ઇતિહાસ આજનો ઈતિહાસ: 2 સપ્ટેમ્બર

2 સપ્ટેમ્બર, 1969ના રોજ અમેરિકાના ન્યૂયોર્કના રોકવિલ સેન્ટર ખાતે એક એવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ શરૂ થયો, જેણે આગળ જતાં સમગ્ર બેન્કિંગ વ્યવસ્થાને બદલી નાખી.ATM એટલે કે Automated Teller Machine.

આ ATM Chemical Bank દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રોજેક્ટ સાથે Don Wetzel સહિતની ટીમ જોડાયેલી હતી. તે સમયગાળામાં બેન્કમાંથી રોકડ ઉપાડવા માટે ગ્રાહકે બેન્કના કાઉન્ટર પર જઈને કર્મચારીની મદદ લેવી પડતી હતી. ATMએ આ પ્રક્રિયાને બેન્કની બહારથી અને માનવીય ટેલર વિના કરવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું.

શરૂઆતનું ATM કેવી રીતે કામ કરતું?

1969નું પ્રથમ ATM આજના ATM જેટલું આધુનિક નહોતું. ગ્રાહકને એક ખાસ કોડેડ કાર્ડનો ઉપયોગ કરવો પડતો હતો અને મશીનમાંથી રોકડ મેળવવાની પ્રક્રિયા આજની જેમ PIN અને ડેબિટ કાર્ડ આધારિત નહોતી.

આ મશીનનો મુખ્ય હેતુ હતો બેન્કના કર્મચારી વિના ગ્રાહકને રોકડ આપવી.

તે સમયે આ વિચાર ઘણો ક્રાંતિકારી હતો, કારણ કે બેન્કિંગ સેવા માત્ર બેન્કના કાર્યકાળ સુધી મર્યાદિત રહેતી હતી. ATMની કલ્પનાએ ધીમે ધીમે 24 કલાક બેન્કિંગ સેવા તરફનો રસ્તો ખોલ્યો.

 ત્યારબાદ શું થયું?

1969 પછી ATM ટેક્નોલોજી ધીમે ધીમે અન્ય બેન્કો અને દેશોમાં ફેલાઈ. સમય જતાં તેમાં PIN, ડેબિટ કાર્ડ, બેલેન્સ ચેક, કેશ ડિપોઝિટ, મિની સ્ટેટમેન્ટ અને અન્ય બેન્કિંગ સુવિધાઓ ઉમેરાતી ગઈ.

આજે ATM માત્ર પૈસા ઉપાડવાનું મશીન નથી, પરંતુ આધુનિક self-service bankingનું મહત્વનું સાધન બની ગયું છે.

ભારત સાથે તેનો સંબંધ

ભારતમાં ATMનો ઉપયોગ અમેરિકામાં 1969માં થયેલા પ્રારંભ પછી ઘણા વર્ષો બાદ શરૂ થયો. ભારતીય બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં ATMના આગમનથી ગ્રાહકોને બેન્કની શાખામાં લાઇનમાં ઊભા રહેવાની જરૂરિયાતમાં ઘટાડો થયો અને 24×7 કેશ વિથડ્રૉઅલ જેવી સુવિધા ઉપલબ્ધ બની.

એટલે 2 સપ્ટેમ્બર 1969નો દિવસ માત્ર એક મશીનની શરૂઆતનો દિવસ નહોતો પરંતુ બેન્કિંગમાં “કાઉન્ટર પરથી મશીન સુધી”ની ક્રાંતિની શરૂઆત તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.