ઈકોનોમી ભારતનું ટ્રિલિયન ડોલરનું રિટેલ માર્કેટ હવે AIના ભરોસે: ગ્રાહકોના વર્તનનું વિશ્લેષણ કરી બદલાઈ રહ્યો છે શોપિંગનો અનુભવ.
ભારતમાં ઝડપથી વિકસતા રિટેલ સેક્ટરમાં હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. એક ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્ય ધરાવતા ભારતીય રિટેલ માર્કેટમાં મોટી કંપનીઓ હવે માત્ર ઓનલાઈન વેચાણ પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ ફિઝિકલ સ્ટોર્સમાં પણ AI આધારિત ટેક્નોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ શરૂ કર્યો છે. ગ્રાહકો સ્ટોરમાં કેવી રીતે વર્તે છે, કઈ વસ્તુઓમાં રસ દાખવે છે, ક્યાં વધુ સમય વિતાવે છે અને ખરીદી કર્યા વિના કેમ બહાર નીકળી જાય છે તે સમજવા માટે અદ્યતન AI સિસ્ટમોનો સહારો લેવામાં આવી રહ્યો છે. તેનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોને વધુ વ્યક્તિગત, સરળ અને આધુનિક ખરીદીનો અનુભવ આપવાનો છે.
રિટેલ કંપનીઓ હવે સ્ટોર્સમાં લગાવવામાં આવેલા CCTV કેમેરા, કમ્પ્યુટર વિઝન, સ્પીચ એનાલિટિક્સ અને AI આધારિત પ્રિડિક્ટિવ એનાલિસિસ જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ગ્રાહકોના વર્તનનું વિશ્લેષણ કરી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, ગ્રાહક કયા વિભાગમાં સૌથી વધુ સમય રોકાય છે, કઈ પ્રોડક્ટ હાથમાં લઈને ફરી મૂકી દે છે અથવા બિલિંગ કાઉન્ટર સુધી પહોંચ્યા વગર કેમ પરત ફરે છે જેવી માહિતીનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. આ માહિતીના આધારે કંપનીઓ સ્ટોરનું લેઆઉટ, પ્રોડક્ટ ડિસ્પ્લે અને માર્કેટિંગ વ્યૂહરચનામાં જરૂરી ફેરફાર કરી રહી છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આજનો ગ્રાહક મોબાઈલ એપ, વેબસાઈટ અને ફિઝિકલ સ્ટોર – ત્રણેય જગ્યાએ એકસરખો અને સરળ અનુભવ ઈચ્છે છે. આ બદલાતી અપેક્ષાઓને પહોંચી વળવા માટે રિટેલર્સ હવે AI આધારિત ઓમ્ની-ચેનલ વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યા છે. ગ્રાહકે ઓનલાઈન જોઈેલી પ્રોડક્ટની માહિતી, પસંદગી અને ખરીદીની આદતોને આધારે સ્ટોરમાં પણ તેને સંબંધિત ભલામણો અથવા ઓફરો આપવામાં આવી શકે છે, જેથી ખરીદીનો અનુભવ વધુ અનુકૂળ બને.
AI હવે માત્ર ચેટબોટ અથવા ગ્રાહકોના સામાન્ય પ્રશ્નોના જવાબ આપવા સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યું. આધુનિક રિટેલમાં AI ગ્રાહકની ખરીદીની હિસ્ટ્રી, પસંદગી, સ્થાન, સમય અને સ્ટોકની ઉપલબ્ધતા જેવા અનેક પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને વ્યક્તિગત ભલામણો આપે છે. તેના કારણે દરેક ગ્રાહકને તેની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ ઓફરો અને પ્રોડક્ટ્સ સૂચવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, ડિમાન્ડ ફોરકાસ્ટિંગ, સ્ટોક મેનેજમેન્ટ, ડાયનામિક પ્રાઈઝિંગ અને ઝડપી ડિલિવરી જેવી પ્રક્રિયાઓમાં પણ AI મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહ્યું છે.
રિટેલ ઉદ્યોગમાં AIનો ઉપયોગ માત્ર વેચાણ વધારવા માટે જ નહીં, પરંતુ ખર્ચ ઘટાડવા અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે પણ થઈ રહ્યો છે. કઈ પ્રોડક્ટની માંગ વધવાની શક્યતા છે, કયા સ્ટોરમાં કયો સ્ટોક મોકલવો જોઈએ અને કયા સમયે ગ્રાહકોની ભીડ વધુ રહે છે જેવી આગાહીઓ AI દ્વારા વધુ ચોકસાઈથી કરી શકાય છે. તેના કારણે કંપનીઓ વધુ અસરકારક આયોજન કરી શકે છે અને ગ્રાહકોને વધુ સારી સેવા આપી શકે છે.
આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતનું રિટેલ માર્કેટ હાલમાં અંદાજે 1 ટ્રિલિયન ડોલરનું છે અને વર્ષ 2030 સુધીમાં તે વધીને લગભગ 1.9 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે. બીજી તરફ, ભારતમાં AI પર થતો ખર્ચ પણ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. અંદાજ મુજબ વર્ષ 2023માં 7થી 8 અબજ ડોલર રહેલો AI ખર્ચ વર્ષ 2027 સુધીમાં 20થી 22 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે આગામી વર્ષોમાં AI ભારતીય વેપાર અને રિટેલ ક્ષેત્રનો અભિન્ન ભાગ બની જશે.
વિશ્વસ્તરે પણ રિટેલ ક્ષેત્રમાં AIનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. વિવિધ અભ્યાસો અનુસાર વિશ્વના લગભગ 89 ટકા મોટા રિટેલર્સ AI ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે અથવા તેના પાયલોટ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા છે. જોકે, ગ્રાહકોના વર્તનનું વિશ્લેષણ કરતી આવી ટેક્નોલોજી સાથે ડેટા પ્રાઈવસી અને પારદર્શિતા જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે. તેથી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે AIનો ઉપયોગ ગ્રાહકોની સુવિધા વધારવા માટે થાય, સાથે જ તેમની વ્યક્તિગત માહિતીનું સુરક્ષિત અને જવાબદાર સંચાલન પણ એટલું જ જરૂરી રહેશે.
