ઈકોનોમી માથા પર કેમેરા બાંધીને AI રોબોટ્સને ટ્રેનિંગ આપી રહ્યા છે ભારતીયો! આવતીકાલે પોતાની જ નોકરી ખાઈ જાય એવી ટેક્નોલોજીને આજે શીખવી રહ્યા છે લોકો.

નવી દિલ્હી : કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દુનિયાભરમાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યું છે. અત્યાર સુધી AI મુખ્યત્વે લખાણ તૈયાર કરવું, ચિત્રો બનાવવું, ડેટા વિશ્લેષણ કરવું કે પ્રશ્નોના જવાબ આપવું જેવા ડિજિટલ કાર્યો સુધી મર્યાદિત હતું. પરંતુ હવે AIનો આગામી તબક્કો શરૂ થઈ ગયો છે, જેમાં રોબોટ્સને માણસોની જેમ વાસ્તવિક દુનિયામાં કામ કરવાનું શીખવવામાં આવી રહ્યું છે.

વિશ્વના સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા દેશ ભારતે આ ક્ષેત્રમાં એક નવી ભૂમિકા નિભાવવાની શરૂઆત કરી છે. દેશના હજારો લોકો હવે પોતાના માથા પર સ્માર્ટફોન, હેડ કેમેરા અથવા સ્માર્ટ ગ્લાસીસ બાંધીને AI રોબોટ્સને તાલીમ આપી રહ્યા છે. તેઓ રોજિંદા જીવનના કામો કરે છે અને તે કામોની વિડિયો રેકોર્ડિંગ AI કંપનીઓને મોકલે છે, જેથી ભવિષ્યના રોબોટ્સ માણસોની જેમ વર્તી શકે.

આ સમગ્ર પ્રક્રિયા હાલમાં સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ચર્ચાનો વિષય બની છે.

AIને હવે માત્ર જવાબ આપતા નહીં, કામ કરતા શીખવવામાં આવી રહ્યું છે

આજ સુધી આપણે ChatGPT, Gemini, Claude જેવા AI ચેટબોટ્સ વિશે સાંભળ્યું છે. પરંતુ હવે ટેક્નોલોજી કંપનીઓનું ધ્યાન એવા AI મોડલ્સ બનાવવા પર છે જે માત્ર વાતચીત નહીં પરંતુ વાસ્તવિક જીવનના કાર્યો પણ કરી શકે.

આ માટે AIને સમજાવવું પડે છે કે:

• ચાકુ કેવી રીતે પકડવું?
• કેરી કેવી રીતે કાપવી?
• કપડાં કેવી રીતે ગોઠવવા?
• કોફી કેવી રીતે બનાવવી?
• મશીન પર પેકિંગ કેવી રીતે કરવું?

આ બધું શીખવવા માટે માણસોના દૈનિક કાર્યોના લાખો કલાકના વિડિયો એકત્ર કરવામાં આવી રહ્યા છે.

ચેન્નાઈની ગૃહિણી બની AI ટ્રેનર

તાજેતરમાં એક 25 વર્ષીય ગૃહિણીની કહાની દુનિયાભરમાં ચર્ચામાં આવી છે.

ચેન્નાઈમાં રહેતી આ મહિલા પોતાના માથા પર મોબાઇલ ફોન બાંધીને રસોડામાં કેરી કાપવાનો વીડિયો રેકોર્ડ કરે છે.

આ વીડિયો કોઈ યૂટ્યુબ ચેનલ માટે નહીં પરંતુ AI રોબોટ્સને ટ્રેનિંગ આપવા માટે બનાવવામાં આવે છે.

તેના દરેક હલનચલન, હાથની સ્થિતિ, ચાકુનો ઉપયોગ, કેરી પકડવાની રીત અને કાપવાની પ્રક્રિયા AI સિસ્ટમ માટે ડેટા બની જાય છે.

આ ડેટાના આધારે રોબોટ્સ ભવિષ્યમાં આવા કામો જાતે કરી શકશે.

માત્ર એક કલાકના વીડિયો માટે મળે છે આશરે 250 રૂપિયા

મીડિયા અહેવાલો અનુસાર આ મહિલાને એક કલાકના વીડિયો માટે આશરે 2 થી 3 ડોલર એટલે કે લગભગ 250 રૂપિયા મળે છે.

સામાન્ય રીતે આ રકમ બહુ મોટી નથી ગણાતી.

પરંતુ મહિલાનું કહેવું છે કે:

“ઘરનું કામ કરીને મને એક કલાકના 250 રૂપિયા ક્યાંથી મળવાના? આ તો વધારાની આવક છે.”

આ વાત દર્શાવે છે કે AI ડેટા કલેકશન હવે ભારતના ઘણા પરિવારો માટે આવકનું નવું સાધન બની રહ્યું છે.

AI કંપનીઓ માટે આ ડેટા કેમ કિંમતી છે?

એક સામાન્ય માણસને કેરી કાપવાનો વીડિયો સામાન્ય લાગશે.

પરંતુ AI કંપનીઓ માટે આ વીડિયો કરોડો રૂપિયાની કિંમત ધરાવે છે.

કારણ કે:

• AIને વાસ્તવિક દુનિયા સમજવી પડે છે.
• હાથની ગતિ શીખવી પડે છે.
• વસ્તુઓની ઓળખ કરવી પડે છે.
• કામની ક્રમબદ્ધતા સમજવી પડે છે.

માણસો વર્ષોથી જે કુશળતા વિકસાવે છે તે AI માટે ડેટાના સ્વરૂપમાં એકત્ર કરવી પડે છે.

‘હેન્ડ નોટ ડિટેક્ટેડ’ એલર્ટ પણ આવે છે

AI ટ્રેનિંગ માટેના વીડિયોમાં ગુણવત્તા ખૂબ મહત્વની હોય છે.

જો કેમેરામાં હાથ યોગ્ય રીતે દેખાતા ન હોય તો સિસ્ટમ તરત જ “Hand Not Detected” નામનું એલર્ટ આપે છે.

તેનો અર્થ એ થાય છે કે વીડિયો AI ટ્રેનિંગ માટે યોગ્ય નથી.

આથી કામદારોને ચોક્કસ નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે.

માત્ર ઘરકામ નહીં, ફેક્ટરીના કામ પણ શીખવાય છે

AIને માત્ર રસોડું કે ઘરકામ જ નહીં પરંતુ ઔદ્યોગિક કાર્યો પણ શીખવવામાં આવી રહ્યા છે.

તમિલનાડુના કરુર વિસ્તારમાં આવેલી ટેક્સટાઇલ ફેક્ટરીઓમાં કામદારો:

• કપડાં પેક કરે છે
• લેબલ લગાવે છે
• પ્રેસ કરે છે
• બેગ તૈયાર કરે છે

અને આ બધું માથા પર કેમેરા લગાવીને રેકોર્ડ કરે છે.

સ્માર્ટ ગ્લાસીસ અને હેડ કેમેરાનો ઉપયોગ

AI ડેટા એકત્ર કરવા માટે ખાસ પ્રકારના ઉપકરણો આપવામાં આવે છે.

જેમ કે:

• Head Mounted Cameras
• Smart Glasses
• Motion Sensors
• Body Tracking Devices

આ સાધનો કામદારોની દરેક હરકત રેકોર્ડ કરે છે.

કોફી બનાવવાથી લઈને સેન્ડવિચ સુધી

AI કંપનીઓ તરફથી જે કાર્યોની માંગ આવે છે તેમાં સામેલ છે:

• કોફી બનાવવી
• ચા બનાવવી
• સેન્ડવિચ તૈયાર કરવી
• કપડાં ઇસ્ત્રી કરવાં
• રસોઈ બનાવવી
• ફૂલની માળા તૈયાર કરવી
• પેકિંગ કરવું

આ તમામ કાર્યો ભવિષ્યના AI રોબોટ્સને શીખવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

બેંગલુરુની મહિલાઓ પણ કમાઈ રહી છે

બેંગલુરુમાં રસ્તા પર બેઠેલી મહિલાઓ ફૂલની માળા બનાવતી વખતે પોતાના માથા પર ફોન બાંધીને કામ કરે છે.

તેમની કાર્યપ્રણાલી રેકોર્ડ થાય છે.

પછી આ ડેટા AI કંપનીઓ સુધી પહોંચે છે.

આ રીતે સામાન્ય મહિલાઓ પણ AI અર્થતંત્રનો ભાગ બની રહી છે.

Ego-Centric Data શું છે?

AI નિષ્ણાતો આ પ્રકારના ડેટાને “Ego-Centric Data” કહે છે.

અર્થાત્:

માણસ પોતાની આંખોથી દુનિયાને જે રીતે જુએ છે તે રીતે કેમેરા દ્વારા રેકોર્ડ કરાયેલ ડેટા.

આ ડેટા AI માટે અત્યંત ઉપયોગી ગણાય છે.

રોબોટ્સને માણસોની જેમ વર્તતા શીખવવાનો પ્રયાસ

ડેવલપર્સ માને છે કે:

જો AI માણસોની નજરથી દુનિયા જોઈ શકશે તો તે માણસોની જેમ કામ પણ કરી શકશે.

આથી રોબોટ્સ માટે:

• વસ્તુઓ ઓળખવી
• નિર્ણય લેવો
• હાથની ગતિ નિયંત્રિત કરવી

વધુ સરળ બનશે.

ObjectWays જેવી કંપનીઓનું વધતું મહત્વ

આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ObjectWays જેવી કંપનીઓ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે.

આ કંપનીઓ:

• ડેટા એકત્ર કરે છે
• એનોટેશન કરે છે
• AI મોડલ ટ્રેન કરે છે
• વૈશ્વિક કંપનીઓને ડેટા પૂરું પાડે છે

તેમના ગ્રાહકોમાં Fortune 500 કંપનીઓ પણ સામેલ હોવાનું કહેવાય છે.

Amazon SageMaker સાથે જોડાણ

ઘણી AI કંપનીઓ Machine Learning Platform તરીકે Amazon SageMakerનો ઉપયોગ કરે છે.

આ પ્લેટફોર્મ પર વિશાળ પ્રમાણમાં ડેટા અપલોડ કરીને મોડલ્સને ટ્રેન કરવામાં આવે છે.

ભારત કેમ બન્યું AI ડેટા હબ?

ભારત પાસે ત્રણ મોટી શક્તિઓ છે:

1. વિશાળ માનવબળ

દેશમાં કરોડો લોકો ઉપલબ્ધ છે.

2. ઓછી કિંમત

ડેટા એકત્ર કરવાનો ખર્ચ પશ્ચિમી દેશોની સરખામણીએ ઘણો ઓછો છે.

3. ટેક્નોલોજી સમજ

યુવાનો ઝડપથી નવી ટેક્નોલોજી અપનાવી રહ્યા છે.

AI રોજગારીનું નવું ક્ષેત્ર

ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે AI માત્ર નોકરીઓ ખાશે નહીં પરંતુ નવી નોકરીઓ પણ ઉભી કરશે.

જેમ કે:

• Data Annotator
• AI Trainer
• Robotics Supervisor
• AI Safety Expert
• Machine Learning Technician

પરંતુ જોખમ પણ છે

જ્યાં ફાયદા છે ત્યાં જોખમો પણ છે.

કારણ કે:

આજે જે લોકો AIને કામ શીખવી રહ્યા છે, આવતીકાલે એ જ AI તેમની જગ્યાએ કામ કરી શકે છે.

આ સૌથી મોટો પ્રશ્ન બની રહ્યો છે.

નિષ્ણાતોની ચેતવણી

બેંગલુરુ સ્થિત Indian Institute for Human Settlementsની ડિજિટલ લેબર વિશેષજ્ઞ અદિતિ સૂરી મુજબ:

AI અને ઓટોમેશનના કારણે કેટલાક પરંપરાગત રોજગાર ખતમ થઈ શકે છે.

ખાસ કરીને:

• મેન્યુઅલ પેકિંગ
• એસેમ્બલી લાઇન
• ડેટા એન્ટ્રી
• સરળ ઓફિસ કાર્યો

વધુ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.

શું રોબોટ્સ ખરેખર માણસોની નોકરી લઈ જશે?

આ પ્રશ્નનો જવાબ સરળ નથી.

ઇતિહાસ બતાવે છે કે:

દરેક નવી ટેક્નોલોજીએ જૂની નોકરીઓ દૂર કરી છે પરંતુ નવી નોકરીઓ પણ ઉભી કરી છે.

જેમ:

• કમ્પ્યુટર આવ્યા ત્યારે ટાઇપિસ્ટ ઘટ્યા
• ઇન્ટરનેટ આવ્યું ત્યારે નવી ડિજિટલ નોકરીઓ આવી

AI સાથે પણ આવું જ બની શકે છે.

ભારત માટે મોટી તક

AI ક્ષેત્રમાં ભારત પાસે વિશ્વનું નેતૃત્વ કરવાની તક છે.

જો યોગ્ય નીતિઓ અપનાવવામાં આવે તો:

• લાખો નવી નોકરીઓ
• અબજો ડોલરનું રોકાણ
• વૈશ્વિક AI હબ તરીકે ઓળખ

મળી શકે છે.

ભવિષ્યનો નવો યુગ

આજે માથા પર કેમેરા બાંધીને કેરી કાપતો વીડિયો બનાવતી ગૃહિણી કદાચ એક સામાન્ય વ્યક્તિ લાગે, પરંતુ હકીકતમાં તે ભવિષ્યના રોબોટિક્સ યુગના નિર્માણમાં પોતાનું યોગદાન આપી રહી છે.

AI હવે માત્ર કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન સુધી મર્યાદિત નથી. તે હવે રસોડામાં, ફેક્ટરીમાં, દુકાનોમાં અને આપણા દૈનિક જીવનમાં પ્રવેશી રહ્યું છે. ભારતના હજારો લોકો આ પરિવર્તનના કેન્દ્રમાં છે.

એક તરફ આ ટેક્નોલોજી નવા રોજગાર અને નવી તકો લાવી રહી છે, તો બીજી તરફ તે માનવ શ્રમના ભવિષ્ય અંગે ગંભીર પ્રશ્નો પણ ઉભા કરી રહી છે. આવનારા વર્ષોમાં AI અને માનવ શ્રમ વચ્ચેનો સંબંધ કેવી રીતે વિકસે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. આજે જે લોકો AIને શીખવી રહ્યા છે, કદાચ આવતીકાલે તેઓ જ AI સાથે મળીને કામ કરશે અથવા કદાચ તેની સાથે સ્પર્ધા પણ કરવી પડશે. પરંતુ એટલું નિશ્ચિત છે કે AIનો યુગ હવે શરૂ થઈ ગયો છે અને ભારત તેમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.