મારું ગુજરાત ગુજરાતના ડાયાલિસિસ સેન્ટરોમાં ટેકનિશિયનોની લાયકાત સામે સવાલો.

ગુજરાતમાં કિડનીના દર્દીઓને સારવાર પૂરી પાડતા સરકારી ડાયાલિસિસ સેન્ટરોમાં ટેકનિશિયનોની શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક લાયકાતને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના દર્દીઓને રાહત મળે તે હેતુથી ચાલતા ‘ગુજરાત ડાયાલિસિસ પ્રોગ્રામ’ હેઠળ હિમોડાયાલિસિસ ટેકનિશિયનોની ભરતી અંગે વિવાદ સામે આવ્યો છે. કેગના અહેવાલને ટાંકીને કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, રાજ્યમાં કાર્યરત કુલ 662 ટેકનિશિયનોમાંથી 346 ટેકનિશિયનોએ ‘ભારત સેવક સમાજ’ નામની સંસ્થાનાં સર્ટિફિકેટના આધારે નોકરી મેળવી હોવાનું જણાવાયું છે. આ આંકડો કુલ સ્ટાફના આશરે 52 ટકા જેટલો થાય છે. આ દાવાને પગલે ભરતી પ્રક્રિયા, પ્રમાણપત્રોની માન્યતા અને ટેકનિશિયનોની જરૂરી લાયકાત અંગે તપાસ કરવાની માગ ઊઠી છે. જોકે, સંબંધિત પ્રમાણપત્રો અમાન્ય હોવાનું સત્તાવાર તપાસથી સાબિત થાય ત્યાં સુધી તમામ કર્મચારીઓને બોગસ ગણવા યોગ્ય નથી.

 મળતી વિગતો અનુસાર, અમદાવાદની કિડની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ હેઠળ ચાલતા 250થી વધુ ડાયાલિસિસ સેન્ટરોમાં કુલ 662 ટેકનિશિયનો કાર્યરત હોવાનું જણાવાયું છે. આ સેન્ટરોમાં કિડનીની ગંભીર બીમારીથી પીડાતા દર્દીઓને નિયમિત ડાયાલિસિસની સારવાર આપવામાં આવે છે. ડાયાલિસિસ દરમિયાન દર્દીના શરીરમાંથી વધારાનું પ્રવાહી અને કચરાપદાર્થો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આ સારવારમાં મશીનનું યોગ્ય સંચાલન, દર્દીની સ્થિતિ પર સતત નજર અને કોઈ તકલીફ ઊભી થાય ત્યારે સમયસર પગલાં લેવાની જવાબદારી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેથી આ કામગીરી કરતા ટેકનિશિયનો પાસે યોગ્ય તાલીમ, જરૂરી જ્ઞાન અને નિર્ધારિત શૈક્ષણિક લાયકાત હોવી આવશ્યક છે. જો ભરતી માટેના માપદંડોનું યોગ્ય પાલન ન થયું હોય તો તે દર્દીઓની સારવારની ગુણવત્તા અને સલામતી અંગે ચિંતા ઊભી કરી શકે છે.

 આ વિવાદમાં સૌથી મહત્ત્વનો મુદ્દો 346 ટેકનિશિયનો દ્વારા રજૂ કરાયેલા પ્રમાણપત્રોની માન્યતા છે. અહેવાલને ટાંકીને કરવામાં આવેલા દાવા મુજબ, આ ઉમેદવારોએ માન્ય યુનિવર્સિટી અથવા સરકારી બોર્ડના બદલે ‘ભારત સેવક સમાજ’નાં સર્ટિફિકેટ રજૂ કરીને નોકરી મેળવી હતી. હવે સવાલ એ છે કે આ પ્રમાણપત્રો સંબંધિત ભરતી માટે નક્કી કરવામાં આવેલી શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક લાયકાતને અનુરૂપ હતાં કે નહીં. કોઈ સંસ્થાનું પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું હોય એટલા માત્રથી તે આપમેળે અમાન્ય સાબિત થતું નથી. તેની માન્યતા, અભ્યાસક્રમની વિગતો, તાલીમનો સમયગાળો અને ભરતીના નિયમો સાથે તેની સુસંગતતા તપાસવી જરૂરી છે. આથી સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજોની સત્તાવાર ચકાસણી કરવામાં આવે અને ત્યારબાદ જ યોગ્ય નિષ્કર્ષ પર પહોંચવામાં આવે તેવી માગ ઊઠી છે.

 આ સમગ્ર મામલામાં નોકરીના એક વર્ષની અંદર ધોરણ 12 પાસ કરવાની શરત હોવાનો દાવો પણ ચર્ચામાં આવ્યો છે. મળતી માહિતી મુજબ, આઉટસોર્સિંગ એજન્સી દ્વારા આપવામાં આવેલા ઓફર લેટરમાં ઉમેદવારે નોકરી પર જોડાયાના એક વર્ષની અંદર ધોરણ 12 પાસ કરવાની શરતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. જો આ શરત સંબંધિત ભરતીમાં લાગુ કરવામાં આવી હોય તો ઉમેદવારોની નિમણૂક સમયે શૈક્ષણિક લાયકાત શું હતી અને કયા નિયમો હેઠળ તેમને કામ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી તે સ્પષ્ટ થવું જોઈએ. ખાસ કરીને દર્દીઓની સીધી સારવાર સાથે સંકળાયેલી કામગીરીમાં લઘુત્તમ શૈક્ષણિક લાયકાત અને ટેકનિકલ તાલીમના માપદંડોનું પાલન થયું હતું કે નહીં તેની તપાસ જરૂરી છે. જોકે, ઓફર લેટરમાં આ શરત હોવાનો દાવો અને તેની કાયદેસરતા અંગેનો અંતિમ નિર્ણય સત્તાવાર દસ્તાવેજોની ચકાસણી બાદ જ થઈ શકે છે.

 આ વિવાદને પગલે ભરતી પ્રક્રિયા હાથ ધરનારી ખાનગી આઉટસોર્સિંગ એજન્સીઓની કામગીરી સામે પણ સવાલો ઊભા થયા છે. ઉમેદવારોનાં પ્રમાણપત્રોની તપાસ કોણે કરી હતી, લાયકાતના દસ્તાવેજોને કયા આધારે સ્વીકારવામાં આવ્યા હતા અને નિમણૂક પહેલાં જરૂરી ચકાસણી કરવામાં આવી હતી કે નહીં, તેવા મુદ્દાઓની તપાસ થવી જોઈએ. સાથે જ આરોગ્ય વિભાગ અને સંબંધિત સંસ્થાઓ દ્વારા ડાયાલિસિસ સેન્ટરોમાં કાર્યરત સ્ટાફની લાયકાત અંગે દેખરેખ રાખવામાં આવી હતી કે નહીં તે પણ તપાસનો વિષય છે. જો ભરતી પ્રક્રિયામાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હોવાનું બહાર આવે તો તેની જવાબદારી નક્કી કરવી જરૂરી છે. આ માટે માત્ર પ્રમાણપત્રોની તપાસ જ નહીં, પરંતુ ભરતીના નિયમો, કરારની શરતો, તાલીમના રેકોર્ડ અને નિમણૂક સંબંધિત દસ્તાવેજોની પણ સમીક્ષા થવી જોઈએ.

 આ મામલે ઉચ્ચસ્તરીય તપાસ સમિતિ રચવાની માગ કરવામાં આવી છે. માગણી મુજબ, રાજ્ય સરકારે તમામ 662 ટેકનિશિયનોની શૈક્ષણિક લાયકાત અને વ્યાવસાયિક તાલીમની તપાસ કરાવવી જોઈએ, ખાસ કરીને વિવાદમાં આવેલા 346 પ્રમાણપત્રોની માન્યતા અંગે સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ. સંબંધિત સંસ્થાઓ પાસેથી પ્રમાણપત્રોની ચકાસણી કરાવી ભરતી માટે લાગુ પડતા નિયમો સાથે તેની સરખામણી કરવી જોઈએ. જો કોઈ ઉમેદવારની લાયકાત નક્કી કરાયેલા માપદંડોને અનુરૂપ ન હોવાનું સાબિત થાય અથવા કોઈ એજન્સીએ નિયમોનો ભંગ કર્યો હોવાનું બહાર આવે તો લાગુ નિયમો મુજબ પગલાં લેવા જોઈએ. સાથે જ તપાસ દરમિયાન દર્દીઓને મળતી ડાયાલિસિસની સારવાર ખોરવાય નહીં તેની પણ કાળજી રાખવી જરૂરી છે. કારણ કે નિયમિત ડાયાલિસિસ પર આધારિત દર્દીઓ માટે સારવારમાં વિક્ષેપ ગંભીર મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.

ગુજરાતના ડાયાલિસિસ પ્રોગ્રામ સાથે જોડાયેલો આ વિવાદ આરોગ્ય સેવાઓમાં પારદર્શક ભરતી અને યોગ્ય લાયકાત ધરાવતા સ્ટાફની જરૂરિયાતને ફરી ઉજાગર કરે છે. કિડનીના દર્દીઓ માટે ડાયાલિસિસ માત્ર નિયમિત સારવાર નથી, પરંતુ તેમના આરોગ્ય અને જીવનની ગુણવત્તા સાથે જોડાયેલી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ સેવા છે. તેથી આ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા દરેક ટેકનિશિયનની લાયકાત, તાલીમ અને કાર્યક્ષમતાની ખાતરી કરવી જરૂરી છે. કેગના અહેવાલને ટાંકીને કરવામાં આવેલા દાવાઓ અંગે સરકાર અને સંબંધિત સંસ્થાઓ દ્વારા સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે તો દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનોની ચિંતા દૂર થઈ શકે છે. હવે મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે 346 ટેકનિશિયનોનાં પ્રમાણપત્રોની તપાસમાં શું બહાર આવે છે અને ભરતી પ્રક્રિયામાં કોઈ અનિયમિતતા સાબિત થાય છે કે નહીં. નિષ્પક્ષ તપાસ, પારદર્શક કાર્યવાહી અને દર્દીઓની સલામતીને પ્રાથમિકતા આપવી આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.