ઇતિહાસ આજનો ઈતિહાસ : 14 સપ્ટેમ્બર

ગુજરાતનો ભાષાકીય ઇતિહાસ અને આજના હિન્દી દિવસ સાથેનું જોડાણ
ગુજરાતની ભાષા ગુજરાતી માત્ર સંવાદનું માધ્યમ નથી, પરંતુ ગુજરાતના હજારો વર્ષ જૂના સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસાની ઓળખ છે. ગુજરાતી ભાષાનો વિકાસ એક લાંબી ભાષાકીય પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે. સામાન્ય રીતે ગુજરાતીનો વિકાસ સંસ્કૃત → પ્રાકૃત → અપભ્રંશ → પ્રાચીન ગુજરાતી → મધ્યકાલીન ગુજરાતી → આધુનિક ગુજરાતી એવા ક્રમમાં સમજાવવામાં આવે છે.

ગુજરાતી ભાષાનો વિકાસ
પ્રાચીન સમયમાં ગુજરાત પ્રદેશમાં સંસ્કૃત અને વિવિધ પ્રાકૃત ભાષાઓનો પ્રભાવ હતો. ત્યારબાદ અપભ્રંશ ભાષાઓના વિકાસમાંથી પશ્ચિમ ભારતમાં ગુજરાતી સહિતની નવી આર્ય ભાષાઓનું સ્વરૂપ ઊભું થયું. આશરે 12મી–13મી સદીથી ગુજરાતી ભાષાનું અલગ સ્વરૂપ વધુ સ્પષ્ટ બનવા લાગ્યું.
મધ્યકાલમાં જૈન સાધુ-સંતો અને સાહિત્યકારોએ ગુજરાતી ભાષાના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું. ધાર્મિક ગ્રંથો, કાવ્યો, વાર્તાઓ અને લોકસાહિત્ય દ્વારા ગુજરાતી લોકો સુધી પહોંચતી ગઈ.
ગુજરાતી સાહિત્યના વિકાસમાં નરસિંહ મહેતા, અખો, પ્રેમાનંદ, દયારામ અને દલપતરામ જેવા સર્જકોનું વિશેષ સ્થાન છે. ભક્તિકાળમાં નરસિંહ મહેતાના ભજનો દ્વારા ગુજરાતી ભાષા લોકજીવન અને આધ્યાત્મિકતા સાથે વધુ ગાઢ રીતે જોડાઈ.
આગળના સમયમાં નર્મદ, ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી, મણિલાલ દ્વિવેદી, કનૈયાલાલ મુનશી, ઝવેરચંદ મેઘાણી, ઉમાશંકર જોશી સહિતના સાહિત્યકારોએ ગુજરાતી ભાષાને આધુનિક સાહિત્ય, નિબંધ, નવલકથા, કાવ્ય અને પત્રકારિતામાં સમૃદ્ધ બનાવી.

ગુજરાત અને ભાષાની ઓળખ
ગુજરાતની ભાષાકીય ઓળખ માત્ર ગુજરાતી સુધી મર્યાદિત નથી. ગુજરાતના અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં કાઠિયાવાડી, સુરતી, ચરોતરી, ઉત્તર ગુજરાતની બોલીઓ અને કચ્છી જેવી ભાષાકીય વિવિધતા જોવા મળે છે.
સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છની બોલીઓમાં સ્થાનિક ઇતિહાસ, લોકગીતો, કહેવતો અને જીવનશૈલીની અનોખી છાપ જોવા મળે છે. એટલે ગુજરાતી ભાષાની અંદર પણ એક સુંદર આંતરિક વિવિધતા છે.
દ્વારકા, ગિરનાર, સોમનાથ અને પ્રાચીન નગરો જેવા પ્રદેશો ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલા છે. આ પ્રદેશોના લોકસાહિત્ય અને પરંપરાઓએ ગુજરાતી ભાષાને સમૃદ્ધ બનાવવામાં પોતાની ભૂમિકા ભજવી છે.

 આજે હિન્દી દિવસ કેમ મહત્વનો?
14 સપ્ટેમ્બર ભારતમાં હિન્દી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. 14 સપ્ટેમ્બર 1949ના રોજ ભારતની બંધારણસભાએ દેવનાગરી લિપિમાં હિન્દીને સંઘની સત્તાવાર ભાષા તરીકે સ્વીકારી હતી. ત્યારથી આ દિવસ હિન્દીના મહત્વને ઉજાગર કરવા માટે મનાવવામાં આવે છે.
પરંતુ હિન્દી દિવસનો અર્થ અન્ય ભારતીય ભાષાઓને પાછળ રાખવાનો નથી.
ભારતની સૌથી મોટી શક્તિ જ તેની ભાષાકીય અને સાંસ્કૃતિક વિવિધતા છે. ગુજરાતી, હિન્દી, સંસ્કૃત, તમિલ, તેલુગુ, બંગાળી, મરાઠી, કન્નડ, મલયાલમ, પંજાબી, આસામી સહિત અનેક ભાષાઓ ભારતની ઓળખનો અભિન્ન ભાગ છે.

 ગુજરાત માટે તેનો સંદેશ શું?
ગુજરાતમાં ગુજરાતી ભાષા સ્થાનિક ઓળખ અને સંસ્કૃતિનું મુખ્ય માધ્યમ છે, જ્યારે હિન્દી દેશના વિવિધ પ્રદેશોના લોકો વચ્ચે સંપર્કની ભાષા તરીકે મહત્વ ધરાવે છે. અંગ્રેજી પણ શિક્ષણ, ટેક્નોલોજી અને વૈશ્વિક સંચારમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.