સબરસ ભાદરવી અમાસે પિતૃ સ્મરણ અને તર્પણનું વિશેષ મહત્વ, દામોદરકુંડમાં ઉમટશે શ્રદ્ધાળુઓની ભીડ.
હિંદુ ધર્મમાં અમાસની તિથિનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ રહેલું છે, પરંતુ ભાદરવી અમાસને પિતૃ સ્મરણ, તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને દાન-પુણ્ય માટે વિશેષ પવિત્ર દિવસ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ દિવસે પૂર્વજોનું શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્મરણ કરવાથી પિતૃઓની આત્મશાંતિ માટે પ્રાર્થના કરી શકાય છે. પરિવારો પોતાના સ્વર્ગસ્થ માતા-પિતા, દાદા-દાદી અને અન્ય પૂર્વજોના નામે ધાર્મિક વિધિઓ કરીને તેમની પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરે છે.
ભાદરવી અમાસના દિવસે જળ તર્પણ, પિંડદાન અને શ્રાદ્ધવિધિ જેવી પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. પિતૃઓને જળ અર્પણ કરીને તેમના આત્માને શાંતિ મળે તેવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. અનેક પરિવારો આ દિવસે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે છે અને અન્ન, વસ્ત્ર તેમજ જરૂરિયાત મુજબની વસ્તુઓનું દાન કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર દાન-પુણ્ય અને શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવતી વિધિઓથી પરિવાર પર પિતૃકૃપા જળવાઈ રહે છે.
આ પવિત્ર દિવસે પવિત્ર નદી, કુંડ અથવા તીર્થસ્થળે સ્નાન કરવાની પણ પરંપરા છે. શ્રદ્ધાળુઓ સ્નાન કર્યા બાદ સૂર્યદેવ અને પિતૃઓને જળ અર્પણ કરે છે. કેટલાક પરિવારો પોતાના કુળ અને વંશના પૂર્વજોના નામે વિશેષ તર્પણવિધિ કરાવે છે. આ વિધિ દરમિયાન પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને પરિવારના સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સંતાનોના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
ગુજરાતમાં ભાદરવી અમાસના પ્રસંગે જૂનાગઢના દામોદરકુંડનું ધાર્મિક મહત્વ વિશેષ ગણાય છે. પૌરાણિક માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલા આ તીર્થસ્થળે દર વર્ષે પિતૃ તર્પણ અને શ્રાદ્ધવિધિ માટે મોટી સંખ્યામાં ભાવિકો પહોંચે છે. ભાદરવી અમાસના દિવસે અહીં પવિત્ર સ્નાન કરીને પૂર્વજોનું સ્મરણ કરવાની પરંપરા છે. દામોદરકુંડને પિતૃકાર્યો માટે મહત્વપૂર્ણ સ્થળ માનતા અનેક પરિવારો આ દિવસે અહીં આવી ધાર્મિક વિધિઓ કરાવે છે.
દામોદરકુંડ ખાતે શ્રદ્ધાળુઓ વહેલી સવારથી જ પહોંચવાનું શરૂ કરે છે. ભાવિકો પવિત્ર કુંડમાં સ્નાન કર્યા બાદ બ્રાહ્મણો દ્વારા શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરાવે છે. પિતૃઓના નામે જળ અર્પણ કરી તેમની આત્માને શાંતિ મળે તેવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. અનેક લોકો પોતાના પરિવારની પરંપરા મુજબ દર વર્ષે આ તીર્થસ્થળે આવી પિતૃવિધિ કરતા હોય છે.
ભાદરવી અમાસ માત્ર એક ધાર્મિક તિથિ નથી, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પૂર્વજો પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો મહત્વપૂર્ણ અવસર પણ છે. પેઢી દર પેઢી ચાલતી આવતી આ પરંપરા પરિવારના સભ્યોને પોતાના વંશ, સંસ્કાર અને મૂળ સાથે જોડે છે. પૂર્વજોએ આપેલા સંસ્કારો અને પરિવારના વારસાને યાદ કરીને તેમની આત્મશાંતિ માટે કરવામાં આવતી પ્રાર્થના ભારતીય જીવનપદ્ધતિમાં ઊંડું સ્થાન ધરાવે છે.
આમ, ભાદરવી અમાસના દિવસે શ્રદ્ધાળુઓ પિતૃ સ્મરણ, તર્પણ, શ્રાદ્ધ, સ્નાન અને દાન-પુણ્ય દ્વારા ધાર્મિક ભાવના વ્યક્ત કરે છે. જૂનાગઢના દામોદરકુંડ જેવા પવિત્ર તીર્થસ્થળોએ આ દિવસે વિશેષ ધાર્મિક માહોલ સર્જાય છે. ભાવિકો પોતાના પૂર્વજોને યાદ કરી તેમના આશીર્વાદ અને પરિવારના સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. ભાદરવી અમાસ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પિતૃભક્તિ, પરંપરા અને પરિવારના આધ્યાત્મિક જોડાણનું પ્રતીક બનીને ઉજવાય છે.
