મારું ગુજરાત મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં ગુજરાતની આરોગ્ય સેવા ‘આકાશ’ને આંબી.

ગુજરાતમાં કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં દર્દીઓને ઝડપી અને વિશિષ્ટ તબીબી સારવાર મળી રહે તે માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી એર એમ્બ્યુલન્સ સેવા હવે 100 જીવનરક્ષક મિશન પૂર્ણ કરવાની નજીક પહોંચી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં રાજ્યના ઇમરજન્સી હેલ્થકેર ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે વર્ષ 2022થી શરૂ થયેલી આ સેવા અત્યાર સુધીમાં કુલ 98 ફ્લાઇટ મિશન પૂર્ણ કરી ચૂકી છે. તેમાં 48 મિશન ગંભીર અથવા તાત્કાલિક સારવારની જરૂરિયાત ધરાવતા દર્દીઓના પરિવહન માટે કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 50 મિશન માનવ અંગોના પરિવહન માટે પૂર્ણ કરાયાં છે. આ સેવા દ્વારા દર્દીઓને જરૂરિયાત મુજબ દૂર આવેલી વિશિષ્ટ તબીબી સુવિધાઓ સુધી પહોંચાડવામાં અને અંગ પ્રત્યારોપણ માટે સમયસર માનવ અંગો પહોંચાડવામાં મદદ મળે છે. ગુજરાત સરકારની આ પહેલ કટોકટીના સમયમાં હવાઈ પરિવહનને આરોગ્યસેવા સાથે જોડવાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે.

ગુજરાત સરકારની એર એમ્બ્યુલન્સ સેવાની પ્રથમ ફ્લાઇટ 5 મે, 2022ના રોજ ઉડી હતી. આ પ્રસંગે એક દર્દીને રાજકોટ એરપોર્ટથી ચેન્નાઈ લઈ જવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રથમ મિશન સાથે રાજ્યમાં સરકારી સ્તરે સંચાલિત હવાઈ તબીબી પરિવહન સેવાની શરૂઆત થઈ હતી. ત્યારથી આ સેવા એવા દર્દીઓ માટે ઉપયોગી બની છે, જેમને સ્થાનિક સ્તરે ઉપલબ્ધ સારવાર કરતાં વધુ વિશિષ્ટ અથવા અદ્યતન તબીબી સારવારની જરૂર હોય. લાંબા અંતરના પરિવહન દરમિયાન સમય મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે, ખાસ કરીને ગંભીર બીમારી, જટિલ સર્જરી અથવા ક્રિટિકલ કેર માટે તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચવાની જરૂર હોય ત્યારે. એર એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં મુસાફરીનો સમય ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. આ સેવાની મદદથી દર્દીને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડવા માટે માત્ર ફ્લાઇટ જ નહીં, પરંતુ દર્દીની સ્થિતિ અનુસાર તબીબી સ્ટાફ, જરૂરી સાધનો અને જમીન માર્ગે પરિવહનનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે.

આ સેવાની કામગીરી પડકારજનક ભૌગોલિક અને હવામાન પરિસ્થિતિઓમાં પણ આયોજન અને સંકલનનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે. 2 જૂન, 2024ના રોજ શ્રીનગરથી જયપુર સુધી એક દર્દીને લઈ જવા માટે એર એમ્બ્યુલન્સ મિશન હાથ ધરાયું હતું. આવા લાંબા અંતરના મિશનમાં હવામાન, ભૌગોલિક સ્થિતિ, એરપોર્ટની ઉપલબ્ધતા અને ઉડ્ડયન સુરક્ષાના નિયમોને ધ્યાનમાં રાખીને ફ્લાઇટનું આયોજન કરવું જરૂરી બને છે. ગુજરાતના નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું હતું કે રાજ્યના નાગરિક ઉડ્ડયન વિભાગ અને ગુજરાત સ્ટેટ એવિએશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપની લિમિટેડ (GUJSAIL) દ્વારા સંચાલિત આ સેવા રાહત દરે એર મેડિકલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન પૂરું પાડે છે અને સમગ્ર ભારતના નાગરિકો માટે ઉપલબ્ધ છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ પહેલ રાજ્યના કટોકટીના તબીબી પ્રતિસાદ માળખાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ બની છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં આરોગ્ય સેવાઓની પહોંચ સુધારવાના વ્યાપક પ્રયાસો વચ્ચે આવી પહેલો તાત્કાલિક તબીબી પરિવહન માટે ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

એર એમ્બ્યુલન્સ સેવા માટે બીચક્રાફ્ટ કિંગ એર B200 એરક્રાફ્ટ, જેનો નોંધણી નંબર VT-GUJ છે, તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ વિમાન ચોવીસ કલાક એર એમ્બ્યુલન્સ મિશન માટે ઉપલબ્ધ રાખવામાં આવે છે. દર્દીની તબીબી સ્થિતિ, કેસની તાકીદ, મુસાફરીનું અંતર અને ગંતવ્ય સ્થાનને ધ્યાનમાં રાખીને જરૂરી તબીબી સ્ટાફ, સાધનો અને અન્ય સહાયક સુવિધાઓનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ સેવામાં 108 ઇમરજન્સી સર્વિસની ભૂમિકા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જ્યારે કોઈ કેસમાં હવાઈ તબીબી પરિવહનની જરૂરિયાત ઓળખાય છે, ત્યારે સંબંધિત વિગતો GUJSAILના ફ્લાઇટ ઓપરેશન્સ વિભાગ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ફ્લાઇટની ઓપરેશનલ જરૂરિયાતો, એરપોર્ટ પરની વ્યવસ્થા અને દર્દીના પરિવહનનું સંકલન કરવામાં આવે છે. દર્દીને મૂળ સ્થળેથી એરપોર્ટ સુધી પહોંચાડવા, ફ્લાઇટ દરમિયાન જરૂરી વ્યવસ્થા કરવા અને ગંતવ્ય એરપોર્ટ પરથી સારવાર આપનારી હોસ્પિટલ સુધી લઈ જવા માટે મેડિકલ ટીમ, પાઇલટ્સ, એરપોર્ટ સત્તાવાળાઓ, ગ્રાઉન્ડ ટ્રાન્સપોર્ટ ટીમ અને હોસ્પિટલ વચ્ચે સંકલન જરૂરી બને છે.

આ સેવાનું એક મહત્ત્વનું પાસું એ છે કે તે માત્ર દર્દીઓના પરિવહન પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ માનવ અંગોના પરિવહનમાં પણ સહાયરૂપ બને છે. વર્ષ 2022થી અત્યાર સુધીમાં પૂર્ણ થયેલા 98 મિશનમાંથી 50 મિશન ઓર્ગન ટ્રાન્સપોર્ટેશન માટે કરવામાં આવ્યા છે. અંગ પ્રત્યારોપણની પ્રક્રિયામાં સમય અત્યંત મહત્ત્વનો હોય છે. દાનમાં મળેલા અંગને જરૂરી તબીબી નિયમો અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદા અનુસાર યોગ્ય હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવું પડે છે. આ માટે હોસ્પિટલ, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ટીમ અને પરિવહન સાથે સંકળાયેલા કર્મચારીઓ વચ્ચે ઝડપી સંકલન જરૂરી છે. એર એમ્બ્યુલન્સની મદદથી સ્થળો વચ્ચેનું અંતર ઓછા સમયમાં કાપવાની તક મળી શકે છે, જેથી સમયસંવેદનશીલ અંગોના પરિવહનને સહાય મળે છે. આ ઉપરાંત, 48 દર્દી પરિવહન મિશન દ્વારા ગંભીર અથવા વિશિષ્ટ સારવારની જરૂરિયાત ધરાવતા દર્દીઓને યોગ્ય આરોગ્યસુવિધા સુધી પહોંચાડવામાં મદદ મળી છે. આમ, આ સેવા દર્દીઓ અને અંગ પ્રત્યારોપણ બંને માટે મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

ગુજરાત સરકાર આ એર એમ્બ્યુલન્સ સેવા રાહત દરે ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આપવામાં આવેલી વિગતો મુજબ, ગુજરાતી દર્દી માટે સબસિડીવાળો ચાર્જ રૂ. 50,000 છે, જ્યારે ગુજરાત બહારના દર્દી માટે રૂ. 65,000નો ચાર્જ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. હોસ્પિટલ દ્વારા સેવા બુક કરવામાં આવે તેવા કિસ્સામાં લાગુ પડતો ચાર્જ રૂ. 55,000 હોવાનું જણાવાયું છે. આ સેવા સમગ્ર ભારતના નાગરિકો માટે ઉપલબ્ધ હોવાથી રાજ્યની બહારના દર્દીઓને પણ જરૂરિયાત મુજબ તેનો લાભ મળી શકે છે. જોકે, સેવા મેળવવા માટેની પ્રક્રિયા, ઉપલબ્ધતા, મિશનની પરિસ્થિતિ અને લાગુ પડતા ચાર્જ અંગે સંબંધિત સત્તાવાળાઓ પાસેથી વિગતો મેળવવી જરૂરી છે. એર એમ્બ્યુલન્સ સેવા સામાન્ય રોડ એમ્બ્યુલન્સનો વિકલ્પ બનીને તમામ પરિસ્થિતિઓમાં તેનો ઉપયોગ કરવા માટે નથી, પરંતુ જ્યાં અંતર, તાકીદ અથવા ભૌગોલિક પરિસ્થિતિને કારણે હવાઈ પરિવહન વધુ યોગ્ય હોય ત્યાં તે પૂરક સુવિધા તરીકે ઉપયોગી બને છે. યોગ્ય આયોજન અને તબીબી મૂલ્યાંકનના આધારે આ સેવા દર્દીઓને સમયસર સારવાર સુધી પહોંચાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

એર એમ્બ્યુલન્સ સેવાની સફળ કામગીરી પાછળ અનેક વિભાગો અને વ્યાવસાયિકો વચ્ચેનું સંકલન મહત્ત્વપૂર્ણ છે. નાગરિક ઉડ્ડયન વિભાગ, GUJSAIL, ફ્લાઇટ ઓપરેશન્સ સ્ટાફ, પાઇલટ્સ, તબીબી નિષ્ણાતો, 108 ઇમરજન્સી સેવા, હોસ્પિટલો, એરપોર્ટ સત્તાવાળાઓ અને ગ્રાઉન્ડ સપોર્ટ ટીમો દરેક મિશનને સફળ બનાવવા માટે પોતપોતાની ભૂમિકા ભજવે છે. અત્યાર સુધીમાં 98 મિશન પૂર્ણ થયા બાદ હવે આ સેવા 100 મિશનનો આંકડો પાર કરવાની નજીક છે. આ સિદ્ધિ ગુજરાતમાં હવાઈ પરિવહન અને આરોગ્યસેવાના સંકલનને દર્શાવે છે. આગામી સમયમાં આવી સેવાઓની ઉપલબ્ધતા, યોગ્ય સંકલન અને સમયસર પ્રતિસાદ દ્વારા ગંભીર દર્દીઓને વિશિષ્ટ સારવાર સુધી પહોંચાડવાની ક્ષમતા વધુ મજબૂત બની શકે છે. ગુજરાત સરકારની આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ કટોકટીના સમયમાં દર્દીઓને યોગ્ય તબીબી સુવિધા સુધી પહોંચાડવામાં સહાય કરવાનો છે, જ્યારે 100 મિશનનો આંકડો આ દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ પડાવ બની રહેશે.