ઈન્ડિયા ગંગા જળ વહેંચણી મુદ્દે બાંગ્લાદેશમાં ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર.
બાંગ્લાદેશમાં રાજકીય અને આર્થિક પરિસ્થિતિ વચ્ચે ફરી એકવાર ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચારનો મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. રાજધાની ઢાકામાં નેશનલ સિટિઝન પાર્ટી (NCP) દ્વારા યોજાયેલી વિશાળ વિરોધ રેલીમાં હજારો લોકો જોડાયા હતા. આ રેલી દરમિયાન દેશમાં વધી રહેલી મોંઘવારી, વીજળીની અછત અને ગેસના પુરવઠા જેવા મુદ્દાઓને લઈને સરકાર સામે નારાજગી વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. જોકે, આર્થિક પ્રશ્નો ઉપરાંત ભારત સાથેના સંબંધો અને ગંગા જળ વહેંચણી કરારનો મુદ્દો પણ રેલીમાં મુખ્ય રીતે ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. પ્રદર્શનકારીઓએ ‘દિલ્હી નહીં, ઢાકા’ જેવા સૂત્રોચ્ચાર કરીને ભારત સામે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. NCPના નેતાઓએ સરકાર પર દેશના હિતોનું રક્ષણ કરવામાં નિષ્ફળ રહેવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. આ પ્રદર્શનને પગલે બાંગ્લાદેશની આંતરિક રાજનીતિની સાથે ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો અંગે પણ ચર્ચા તેજ બની છે.
રેલીને સંબોધતા NCP નેતા નાહિદ ઇસ્લામે ભારત પર બાંગ્લાદેશ વિરુદ્ધ ષડયંત્ર રચવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે વર્તમાન સરકાર ભારત તરફથી ઊભા થતા પડકારો સામે બાંગ્લાદેશના હિતોનું પૂરતું રક્ષણ કરી શકશે નહીં. પોતાના સંબોધનમાં તેમણે સરહદ પર થતી હત્યાઓ, આસામ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં મુસ્લિમો સાથે કથિત ભેદભાવ તથા દિલ્હીમાં મસ્જિદો તોડવાના આયોજન જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પણ ઉઠાવ્યા હતા. આ તમામ નિવેદનો રેલીમાં ભારત વિરોધી વાતાવરણને વધુ વેગ આપતા જોવા મળ્યા હતા. જોકે, નેતા દ્વારા કરવામાં આવેલા આક્ષેપોને તેમના રાજકીય દાવા તરીકે જ જોવાની જરૂર છે અને તેમની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ જરૂરી છે. બાંગ્લાદેશના રાજકીય વર્તુળોમાં ભારત સાથેના સંબંધોનો મુદ્દો લાંબા સમયથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે, પરંતુ તાજેતરની રેલીમાં આ મુદ્દો ફરી જાહેર વિરોધના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.
આ રેલીમાં સૌથી વધુ ચર્ચા ગંગા જળ વહેંચણી કરારને લઈને કરવામાં આવેલી ચેતવણીની રહી હતી. નાહિદ ઇસ્લામે જણાવ્યું હતું કે ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ગંગાના પાણીની વહેંચણી અંગે ન્યાયી રીતે ફરી વાટાઘાટો થવી જોઈએ. જો બંને દેશો વચ્ચે આ મુદ્દે યોગ્ય સમજૂતી નહીં થાય તો બાંગ્લાદેશની જનતા ફરી રસ્તા પર ઉતરી શકે છે તેવી ચીમકી પણ તેમણે આપી હતી. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ગંગા જળ વહેંચણી માટે 1996માં 30 વર્ષનો કરાર કરવામાં આવ્યો હતો, જે ડિસેમ્બર 2026માં પૂર્ણ થવાનો છે. આ કરાર હેઠળ જાન્યુઆરીથી મે મહિના દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળના ફરક્કા બેરેજ ખાતે પાણીની વહેંચણી માટેની વ્યવસ્થા નક્કી કરવામાં આવી છે. બાંગ્લાદેશમાં ગંગા નદીને પદ્મા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ નદીના પાણી પર ખેતી, માછીમારી, સિંચાઈ અને અનેક વિસ્તારોની આજીવિકા નિર્ભર હોવાથી કરારનું નવીનીકરણ બંને દેશો માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બન્યો છે.
ઢાકાના નેશનલ મ્યુઝિયમ સામે યોજાયેલી આ રેલીમાં NCP સાંસદ હસનત અબ્દુલ્લા પણ હાજર રહ્યા હતા. તેઓ અગાઉ પૂર્વોત્તર ભારતના સાત રાજ્યોને દેશના બાકીના ભાગ સાથે જોડતા સિલીગુડી કોરિડોર અંગે વિવાદાસ્પદ નિવેદનોને કારણે ચર્ચામાં આવ્યા હતા. આ કોરિડોર ભારતની ભૌગોલિક અને વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. રેલીમાં તેમની હાજરીને કારણે ભારત સાથે જોડાયેલા પ્રાદેશિક અને સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીનાની સરકારના પતન બાદ ભારત સાથેના સંબંધો અંગે રાજકીય નિવેદનો અને વિરોધના સૂર વારંવાર સામે આવ્યા છે. તાજેતરની રેલીમાં પણ આ પ્રકારના સૂત્રોચ્ચાર અને નિવેદનો જોવા મળતાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોની સંવેદનશીલતા ફરી ચર્ચામાં આવી છે.
બીજી તરફ, બાંગ્લાદેશની અંદર આર્થિક અને ઊર્જા સંકટને લઈને લોકોમાં અસંતોષ વધતો હોવાનો મુદ્દો પણ રેલીમાં મુખ્ય રહ્યો હતો. દેશ પોતાની જરૂરિયાતનું 90 ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ અને આશરે 30 ટકા ગેસ આયાત કરે છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ અને પુરવઠામાં થતી વધઘટની અસર સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર પડે છે. વીજળીની અછતને કારણે ખાસ કરીને કાપડ ઉદ્યોગ સહિતના ઉત્પાદન ક્ષેત્રોને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો હોવાના મુદ્દા નેતાઓએ ઉઠાવ્યા હતા. વિશ્વ બેંકના આંકડા તરીકે રજૂ કરાયેલી માહિતી અનુસાર, વર્ષ 2026માં બાંગ્લાદેશનો મોંઘવારી દર આશરે 8.5 ટકા રહ્યો હોવાનું જણાવાયું હતું. આર્થિક મુશ્કેલીઓના કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકો ગરીબી તરફ ધકેલાઈ રહ્યા હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. રેલીમાં કોલકાતાની સરખામણીએ બાંગ્લાદેશમાં એલપીજી સિલિન્ડર બમણા ભાવે મળતો હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવીને સરકારની ઊર્જા નીતિની ટીકા કરવામાં આવી હતી.
રેલી દરમિયાન NCPના નેતાઓએ સરકારના કેટલાક મંત્રીઓ સામે પણ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ગૃહમંત્રી સલાહુદ્દીન અહેમદ અને ઊર્જા મંત્રી ઈકબાલ હસન મહમૂદ ટુકો પોતાની જવાબદારીઓ નિભાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હોવાનો આક્ષેપ કરીને તેમના તાત્કાલિક રાજીનામાની માગ કરવામાં આવી હતી. નેતાઓના જણાવ્યા અનુસાર, દેશની સુરક્ષા, ઊર્જા પુરવઠો અને સામાન્ય નાગરિકોની મુશ્કેલીઓ અંગે સરકાર તરફથી અસરકારક પગલાં લેવામાં આવવા જોઈએ. જો સંબંધિત મંત્રીઓ રાજીનામું નહીં આપે તો વિરોધને વધુ વ્યાપક બનાવવામાં આવશે તેવી ચીમકી પણ આપવામાં આવી હતી. આ રીતે રેલી માત્ર ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર પૂરતી મર્યાદિત ન રહી, પરંતુ દેશની આંતરિક નીતિઓ અને મંત્રીઓની જવાબદારી અંગેના વિરોધનું સ્વરૂપ પણ ધારણ કરતી જોવા મળી હતી.
NCPના નેતાઓએ અંતમાં ચેતવણી આપી હતી કે જો તેમની માગણીઓ સ્વીકારવામાં નહીં આવે તો દેશવ્યાપી આંદોલન શરૂ કરવામાં આવશે અને વડાપ્રધાન તારિક રહમાનના સત્તાવાર આવાસનો ઘેરાવ કરવામાં આવશે. આ નિવેદનથી બાંગ્લાદેશની રાજકીય પરિસ્થિતિમાં આગામી દિવસોમાં વધુ વિરોધ પ્રદર્શન થવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ગંગા જળ વહેંચણી કરાર ડિસેમ્બર 2026માં પૂર્ણ થવાનો હોવાથી તેના નવીનીકરણ અને પાણીની વહેંચણી અંગે બંને દેશો વચ્ચેની ચર્ચા મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. એક તરફ બાંગ્લાદેશમાં મોંઘવારી, ઊર્જા સંકટ અને આંતરિક અસંતોષ જેવા પ્રશ્નો છે, તો બીજી તરફ ભારત સાથેના સરહદી અને જળ વહેંચણી સંબંધિત મુદ્દાઓ પણ રાજકીય ચર્ચામાં કેન્દ્રસ્થાને છે. હવે બાંગ્લાદેશ સરકાર આ વિરોધ અને માગણીઓનો કેવી રીતે જવાબ આપે છે તેમજ ભારત સાથે ગંગા જળ કરાર અંગે આગળ શું વાટાઘાટો થાય છે તેના પર બંને દેશોની નજર રહેશે.
