આંતરરાષ્ટ્રીય ઈન્સ્ટાગ્રામ પર બાળ શોષણ સંબંધિત પેઈડ જાહેરાતો મામલે કેન્દ્ર સરકાર કડક.

મેટાને 7 દિવસમાં જવાબનો આદેશ, પોક્સો હેઠળ કાર્યવાહીની ચેતવણી

સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઈન્સ્ટાગ્રામ પર બાળકોના જાતીય શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સંબંધિત કથિત પેઈડ જાહેરાતોના મુદ્દે કેન્દ્ર સરકારે ટેક્નોલોજી કંપની મેટા સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલયે મેટાને સત્તાવાર નોટિસ પાઠવીને આવા તમામ કન્ટેન્ટ અને જાહેરાતો તાત્કાલિક દૂર કરવા તેમજ સમગ્ર મામલે સાત દિવસની અંદર વિગતવાર જવાબ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. સરકારે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો સમયમર્યાદામાં સંતોષકારક જવાબ નહીં મળે તો ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી એક્ટ અને પોક્સો કાયદા હેઠળ કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે.

સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ તપાસ દરમિયાન એવી માહિતી સામે આવી હતી કે ઈન્સ્ટાગ્રામ પર કેટલીક પેઈડ જાહેરાતો દ્વારા યુઝર્સને એવા બાહ્ય પ્લેટફોર્મ અને ટેલિગ્રામ ચેનલો તરફ દોરી જવામાં આવી રહ્યા હતા, જ્યાં બાળકોના જાતીય શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સંબંધિત ગેરકાયદે કન્ટેન્ટ (CSEAM – Child Sexual Exploitation and Abuse Material) ઉપલબ્ધ હોવાનો આક્ષેપ છે. આ મામલાએ ઓનલાઈન સુરક્ષા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મની જવાબદારી અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.

અહેવાલો અનુસાર, ઈન્સ્ટાગ્રામ પર 'રેપ વીડિયો' અને 'ચાઈલ્ડ વીડિયો' જેવા અત્યંત વાંધાજનક શબ્દોનો ઉપયોગ કરતી પેઈડ જાહેરાતો જોવા મળી હતી. આ જાહેરાતો પર ક્લિક કર્યા બાદ યુઝર્સને એવી ટેલિગ્રામ ચેનલો તરફ મોકલવામાં આવતા હોવાના આક્ષેપ છે, જ્યાં કથિત રીતે ગેરકાયદે સામગ્રીનું વેચાણ અથવા વહેંચણી થતી હતી. કેન્દ્ર સરકારે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે પ્લેટફોર્મની જાહેરાત મંજૂરી પ્રક્રિયા દરમિયાન આવી જાહેરાતોને મંજૂરી કેવી રીતે મળી અને તેને સમયસર રોકવામાં કેમ નિષ્ફળતા રહી.

આ સમગ્ર ઘટનાને અત્યંત ગંભીર ગણાવતા કેન્દ્ર સરકારે મેટાને તેના અલ્ગોરિધમ અને જાહેરાત મંજૂરી પ્રણાલીની સમીક્ષા કરીને આવા કન્ટેન્ટના પ્રચાર-પ્રસારને તાત્કાલિક અસરથી અટકાવવા સૂચના આપી છે. સરકારનું માનવું છે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને બાળકોના શોષણ સંબંધિત ગેરકાયદે સામગ્રી સુધી પહોંચ સરળ બનાવવાના પ્રયાસો સામે કડક કાર્યવાહી અનિવાર્ય છે. તેથી મેટાને માત્ર કન્ટેન્ટ દૂર કરવા જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ ન બને તે માટેના સુધારાત્મક પગલાંની વિગત પણ રજૂ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.

સરકારે નોટિસમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો મેટા નિર્ધારિત સમયગાળામાં યોગ્ય સ્પષ્ટીકરણ અને કાર્યવાહી અંગેની માહિતી રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ જશે તો કંપની સામે ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી એક્ટ તેમજ બાળકોને જાતીય ગુનાઓથી સંરક્ષણ આપતા પોક્સો (POCSO) કાયદા, 2012 હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ સાથે સરકારે પ્લેટફોર્મને તેના અલ્ગોરિધમ દ્વારા આવા ગેરકાયદે કન્ટેન્ટના પ્રસારને રોકવા વધુ અસરકારક ટેક્નિકલ વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવા પણ જણાવ્યું છે.

બીજી તરફ, મેટાએ સરકારની નોટિસના જવાબમાં જણાવ્યું છે કે કંપની બાળકોના જાતીય શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સંબંધિત કન્ટેન્ટ સામે ઝીરો ટોલરન્સ નીતિ અપનાવે છે. કંપનીના પ્રવક્તાના જણાવ્યા અનુસાર, આવા કન્ટેન્ટને ઓળખવા અને દૂર કરવા માટે અદ્યતન આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સાથે જ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલા યુઝર્સને શોધી કાઢવા અને તેમના નેટવર્કને તોડી પાડવા માટે વિશેષ સુરક્ષા ટીમો સતત કાર્યરત છે.

મેટાએ વધુમાં જણાવ્યું કે તેની નિષ્ણાત ટીમો ઓનલાઈન સુરક્ષા મજબૂત બનાવવા, નવા સુરક્ષા સાધનો વિકસાવવા અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી વેબસાઇટો તથા લિંકોને બ્લોક કરવા માટે સતત કામગીરી કરી રહી છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકાર હવે કંપની દ્વારા કરવામાં આવતી કાર્યવાહીના પરિણામો પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે. બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી સરકાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ માટે વધુ કડક જવાબદારી અને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા પ્રતિબદ્ધ હોવાનું પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે.