સબરસ ભારતનો પ્રથમ PLA બાયોપ્લાસ્ટિક પ્લાન્ટ ઉત્તર પ્રદેશમાં બનશે

ઉત્તર પ્રદેશના લખીમપુર ખીરી જિલ્લાના કુંભી ખાતે ભારતના પ્રથમ પોલીલેક્ટિક એસિડ (PLA) બાયોપ્લાસ્ટિક પ્લાન્ટની સ્થાપના કરવામાં આવી રહી છે. આશરે ₹3,080 કરોડના જંગી રોકાણ સાથે આ પ્રોજેક્ટ દેશના ઔદ્યોગિક અને પર્યાવરણલક્ષી વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ પહેલ બની શકે છે. આશરે 135 એકર જમીનમાં આ પ્લાન્ટ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે, જે શેરડી આધારિત કાચા માલનો ઉપયોગ કરીને બાયોપ્લાસ્ટિકનું ઉત્પાદન કરશે. પરંપરાગત પ્લાસ્ટિકના વધતા ઉપયોગ અને તેના કારણે સર્જાતી પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ વચ્ચે બાયોપ્લાસ્ટિકનો વિકલ્પ મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટથી ઉત્તર પ્રદેશમાં ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓને વેગ મળવાની સાથે સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ લાભ થવાની અપેક્ષા છે. ખાસ કરીને ખેતી અને ઉદ્યોગ વચ્ચેનું જોડાણ મજબૂત બનાવવામાં આ પ્લાન્ટની ભૂમિકા મહત્વની બની શકે છે.

કુંભી ખાતે ખાંડ મિલ વિસ્તારમાં સ્થાપિત થઈ રહેલા આ પ્લાન્ટની વિશેષતા એ છે કે તેના ઉત્પાદન માટે શેરડીમાંથી મળતા વિવિધ પદાર્થોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. તેમાં શેરડીનો રસ, મોલાસિસ એટલે કે શેરડીની ચાસણીમાંથી મળતી આડપેદાશ અને બગાસનો સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય રીતે શેરડીમાંથી ખાંડનું ઉત્પાદન થયા બાદ તેની કેટલીક આડપેદાશોનો ઉપયોગ અન્ય ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં કરવામાં આવે છે. હવે આ જ સંસાધનોનો ઉપયોગ કરીને બાયોપ્લાસ્ટિક બનાવવા તરફ આગળ વધવામાં આવી રહ્યું છે. આ અભિગમથી કૃષિ આધારિત ઉદ્યોગોને નવી દિશા મળી શકે છે. જો કાચા માલની ખરીદી અને પુરવઠાની વ્યવસ્થા અસરકારક રીતે કરવામાં આવે, તો શેરડીના ઉત્પાદકો અને સંબંધિત વ્યવસાયોને પણ આર્થિક લાભ મળવાની શક્યતા છે. જોકે, ખેડૂતોને થનારા વાસ્તવિક લાભનો આધાર ખરીદીની શરતો, ઉત્પાદનની જરૂરિયાત અને બજારની સ્થિતિ પર રહેશે.

આ પ્લાન્ટમાં બાયોપ્લાસ્ટિક બનાવવાની પ્રક્રિયા વૈજ્ઞાનિક અને ઔદ્યોગિક પદ્ધતિથી હાથ ધરવામાં આવશે. સૌપ્રથમ શેરડીમાં રહેલી શર્કરાના આથવણ એટલે કે ફર્મેન્ટેશન દ્વારા લેક્ટિક એસિડ તૈયાર કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ આ લેક્ટિક એસિડને આગળની પ્રક્રિયા દ્વારા લેક્ટાઇડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે અને અંતે તેમાંથી પોલીલેક્ટિક એસિડ એટલે કે PLA તૈયાર થશે. આ ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં બેલ્જિયમથી લાવવામાં આવેલા સાયક્લાઇઝેશન રિએક્ટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. PLA એક પ્રકારનું બાયો-આધારિત પોલિમર છે, જે યોગ્ય પરિસ્થિતિઓમાં વિઘટિત થઈ શકે છે. પરંપરાગત પેટ્રોલિયમ આધારિત પ્લાસ્ટિકની સરખામણીએ આવા વિકલ્પોનો વિકાસ કાચા માલના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવી શકે છે. તેમ છતાં, બાયોપ્લાસ્ટિકની પર્યાવરણીય અસરનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે તેના ઉત્પાદન, પરિવહન, ઉપયોગ અને નિકાલની સમગ્ર પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.

આ પ્લાન્ટમાં તૈયાર થનારા PLA બાયોપ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ અનેક પ્રકારની વસ્તુઓ બનાવવા માટે થઈ શકે છે. તેમાં પ્લેટ, કપ, ગ્લાસ, ચમચી, કાંટા, કેરી બેગ અને બોટલ જેવી વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. ખાદ્યપદાર્થોના પેકેજિંગ, પીણાં માટેનાં વાસણો અને અન્ય ઉપયોગી ઉત્પાદનોના ક્ષેત્રમાં પણ PLA આધારિત સામગ્રી માટે તકો ઊભી થઈ શકે છે. પ્લાસ્ટિકના કચરાનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન આજના સમયમાં મોટો પડકાર છે, કારણ કે પરંપરાગત પ્લાસ્ટિક લાંબા સમય સુધી પર્યાવરણમાં રહી શકે છે. બાયોપ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ આ સમસ્યાનો એક વિકલ્પ બની શકે છે, પરંતુ તેને સંપૂર્ણ ઉકેલ માનવો યોગ્ય નથી. અહેવાલ મુજબ, અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં PLAની કેટલીક વસ્તુઓ ત્રણથી છ મહિનામાં વિઘટિત થઈ શકે છે. વાસ્તવિક સમયગાળો તાપમાન, ભેજ, સામગ્રીની રચના અને ઉપલબ્ધ કમ્પોસ્ટિંગ સુવિધાઓ પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય જમીનમાં અથવા ઘરેલુ પરિસ્થિતિઓમાં દરેક PLA ઉત્પાદન એટલી જ ઝડપથી વિઘટિત થાય તે જરૂરી નથી.

આ પ્રોજેક્ટ સાથે આશરે 200 એકરમાં ઔદ્યોગિક વિસ્તાર વિકસાવવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. આ વિસ્તારના વિકાસથી ભવિષ્યમાં અન્ય ઔદ્યોગિક એકમો સ્થાપિત કરવાની શક્યતાઓ ઊભી થઈ શકે છે. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, ઉત્તર પ્રદેશ સ્ટેટ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (UPSIDА) દ્વારા 250થી વધુ ખેડૂતોની આશરે 130 એકર જમીન માટે લગભગ 100 વેચાણ દસ્તાવેજોની નોંધણી કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત આશરે 8.7 એકર ગ્રામ સમાજની જમીન પણ ઉપલબ્ધ હોવાનું જણાવાયું છે. જમીન સંપાદન અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારના વિકાસની પ્રક્રિયા આગળ વધતાં બાંધકામ, પરિવહન, માલવહન, જાળવણી અને વિવિધ સેવા ક્ષેત્રોમાં વ્યવસાયિક તકો ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, પ્રસ્તાવિત ઔદ્યોગિક વિસ્તારની સંપૂર્ણ કામગીરી, અન્ય એકમોની સ્થાપના અને રોજગારીની વાસ્તવિક સંખ્યા અંગે અંતિમ પરિણામો વિકાસની ગતિ તથા રોકાણકારોની ભાગીદારી પર આધારિત રહેશે.

₹3,080 કરોડના રોકાણવાળો આ પ્રોજેક્ટ સ્થાનિક યુવાનો માટે રોજગારીની નવી તકો ઊભી કરવાની દિશામાં પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. પ્લાન્ટના નિર્માણકાળ દરમિયાન બાંધકામ, ઇલેક્ટ્રિકલ કામ, મશીનરી સ્થાપન અને પરિવહન સાથે સંકળાયેલા લોકોને કામ મળી શકે છે. પ્લાન્ટ કાર્યરત થયા બાદ ઉત્પાદન, ગુણવત્તા નિયંત્રણ, મશીનરી જાળવણી, પેકેજિંગ, વહીવટ અને લોજિસ્ટિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં કુશળ કર્મચારીઓની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત આસપાસના વિસ્તારોમાં નાના વેપારીઓ, વાહનચાલકો અને સેવા આપતા વ્યવસાયોને પણ આડકતરો લાભ મળવાની શક્યતા છે. જોકે, રોજગારીની ચોક્કસ સંખ્યા અંગે સત્તાવાર વિગતો ઉપલબ્ધ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે. સ્થાનિક યુવાનોને ટેક્નિકલ તાલીમ અને કુશળતા વિકાસની તકો મળે તો તેઓ આ પ્રકારના આધુનિક ઉદ્યોગોમાં વધુ સારી રીતે જોડાઈ શકે છે. આ રીતે કૃષિ આધારિત ઉત્પાદન અને આધુનિક ટેક્નોલોજીનું સંયોજન પ્રદેશના ઔદ્યોગિક વિકાસને નવી દિશા આપી શકે છે.

એકંદરે, કુંભી ખાતે સ્થાપિત થઈ રહેલો ભારતનો પ્રથમ PLA બાયોપ્લાસ્ટિક પ્લાન્ટ કૃષિ આધારિત ઔદ્યોગિક વિકાસ, વૈકલ્પિક સામગ્રીના ઉત્પાદન અને સ્થાનિક રોજગારીની દૃષ્ટિએ નોંધપાત્ર પહેલ છે. શેરડીના રસ, મોલાસિસ અને બગાસ જેવા સંસાધનોમાંથી બાયોપ્લાસ્ટિક બનાવવાની યોજના કૃષિ અને ઉદ્યોગ વચ્ચેના સંબંધને વધુ મજબૂત બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સાથે જ, આ પ્રોજેક્ટની સફળતા ઉત્પાદન ખર્ચ, બજારમાં PLAની માંગ, કાચા માલની ઉપલબ્ધતા, ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને યોગ્ય કચરા વ્યવસ્થાપન જેવી બાબતો પર નિર્ભર રહેશે. બાયોપ્લાસ્ટિકનો પર્યાવરણને થતો લાભ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેનો યોગ્ય નિકાલ અને જરૂરી હોય ત્યાં ઔદ્યોગિક કમ્પોસ્ટિંગ જેવી સુવિધાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. જો આ તમામ પાસાઓનું યોગ્ય આયોજન થાય, તો આ પ્લાન્ટ ઉત્તર પ્રદેશના ઔદ્યોગિક વિકાસમાં યોગદાન આપી શકે છે અને દેશમાં શેરડી આધારિત બાયોપ્લાસ્ટિક ક્ષેત્ર માટે નવી તકો ઊભી કરી શકે છે.