ઇતિહાસ આજનો ઈતિહાસ : 15 સપ્ટેમ્બર

15 સપ્ટેમ્બર ભારતમાં ‘એન્જિનિયર્સ ડે’ (Engineers’ Day) તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ભારતના મહાન ઇજનેર અને રાષ્ટ્રનિર્માતા *સર મોક્ષગુંડમ વિશ્વેશ્વરૈયા (Sir M. Visvesvaraya)*ની જન્મજયંતિ નિમિત્તે ઉજવાય છે.

 એન્જિનિયર્સ ડેનો ઇતિહાસ
સર મોક્ષગુંડમ વિશ્વેશ્વરૈયાનો જન્મ 15 સપ્ટેમ્બર, 1861ના રોજ કર્ણાટકના મુદેનહલ્લી ગામમાં થયો હતો. તેઓ ભારતના અગ્રણી સિવિલ એન્જિનિયર, પ્રશાસક અને રાષ્ટ્રનિર્માતા તરીકે જાણીતા છે.
તેમણે પૂણેની College of Scienceમાંથી સિવિલ એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કર્યો અને ત્યારબાદ સરકારી ઇજનેર તરીકે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી.

વિશ્વેશ્વરૈયાનું યોગદાન
વિશ્વેશ્વરૈયાએ ભારતના પાણી વ્યવસ્થાપન અને સિંચાઈ ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ કામ કર્યું. ખાસ કરીને:
સિંચાઈ અને પાણી સંગ્રહની વ્યવસ્થામાં નવીન તકનીકો વિકસાવવામાં યોગદાન આપ્યું.
પૂર નિયંત્રણ માટે મહત્વપૂર્ણ ઇજનેરી પદ્ધતિઓના વિકાસમાં કામ કર્યું.
કૃષ્ણરાજ સાગર (KRS) ડેમના આયોજન અને વિકાસ સાથે તેમનું નામ વિશેષ રીતે જોડાયેલું છે.
મૈસૂર રાજ્યના દીવાન તરીકે તેમણે શિક્ષણ, ઉદ્યોગ, બેંકિંગ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લીધા.
ભારતના ઔદ્યોગિક અને આર્થિક વિકાસ માટે આધુનિક આયોજન પર ભાર મૂક્યો.

 ‘ભારત રત્ન’થી સન્માન
તેમના અસાધારણ યોગદાન બદલ ભારત સરકારે તેમને *1955માં ‘ભારત રત્ન’*થી સન્માનિત કર્યા હતા.
તેમની કાર્યનિષ્ઠા, સમયપાલન, શિસ્ત અને રાષ્ટ્રસેવાની ભાવના આજે પણ ઇજનેરો માટે પ્રેરણારૂપ છે.

15 સપ્ટેમ્બર જ કેમ?
વિશ્વેશ્વરૈયાનો જન્મ 15 સપ્ટેમ્બર, 1861ના રોજ થયો હતો. તેમના રાષ્ટ્રનિર્માણ અને ઇજનેરી ક્ષેત્રના અમૂલ્ય યોગદાનને યાદ કરવા માટે ભારતમાં 1968થી 15 સપ્ટેમ્બરને Engineers’ Day તરીકે ઉજવવાની પરંપરા શરૂ થઈ.

 આજના સમયમાં એન્જિનિયર્સ ડેનું મહત્વ
આ દિવસ માત્ર ઇજનેરોને શુભેચ્છા આપવાનો દિવસ નથી. આજના સમયમાં એન્જિનિયરિંગનો વ્યાપ ખૂબ મોટો છે—સિવિલ, મિકેનિકલ, ઇલેક્ટ્રિકલ, કમ્પ્યુટર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સોફ્ટવેર, એરોસ્પેસ, પર્યાવરણ અને અનેક ક્ષેત્રોમાં એન્જિનિયરો દેશના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
રસ્તા, પુલ, ડેમ, મેટ્રો, સ્માર્ટ સિટી, ડિજિટલ ટેક્નોલોજી, સેટેલાઇટ, રિન્યુએબલ એનર્જી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ—આ બધાની પાછળ એન્જિનિયરિંગનું જ્ઞાન અને મહેનત રહેલી છે