવાને બદલે જાણપૂર્વક ધરપકડ વહોરી લીધી.
આ દરમિયાન ભગતસિંહે અદાલત અને જેલને પોતાના વિચારો લોકો સુધી પહોંચાડવાનું માધ્યમ બનાવ્યું.
જેલમાં ભૂખ હડતાળ
જેલમાં ભારતીય અને યુરોપિયન કેદીઓ વચ્ચેના ભેદભાવનો વિરોધ કરવા ભગતસિંહ અને અન્ય ક્રાંતિકારીઓએ ભૂખ હડતાળ કરી.
આ ભૂખ હડતાળ દરમિયાન તેમના સાથી ક્રાંતિકારી જતિન દાસનું મૃત્યુ થયું. આ ઘટનાએ સમગ્ર દેશમાં ભારે અસર પેદા કરી.
“ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ”
ભગતસિંહનું નામ *“ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ”*ના નારા સાથે ખૂબ જ નજીકથી જોડાયેલું છે. તેમના માટે ક્રાંતિનો અર્થ માત્ર સત્તા પરિવર્તન નહોતો; તેઓ સમાજમાં અન્યાય, શોષણ અને અસમાનતા સામે પરિવર્તનની વાત કરતા હતા.
તેમણે “Why I Am an Atheist” જેવા લેખો પણ લખ્યા, જેમાં તેમણે પોતાના વિચારો અને માન્યતાઓ અંગે તર્કપૂર્ણ રીતે વાત કરી હતી.
ફાંસી — 23 માર્ચ 1931
લાહોર કાવતરું કેસમાં ભગતસિંહ, શિવરામ રાજગુરુ અને સુખદેવ થાપરને ફાંસીની સજા આપવામાં આવી.
23 માર્ચ 1931ના રોજ લાહોર જેલમાં ત્રણેયને ફાંસી આપવામાં આવી. ભગતસિંહ તે સમયે માત્ર 23 વર્ષના હતા.
આ દિવસને આજે ભારતમાં શહીદ દિવસ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
ભગતસિંહનું મહત્વ
ભગતસિંહનું જીવન ખૂબ ટૂંકું હતું, પરંતુ તેમના વિચારો અને બલિદાનનો ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન પર લાંબો પ્રભાવ પડ્યો. તેઓ યુવાનોમાં દેશભક્તિ, સાહસ, અભ્યાસ અને અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવાની પ્રેરણાના પ્રતીક બન્યા.
