સબરસ ગુજરાત એસ.ટી. બસ સ્ટેશનો પર શૌચાલય વપરાશ હવે સંપૂર્ણ નિઃશુલ્ક.
ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (એસ.ટી. નિગમ) દ્વારા મુસાફરોની સુવિધા અને સ્વચ્છતાને ધ્યાનમાં રાખીને બસ સ્ટેશનો પર આવેલા પ્રવાસી શૌચાલયોના વપરાશ અંગે મહત્વપૂર્ણ સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. નિગમ દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે પી.પી.પી. મોડેલ હેઠળ સંચાલિત બસ સ્ટેશનોને બાદ કરતાં અન્ય તમામ એસ.ટી. બસ સ્ટેશનો પર પ્રવાસીઓ માટે શૌચાલયનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે નિઃશુલ્ક રહેશે. આ માટે નિગમ દ્વારા અગાઉથી જ પે-એન્ડ-યુઝ પોલિસીમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. તેમ છતાં કેટલાક બસ સ્ટેશનો પર પ્રવાસીઓ પાસેથી શૌચાલય વપરાશના નામે નાણાં વસૂલવામાં આવતાં હોવાની ફરિયાદો સામે આવતાં તંત્ર દ્વારા ફરી એક વખત કડક સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ મુસાફરોને મૂળભૂત સુવિધા કોઈ વધારાના આર્થિક બોજ વિના ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
નિગમ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી સૂચનાઓમાં જણાવાયું છે કે રાજ્ય સરકારની સ્વચ્છતા અને મુસાફરલક્ષી સુવિધાઓ અંગેની પ્રતિબદ્ધતાને ધ્યાનમાં રાખીને એસ.ટી. નિગમ દ્વારા બસ સ્ટેશનો પર સ્વચ્છતાને મુસાફર સુખાકારીનો અભિન્ન ભાગ માનવામાં આવે છે. આ દિશામાં શૌચાલયોના વપરાશ માટેની પે-એન્ડ-યુઝ નીતિમાં સુધારો કરીને નિર્ધારિત બસ સ્ટેશનો પર વપરાશ નિઃશુલ્ક કરવામાં આવ્યો છે. આ અંગે અગાઉ મુખ્ય બાંધકામ ઇજનેર દ્વારા પણ જરૂરી સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી. ઉપરાંત સંદર્ભિત પરિપત્ર દ્વારા તમામ સંબંધિત વિભાગો અને કચેરીઓને આ નિર્ણયની જાણ કરવામાં આવી હતી. વારંવાર સૂચનાઓ આપવામાં આવી હોવા છતાં ડેપો સ્તરે તેનો યોગ્ય અમલ ન થતો હોવાની બાબતને નિગમે ગંભીરતાથી લીધી છે.
તાજેતરમાં એક વિભાગના એસ.ટી. બસ સ્ટેશન ખાતે શૌચાલયના ઉપયોગ માટે મુસાફરો પાસેથી ચાર્જ વસૂલવાની ઘટના સામે આવી હતી. આ ઘટનાનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતાં જાહેર જનતામાં ચર્ચા શરૂ થઈ હતી અને નિગમની છબી અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. મુસાફરો માટે નિઃશુલ્ક જાહેર કરાયેલી સુવિધા હોવા છતાં નાણાં માંગવામાં આવતાં હોવાની બાબત ઉચ્ચ કક્ષાએ ધ્યાન પર આવી હતી. નિગમ દ્વારા આ પ્રકારની બેદરકારીને ગંભીર ગણાવીને સંબંધિત અધિકારીઓને સૂચનાઓનું કડક પાલન કરાવવા જણાવાયું છે. સાથે જ આવી ફરિયાદોનું કાયમી નિવારણ આવે અને ભવિષ્યમાં કોઈ મુસાફરને શૌચાલય વપરાશ માટે નાણાં ચૂકવવાની ફરજ ન પડે તે માટે વ્યવસ્થામાં જરૂરી સુધારા કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
નવી સૂચનાઓ મુજબ દરેક એસ.ટી. બસ સ્ટેશનના શૌચાલયની બહાર તેમજ અંદર મુસાફરો સરળતાથી વાંચી શકે તેવી દેખીતી જગ્યાએ મોટા અક્ષરે સ્પષ્ટ બોર્ડ લગાવવાનું રહેશે. આ બોર્ડ પર "શૌચાલય વપરાશ નિઃશુલ્ક છે" અથવા "વિનામૂલ્યે શૌચાલય વપરાશ" એવો સંદેશ લખેલો હોવો ફરજિયાત રહેશે. મુસાફરોને શૌચાલય મફત હોવાની જાણ થાય અને કોઈ પ્રકારની ગેરસમજ ઊભી ન થાય તે માટે બોર્ડ યોગ્ય જગ્યાએ લગાવવાનું રહેશે. માત્ર એક જગ્યાએ બોર્ડ લગાવીને જવાબદારી પૂર્ણ માનવાની નહીં, પરંતુ શૌચાલયની અંદર અને બહાર બંને જગ્યાએ સ્પષ્ટ સૂચના દેખાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનું રહેશે. આ વ્યવસ્થાથી મુસાફરોને તેમના અધિકાર અંગે જાણકારી મળશે અને ચાર્જ વસૂલવાની કોઈ શક્યતા રહે નહીં તેવો નિગમનો આશય છે.
નિગમ દ્વારા વધુમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે શૌચાલયની જાળવણી, સફાઈ કે અન્ય વ્યવસ્થાના નામે પ્રવાસીઓ પાસેથી કોઈપણ પ્રકારનો પ્રત્યક્ષ અથવા પરોક્ષ ચાર્જ વસૂલવાનો રહેશે નહીં. શૌચાલયનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રવેશ ફી, સફાઈ ચાર્જ કે અન્ય કોઈ નામે નાણાં માંગવાની મનાઈ રહેશે. હાઉસકીપિંગ એજન્સી અથવા સફાઈ કામગીરી સાથે સંકળાયેલા કર્મચારીઓએ પણ આ સૂચનાનું પાલન કરવાનું રહેશે. શૌચાલયની સફાઈ અને જાળવણીની જવાબદારી સંબંધિત વ્યવસ્થા હેઠળ પૂર્ણ કરવાની રહેશે, પરંતુ તેનો ખર્ચ મુસાફરો પાસેથી વસૂલવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. આથી તમામ ડેપો મેનેજરો અને સંબંધિત અધિકારીઓએ શૌચાલયની કામગીરી પર સતત દેખરેખ રાખવી જરૂરી બનશે.
આ ઉપરાંત શૌચાલયની બહાર કે અંદર કોઈપણ પ્રકારના ટેબલ, ખુરશી કે ગલ્લા રાખીને હાઉસકીપિંગ એજન્સીના સફાઈ કર્મચારી અથવા શૌચાલય એટેન્ડન્ટને બેસાડવાની મનાઈ કરવામાં આવી છે. નિગમના જણાવ્યા અનુસાર શૌચાલયના દરવાજા પાસે કર્મચારીને બેસાડવાથી મુસાફરોમાં શૌચાલય વપરાશ માટે ચાર્જ ચૂકવવો પડે તેવી ગેરસમજ ઊભી થાય છે. આવી વ્યવસ્થા ગેરકાયદેસર નાણાંની ઉઘરાણીને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. તેથી શૌચાલયના પ્રવેશદ્વાર પાસે કોઈ પ્રકારની વસૂલાત વ્યવસ્થા કે કર્મચારીની બેઠક ગોઠવવાની રહેશે નહીં. સંબંધિત એજન્સીઓ અને ડેપો સ્તરના અધિકારીઓએ આ સૂચનાનું ચુસ્તપણે પાલન કરાવવાનું રહેશે. મુસાફરોને કોઈ અડચણ વિના શૌચાલયનો ઉપયોગ કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા જાળવવી પણ જરૂરી રહેશે.
એસ.ટી. નિગમની આ સૂચનાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ બસ સ્ટેશનો પર મુસાફરોને સ્વચ્છ, સુલભ અને નિઃશુલ્ક શૌચાલય સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. ખાસ કરીને લાંબા અંતરની મુસાફરી કરતા મુસાફરો, મહિલાઓ, વડીલો અને બાળકો માટે બસ સ્ટેશનો પર શૌચાલયની સુવિધા અત્યંત જરૂરી હોય છે. આવી મૂળભૂત સુવિધા માટે નાણાં વસૂલવાની ફરિયાદો ન થાય તે માટે નિગમ દ્વારા સ્પષ્ટ નિયમો અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. હવે તમામ સંબંધિત વિભાગો અને ડેપો સ્તરના અધિકારીઓએ બોર્ડ લગાવવાથી લઈને ચાર્જ ન વસૂલવા અને કર્મચારીઓને પ્રવેશદ્વાર પાસે ન બેસાડવા સુધીની સૂચનાઓનું પાલન કરાવવાનું રહેશે. મુસાફરો પણ શૌચાલય વપરાશ માટે કોઈ ચાર્જ માંગવામાં આવે તો સંબંધિત અધિકારીઓ સમક્ષ ફરિયાદ કરી શકે છે. આ નિર્ણયનો અસરકારક અમલ થાય તો એસ.ટી. બસ સ્ટેશનો પર મુસાફરોને વધુ સારી અને પારદર્શક સુવિધા મળી શકશે.
