ઈન્ડિયા ઓપરેશન ‘ચાઇલ્ડહુડ ફ્રીડમ’: ગુજરાત પોલીસની મોટી કાર્યવાહી, 14 દિવસમાં 84 બાળમજૂરોને અપાવી આઝાદી.

રાજ્યવ્યાપી અભિયાન હેઠળ 26 આરોપીઓ સામે 16 ગુનાઓ નોંધાયા; મુક્ત કરાયેલા બાળકોના પુનર્વસન અને શિક્ષણ પર પણ વિશેષ ભાર

 ગુજરાતમાં બાળમજૂરીના દૂષણને જડમૂળથી નાબૂદ કરવા માટે ગુજરાત પોલીસે રાજ્યવ્યાપી સ્તરે શરૂ કરેલા ‘ઓપરેશન ચાઇલ્ડહુડ ફ્રીડમ’ હેઠળ નોંધપાત્ર સફળતા પ્રાપ્ત કરી છે. માત્ર 14 દિવસના ટૂંકા ગાળામાં રાજ્યના વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી 84 બાળમજૂરોને મુક્ત કરાવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે બાળમજૂરી કરાવતા 26 આરોપીઓ સામે 16 અલગ-અલગ ગુનાઓ નોંધવામાં આવ્યા છે. આ અભિયાન માત્ર કાયદાકીય કાર્યવાહી પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ બાળકોના પુનર્વસન અને શિક્ષણની વ્યવસ્થા પર પણ સમાન ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

“દરેક બાળક શાળામાં હોવું જોઈએ”

રાજ્ય સરકાર અને પોલીસ વિભાગ દ્વારા હાથ ધરાયેલા આ વિશેષ અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ છે – “દરેક બાળક શાળામાં હોય, કોઈપણ બાળક કામ પર નહીં.”

નાયબ મુખ્યમંત્રી Harsh Sanghaviના માર્ગદર્શન હેઠળ શરૂ કરાયેલા આ અભિયાનમાં પોલીસ, શ્રમ વિભાગ, બાળ કલ્યાણ સમિતિઓ અને વિવિધ સામાજિક સંસ્થાઓ મળીને બાળમજૂરી વિરુદ્ધ સઘન ઝુંબેશ ચલાવી રહી છે.

રાજ્યભરના ઔદ્યોગિક વિસ્તારો, કારખાનાઓ, હોટેલો, વર્કશોપ, રાઇસ મિલો અને અન્ય વેપારી એકમોમાં દરોડા પાડી બાળમજૂરોને શોધી મુક્ત કરવામાં આવી રહ્યા છે.

સુરતના કારખાનામાંથી બે બાળકોને મુક્ત કરાવાયા

આ અભિયાન દરમિયાન સુરતના કામરેજ વિસ્તારમાં બનેલો એક કિસ્સો બાળમજૂરીના કડવા સત્યને ઉજાગર કરે છે.

પોલીસને મળેલી ચોક્કસ બાતમીના આધારે ‘જય અંબે ટેક્સટાઇલ્સ’ નામના કારખાનામાં દરોડો પાડવામાં આવ્યો હતો. તપાસ દરમિયાન ત્યાંથી બે સગીર બાળકોને મજૂરી કરાવતા હોવાનું બહાર આવ્યું હતું.

પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે બાળકોને રોજના માત્ર રૂ. 200 જેટલું વેતન આપવામાં આવતું હતું. સવારે 8 વાગ્યાથી સાંજે 7 વાગ્યા સુધી સતત કામ કરાવવામાં આવતું હતું અને માત્ર એક કલાકનો જ વિરામ આપવામાં આવતો હતો.

વધુ ચોંકાવનારી બાબત એ હતી કે જો બાળકો કામ કરવાની ના પાડે તો તેમની સાથે દબાણ અને બળજબરી કરવામાં આવતી હતી. પરિણામે તેઓ શારીરિક, માનસિક અને આર્થિક શોષણનો ભોગ બની રહ્યા હતા.

પોલીસે બંને બાળકોને સુરક્ષિત રીતે મુક્ત કરાવી તેમના પુનર્વસનની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે અને કારખાનાના સંચાલક વિરુદ્ધ કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરી છે.

માત્ર રેસ્ક્યૂ નહીં, નવી જિંદગીની શરૂઆત

ગુજરાત પોલીસના વડા G. S. Malikએ જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાન માત્ર દરોડા પાડવા અને બાળકોને મુક્ત કરાવવા પૂરતું મર્યાદિત નથી.

તેમણે જણાવ્યું કે બાળમજૂરીમાંથી મુક્ત કરાયેલા બાળકોને શિક્ષણ, સંરક્ષણ અને યોગ્ય માર્ગદર્શન મળી રહે તે માટે પુનર્વસનની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી રહી છે.

ડીજીપીના જણાવ્યા મુજબ અત્યાર સુધીમાં:

• 84 બાળમજૂરોને મુક્ત કરાયા
• 16 ગુનાઓ નોંધાયા
• 26 આરોપીઓ સામે કાર્યવાહી થઈ
• 67 બાળકોનું પુનર્વસન કરવામાં આવ્યું
• રાજ્યભરમાં 160થી વધુ જાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજાયા

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે દરેક બાળકને શિક્ષણનો અધિકાર છે અને બાળપણનો સમય મજૂરીમાં નહીં પરંતુ શાળામાં પસાર થવો જોઈએ.

બાળમજૂરી પાછળ ચાઇલ્ડ ટ્રાફિકિંગનું પણ કનેક્શન

ક્રાઇમ ઇન્વેસ્ટિગેશન ડિપાર્ટમેન્ટ (મહિલા સેલ)ના અધિક પોલીસ મહાનિર્દેશક Ajay Chaudharyએ જણાવ્યું હતું કે ઘણા કિસ્સાઓમાં બાળમજૂરો અન્ય રાજ્યોમાંથી લાવવામાં આવતા હોવાનું સામે આવ્યું છે.

ખાસ કરીને બિહાર અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યોમાંથી બાળકોને લાવી ટેક્સટાઇલ યુનિટો, નાના ઉદ્યોગો અને હોટલોમાં કામે લગાડવામાં આવતા હોવાના કિસ્સા નોંધાયા છે.

આથી પોલીસ હવે બાળમજૂરી પાછળ કાર્યરત સંભવિત ચાઇલ્ડ ટ્રાફિકિંગ નેટવર્કની પણ તપાસ કરી રહી છે.

માત્ર માલિકો નહીં, સમગ્ર નેટવર્ક સામે કાર્યવાહી

પોલીસ અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ બાળમજૂરીના દૂષણને નાબૂદ કરવા માટે માત્ર ફેક્ટરી માલિકો સામે કાર્યવાહી પૂરતી નથી.

બાળકોને મજૂરી માટે સપ્લાય કરતા દલાલો, કોન્ટ્રાક્ટરો અને સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન સામે પણ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. બાળમજૂરીના ગોરખધંધા સાથે સંકળાયેલા તમામ તત્વોને કાયદાના દાયરામાં લાવવાનો નિર્ધાર કરવામાં આવ્યો છે.

ગરીબી અને સ્થળાંતર મુખ્ય કારણ

પ્રાથમિક અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે બાળમજૂરી પાછળ ગરીબી, બેરોજગારી અને સ્થળાંતર જેવા પરિબળો મુખ્ય કારણ તરીકે જવાબદાર છે.

ઘણા પરિવારો આર્થિક સંકટને કારણે પોતાના બાળકોને કામ પર મોકલવા મજબૂર બનતા હોય છે. બીજી તરફ કેટલાક ઉદ્યોગો સસ્તા શ્રમના લોભમાં બાળકોને રોજગારી આપતા હોય છે.

પોલીસ વિભાગનું માનવું છે કે માત્ર કાયદાકીય કાર્યવાહીથી જ નહીં પરંતુ શિક્ષણ, જાગૃતિ અને સામાજિક સહયોગથી જ બાળમજૂરીનું સમૂળે નિર્મૂલન શક્ય બનશે.

50 હજારથી વધુ સ્થળોની તપાસનું લક્ષ્ય

‘ઓપરેશન ચાઇલ્ડહુડ ફ્રીડમ’ને વધુ વ્યાપક બનાવતા ગુજરાત પોલીસે આગામી સમયમાં રાજ્યભરના 50 હજારથી વધુ સંભવિત સ્થળોની તપાસ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.

આ અભિયાન હેઠળ 5 હજારથી વધુ બાળમજૂરોને મુક્ત કરવાનું લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. સાથે સાથે વેપારીઓ, ઉદ્યોગકારો અને ફેક્ટરી સંચાલકોને બાળમજૂરી વિરોધી કાયદાઓ અંગે જાગૃત કરવા માટે પણ વિશેષ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવી રહ્યા છે.

બાળપણ બચાવવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું

બાળમજૂરી માત્ર કાયદાકીય ગુનો નથી, પરંતુ બાળકોના ભવિષ્ય, શિક્ષણ અને માનવ અધિકારો સાથે જોડાયેલો ગંભીર સામાજિક પ્રશ્ન છે. ગુજરાત પોલીસ દ્વારા શરૂ કરાયેલ ‘ઓપરેશન ચાઇલ્ડહુડ ફ્રીડમ’ રાજ્યના હજારો બાળકોને શોષણમાંથી મુક્ત કરાવી તેમને શિક્ષણ અને સન્માનપૂર્ણ જીવન તરફ પાછા લાવવા માટેનું મહત્વપૂર્ણ અભિયાન સાબિત થઈ રહ્યું છે.

પોલીસ વિભાગનું માનવું છે કે સરકાર, સમાજ અને સામાન્ય નાગરિકોના સહયોગથી જ “દરેક બાળક શાળામાં અને કોઈપણ બાળક મજૂરીમાં નહીં”નો સંકલ્પ સાચા અર્થમાં સાકાર થઈ શકશે.