આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રમ્પનો મોટો યુ-ટર્ન: હોર્મુઝ જળમાર્ગ પરનો 20% સુરક્ષા ટેક્સ રદ, હવે ખાડી દેશો સાથે વેપાર અને રોકાણને મળશે પ્રાથમિકતા

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પશ્ચિમ એશિયા અને વૈશ્વિક વેપારને અસર કરી શકે તેવા પોતાના એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં મોટો ફેરફાર કરીને સૌને ચોંકાવી દીધા છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા તમામ માલવાહક જહાજો પર 20 ટકા સુરક્ષા ટેક્સ વસૂલવાનો વિવાદાસ્પદ પ્રસ્તાવ હવે સત્તાવાર રીતે પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો છે. થોડા સમય પહેલાં ટ્રમ્પે દલીલ કરી હતી કે અમેરિકા હોર્મુઝ જળમાર્ગની સુરક્ષા માટે વિશાળ ખર્ચ કરે છે અને તેથી આ માર્ગનો ઉપયોગ કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓએ સુરક્ષા માટે ફી ચૂકવવી જોઈએ. આ જાહેરાત બાદ વિશ્વભરમાં ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ક્ષેત્રે એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે જો આ ટેક્સ લાગુ થશે તો તેલ, ગેસ અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના પરિવહન ખર્ચમાં મોટો વધારો થશે, જેના પરિણામે વૈશ્વિક બજારોમાં મોંઘવારી અને અસ્થિરતા વધી શકે છે. જોકે હવે પશ્ચિમ એશિયાના નેતાઓ સાથે થયેલી સકારાત્મક ચર્ચા અને વ્યૂહાત્મક સમજૂતીઓ બાદ ટ્રમ્પે આ પ્રસ્તાવ પર યુ-ટર્ન લીધો છે અને સુરક્ષા ટેક્સને બદલે આર્થિક સહકારને વધુ મહત્વ આપવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો છે.

હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક ગણાય છે. પર્શિયન ખાડીમાંથી નીકળતું મોટા ભાગનું કાચું તેલ અને એલએનજી આ જળમાર્ગ મારફતે જ વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં પહોંચે છે. દરરોજ લાખો બેરલ તેલ અને હજારો કન્ટેનર આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. આવા સંજોગોમાં જો સુરક્ષા ટેક્સ લાગુ પડ્યો હોત તો તેની સીધી અસર માત્ર શિપિંગ ઉદ્યોગ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નહીં, પરંતુ વિશ્વના ઊર્જા બજાર, પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ, ઉત્પાદન ખર્ચ અને સામાન્ય ગ્રાહકો સુધી પણ પહોંચી શકતી હતી. અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થશાસ્ત્રીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે આવા એકતરફી નિર્ણયથી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર દબાણ વધશે અને અનેક દેશોના આયાત-નિકાસ ખર્ચમાં વધારો થશે. ખાસ કરીને એશિયા અને યુરોપના તે દેશો માટે આ નિર્ણય ચિંતાજનક બની શકે તેમ હતો, જે હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર ભારે નિર્ભર છે. હવે ટેક્સ પાછો ખેંચાતા વૈશ્વિક વેપાર ક્ષેત્રે રાહતનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોએ પણ આ નિર્ણયને સકારાત્મક રીતે લીધો છે.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં સાઉદી અરેબિયા, યુનાઇટેડ આરબ અમીરાત, કતાર, બહેરિન તેમજ અન્ય ખાડી દેશોના નેતાઓ સાથે થયેલી ઉચ્ચસ્તરીય ચર્ચાઓ ખૂબ જ સકારાત્મક રહી હતી. આ બેઠક દરમિયાન સ્પષ્ટ થયું કે સુરક્ષા ટેક્સ લાગુ કરવાને બદલે પરસ્પર વેપાર, ટેકનોલોજી, ઊર્જા, ઉત્પાદન અને ઔદ્યોગિક રોકાણ ક્ષેત્રે સહકાર વધારવો બંને પક્ષો માટે વધુ લાભદાયી રહેશે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ ખાડી દેશો હવે અમેરિકામાં અબજો ડોલરના રોકાણ માટે તૈયાર થયા છે. આ રોકાણો અંતર્ગત નવા મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ્સ, હાઈ-ટેક ફેક્ટરીઓ, ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ અને આધુનિક ઔદ્યોગિક એકમો સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ્સના કારણે અમેરિકાના અનેક રાજ્યોમાં લાખો નવી રોજગારીની તકો ઊભી થશે અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ મોટો વેગ મળશે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે આ પ્રકારના કરારો અમેરિકાના ઔદ્યોગિક વિકાસને નવી દિશા આપશે અને દેશના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રને ફરી મજબૂત બનાવશે.

ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે તેમનું મુખ્ય લક્ષ્ય અમેરિકન અર્થવ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવાનું છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ જો વિદેશી રોકાણ અમેરિકા તરફ આવશે તો માત્ર રોજગારીમાં વધારો નહીં થાય, પરંતુ ઉચ્ચ વેતનવાળી કુશળ નોકરીઓ પણ સર્જાશે. ઓટોમોબાઈલ, ડિફેન્સ, સેમિકન્ડક્ટર, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા, ઊર્જા અને આધુનિક ટેકનોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં નવા પ્લાન્ટ્સ શરૂ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે વેપાર અને રોકાણ દ્વારા મળનારો આર્થિક લાભ કોઈપણ પ્રકારના સુરક્ષા ટેક્સ કરતાં ઘણો વધુ રહેશે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે અમેરિકાની ઔદ્યોગિક નીતિને કારણે વિશ્વભરની મોટી કંપનીઓ હવે અમેરિકામાં ઉત્પાદન એકમો સ્થાપવા માટે રસ દાખવી રહી છે. આ અભિગમથી અમેરિકાની નિકાસ ક્ષમતા વધશે, સ્થાનિક ઉત્પાદન મજબૂત બનશે અને લાંબા ગાળે દેશની અર્થવ્યવસ્થા વધુ સ્પર્ધાત્મક બની શકશે.

ઉલ્લેખનીય છે કે થોડા સમય પહેલાં ટ્રમ્પે અમેરિકા પોતાને "ગાર્ડિયન ઓફ ધ સ્ટ્રેઈટ" તરીકે રજૂ કરતાં કહ્યું હતું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગની સુરક્ષા માટે અમેરિકાની નૌકાદળની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે અને તેનો લાભ લેતા તમામ જહાજોએ સુરક્ષા ખર્ચ ચૂકવવો જોઈએ. આ નિવેદન બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં રાજકીય તણાવ વધી ગયો હતો. ખાસ કરીને ઈરાને આ પ્રસ્તાવનો કડક વિરોધ કર્યો હતો અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી કાયદાની ભાવનાના વિરુદ્ધ ગણાવ્યો હતો. ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપનો દોર શરૂ થયો અને તણાવ એટલો વધી ગયો કે બંને પક્ષો વચ્ચે હવાઈ હુમલાની ઘટનાઓ પણ સામે આવી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં ચિંતા વ્યાપી ગઈ હતી કે જો પરિસ્થિતિ વધુ બગડશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને સમુદ્રી વેપાર પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. અનેક દેશોએ બંને પક્ષોને સંયમ રાખવાની અપીલ પણ કરી હતી.

જોકે સુરક્ષા ટેક્સનો નિર્ણય પાછો ખેંચાયો હોવા છતાં ટ્રમ્પે ઈરાન પ્રત્યેનો કડક અભિગમ યથાવત્ રાખ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ઈરાન સામેની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક નાકેબંધીમાં કોઈપણ પ્રકારની રાહત આપવામાં આવશે નહીં. અમેરિકાએ જાહેર કર્યું છે કે ઈરાનના બંદરો પર આવતા-જતા અથવા ઈરાની માલસામાન લઈ જતાં જહાજો પર અગાઉની જેમ જ કડક પ્રતિબંધો ચાલુ રહેશે. અમેરિકાનું માનવું છે કે આવા પ્રતિબંધો દ્વારા ઈરાનની આર્થિક ક્ષમતાને મર્યાદિત કરી શકાય છે અને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને નિયંત્રિત રાખવામાં મદદ મળશે. ટ્રમ્પે ફરી એકવાર દાવો કર્યો કે અમેરિકા કોઈપણ સંજોગોમાં ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર વિકસાવવા દેશે નહીં અને જો જરૂરી બનશે તો વધુ કડક પગલાં પણ લેવામાં આવશે. તેથી એક તરફ ખાડી દેશો સાથે વેપારિક સંબંધોમાં નરમાઈ જોવા મળી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈરાન સામે અમેરિકાનો દબાણ યથાવત્ રહેવાનો સંકેત આપવામાં આવ્યો છે.

ટ્રમ્પના આ યુ-ટર્નને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર બંને માટે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. એક તરફ હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર સુરક્ષા ટેક્સનો ખતરો ટળી જતા વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા બજારોને રાહત મળી છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકા અને ખાડી દેશો વચ્ચેના નવા વેપાર અને રોકાણ કરારો ભવિષ્યમાં આર્થિક સહકારને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે. જોકે ઈરાન સામેની કડક નીતિ યથાવત્ રહેતાં પશ્ચિમ એશિયામાં ભૂરાજકીય તણાવ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો છે એવું કહી શકાય નહીં. આગામી સમયમાં આ નવા કરારો કેવી રીતે અમલમાં આવે છે, અમેરિકામાં કેટલું રોકાણ આવે છે અને પશ્ચિમ એશિયાની રાજકીય પરિસ્થિતિ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. ટ્રમ્પના આ નિર્ણયે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે હાલના તબક્કે અમેરિકા સુરક્ષા ટેક્સ કરતાં આર્થિક ભાગીદારી અને વ્યૂહાત્મક વેપાર સંબંધોને વધુ મહત્વ આપવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.