ઇતિહાસ આજનો ઈતિહાસ : 19 સપ્ટેમ્બર

 સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સત્તાવાર કેલેન્ડર અને 2026ના કાર્યક્રમમાં તારીખ 20 સપ્ટેમ્બર દર્શાવવામાં આવી છે. 

 World Cleanup Day — વિશ્વ સફાઈ દિવસ

World Cleanup Day એટલે વિશ્વભરમાં સ્વચ્છતા, કચરા વ્યવસ્થાપન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ અંગે જાગૃતિ લાવવાનો દિવસ. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ માત્ર એક દિવસ સફાઈ કરવાનો નથી, પરંતુ કચરો ઓછો કરવો, યોગ્ય રીતે અલગ કરવો, પુનઃઉપયોગ અને રિસાયક્લિંગ વધારવું તથા સ્વચ્છ અને ટકાઉ શહેરો બનાવવાની જવાબદારી અંગે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવી છે.

ક્યારે મનાવવામાં આવે છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ 8 ડિસેમ્બર 2023ના રોજ ઠરાવ 78/122 સર્વસંમતિથી સ્વીકારીને 20 સપ્ટેમ્બરને દર વર્ષે World Cleanup Day તરીકે જાહેર કર્યો હતો. 

એટલે 2026માં World Cleanup Day — 20 સપ્ટેમ્બર, રવિવારના રોજ મનાવવામાં આવશે.

 2026ની ખાસ થીમ શું છે?

2026 માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રે “From Clean Plates to Clean Cities” એટલે કે “સ્વચ્છ થાળીઓથી સ્વચ્છ શહેરો તરફ” એવો મુખ્ય સંદેશ આપ્યો છે. આ વર્ષે ખાસ ધ્યાન Food Waste — ખાદ્યપદાર્થોના બગાડ પર છે. 

અર્થાત્, આપણે પ્લેટમાં જેટલું ખાઈ શકીએ તેટલું જ લેવું, ખોરાકનો બગાડ ટાળવો અને બચેલા ખોરાકનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો — આ પણ શહેરની સ્વચ્છતાનો મહત્વનો ભાગ છે.

 Food Waste એટલો મોટો મુદ્દો કેમ?

UNEPના Food Waste Index Report 2024 મુજબ 2022માં વિશ્વભરમાં અંદાજે 1.05 અબજ મેટ્રિક ટન ખોરાકનો બગાડ થયો હતો, જે ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધ ખોરાકના આશરે 19% જેટલો હતો. આ બગાડમાંથી લગભગ 60% ઘરેલુ સ્તરે થતો હતો. 

ખોરાકનો બગાડ એટલે માત્ર ખોરાક ફેંકવો નહીં. તેની સાથે પાણી, જમીન, ઊર્જા, મહેનત અને પરિવહન માટે વપરાયેલા સંસાધનોનો પણ બગાડ થાય છે. ઉપરાંત, ખાદ્ય કચરો પર્યાવરણ અને ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન સાથે પણ જોડાયેલો છે. 

આ દિવસ કેવી રીતે ઉજવી શકાય?

World Cleanup Dayના દિવસે લોકો અને સંસ્થાઓ દ્વારા વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરી શકાય છે:

રસ્તા, બગીચા અને જાહેર સ્થળોની સફાઈ

પ્લાસ્ટિક અને અન્ય કચરો એકત્ર કરવો

ભીનો અને સૂકો કચરો અલગ કરવો

રિસાયક્લિંગ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવી

ખોરાકનો બગાડ અટકાવવો

શાળા-કોલેજોમાં સ્વચ્છતા અભિયાન

દરિયાકિનારા અને નદી-તળાવોની સફાઈ

સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ઘટાડવો

સ્થાનિક સ્તરે કચરા વ્યવસ્થાપન અંગે જનજાગૃતિ

UN મુજબ સરકારો, શાળાઓ, શહેરો, બિઝનેસ, સામાજિક સંસ્થાઓ અને સામાન્ય નાગરિકો — દરેક World Cleanup Dayમાં ભાગ લઈ શકે છે. 

 ભારત માટે તેનું મહત્વ

ભારત જેવા વિશાળ અને ઝડપથી શહેરીકરણ પામતા દેશમાં ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન, પ્લાસ્ટિક કચરો, જાહેર સ્થળોની સ્વચ્છતા અને Food Waste મહત્વના મુદ્દા છે. તેથી World Cleanup Dayનો સંદેશ માત્ર સફાઈ કામદારો કે સ્થાનિક તંત્ર પૂરતો સીમિત નથી.

“મારો કચરો, મારી જવાબદારી” — આ વિચાર વ્યક્તિગત સ્તરે અપનાવવામાં આવે તો સ્વચ્છ શહેર તરફ મોટું પગલું બની શકે છે.

 Sustainable Development Goals સાથે સંબંધ

World Cleanup Day ખાસ કરીને UN Sustainable Development Goal 12 — Responsible Consumption and Production સાથે જોડાયેલો છે. SDG 12માં સંસાધનોનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ અને કચરો ઘટાડવાનો સમાવેશ થાય છે. ખાદ્યપદાર્થોના બગાડને ઘટાડવું પણ તેના મહત્વના લક્ષ્યોમાંનું એક છે. 

એક ખાસ વાત

World Cleanup Day કોઈ એક દેશનો કાર્યક્રમ નથી. સત્તાવાર World Cleanup Day સંસ્થા અનુસાર 2018થી 2023 વચ્ચેની છ વૈશ્વિક ઝુંબેશોમાં 212 દેશો અને પ્રદેશોમાં 139 મિલિયનથી વધુ લોકો જોડાયા હતા.