હેલ્થ જૂનાગઢની K.J. હોસ્પિટલમાં બોગસ તબીબથી 76 ઓપરેશનનો કૌભાંડ, PMJAY ગેરરીતિઓએ આરોગ્ય તંત્રને હચમચાવી દીધું.
K.J. Multi Speciality Hospital ફરી એકવાર ગંભીર વિવાદોમાં ઘેરાઈ ગઈ છે. દર્દીઓના જીવન સાથે ચેડાં, મંજૂરી વગરના તબીબ દ્વારા સર્જરી કરાવવાના આક્ષેપો અને કેન્દ્ર સરકારની મહત્વાકાંક્ષી PMJAY યોજના હેઠળ કરોડોની ગેરરીતિઓના આરોપોએ સમગ્ર આરોગ્ય તંત્રમાં ભારે ચકચાર મચાવી છે. આરોગ્ય વિભાગની પ્રાથમિક તપાસમાં સામે આવેલા તથ્યો એટલા ગંભીર છે કે હવે માત્ર હોસ્પિટલ જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ખાનગી આરોગ્ય વ્યવસ્થાની પારદર્શકતા અને દેખરેખ સામે પણ અનેક સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. ખાસ કરીને જે રીતે હોસ્પિટલમાં ગુજરાત મેડિકલ કાઉન્સિલમાં માન્ય રજીસ્ટ્રેશન ન ધરાવતા તબીબ પાસે 76 જેટલા ઓપરેશનો કરાવવામાં આવ્યા હોવાનો ખુલાસો થયો છે, તે સમગ્ર મામલાને અત્યંત ગંભીર બનાવે છે.
મળતી માહિતી મુજબ આરોગ્ય વિભાગે હોસ્પિટલ સામે પ્રાથમિક સ્તરે કાર્યવાહી કરતા ₹12 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. જોકે આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને સામાજિક કાર્યકરોનું માનવું છે કે દર્દીઓના જીવ સાથે ચેડાં જેવા ગંભીર મામલે માત્ર દંડની કાર્યવાહી પૂરતી નથી. કારણ કે અહીં પ્રશ્ન માત્ર નાણાકીય ગેરરીતિનો નથી, પરંતુ લોકોના જીવ અને આરોગ્ય સુરક્ષાનો છે. આ સમગ્ર ઘટનાએ સામાન્ય લોકોમાં ભય અને રોષ બંને ઉભા કર્યા છે.
PMJAY એટલે કે Pradhan Mantri Jan Arogya Yojana દેશની ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પ્રજાને મફત સારવાર આપવાના હેતુથી શરૂ કરવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ યોજના છે. આ યોજના હેઠળ ખાનગી અને સરકારી હોસ્પિટલોમાં લાખો દર્દીઓને સારવાર આપવામાં આવે છે. સરકાર દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાની સહાય હોસ્પિટલોને આપે છે જેથી ગરીબ દર્દીઓને મફત સારવાર મળી શકે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં PMJAY યોજનામાં ગેરરીતિઓના અનેક કેસ સામે આવ્યા છે. હવે જૂનાગઢની K.J. હોસ્પિટલનો વિવાદ પણ એ જ યાદીમાં ઉમેરાયો છે.
આરોગ્ય વિભાગની તપાસ દરમિયાન બહાર આવેલી વિગતો અનુસાર હોસ્પિટલમાં જે તબીબ દ્વારા સર્જરી કરવામાં આવી હતી, તેની પાસે ગુજરાતમાં પ્રેક્ટિસ કરવા માટે જરૂરી માન્ય રજીસ્ટ્રેશન નહોતું. તેમ છતાં હોસ્પિટલ તંત્રએ તેને સર્જરી કરવાની મંજૂરી આપી હતી. સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે આ તબીબ પાસે દર્દીઓના કુલ 76 ઓપરેશન કરાવવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે શું હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટને આ બાબતની જાણ નહોતી? અથવા જાણ હોવા છતાં નાણાકીય લાભ માટે નિયમોની અવગણના કરવામાં આવી હતી?
આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિયમો અનુસાર કોઈપણ તબીબે ગુજરાતમાં પ્રેક્ટિસ કરવા માટે ગુજરાત મેડિકલ કાઉન્સિલમાં નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત હોય છે. ખાસ કરીને સર્જરી જેવી ગંભીર પ્રક્રિયા માટે તબીબની લાયકાત, અનુભવ અને રજીસ્ટ્રેશનની સંપૂર્ણ તપાસ થવી જોઈએ. પરંતુ K.J. હોસ્પિટલના મામલે એવું લાગી રહ્યું છે કે આ તમામ નિયમોને બાજુએ મૂકીને દર્દીઓના જીવન સાથે સીધો પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
તપાસ દરમિયાન PMJAY યોજનાના ક્લેમ સંબંધિત દસ્તાવેજોમાં પણ અનેક ગેરરીતિઓ સામે આવી હોવાનું ચર્ચાઈ રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર કેટલીક સર્જરીઓ અને સારવારના બિલ અંગે પણ શંકાસ્પદ વિગતો મળી છે. કરોડો રૂપિયાના ક્લેમ કેવી રીતે મંજૂર થયા? હોસ્પિટલ દ્વારા રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી થઈ હતી કે નહીં? આવા અનેક પ્રશ્નો હવે તપાસના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે.
સ્થાનિક સ્તરે લોકોમાં પણ ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનોમાં ભયનું વાતાવરણ છે કે જો મંજૂરી વગરના તબીબ દ્વારા સર્જરી કરવામાં આવી હોય તો તેમની સારવાર કેટલી સુરક્ષિત રહી હશે? અનેક લોકો હવે પોતાના મેડિકલ રેકોર્ડ અને સર્જરી વિગતો ચકાસવા માટે હોસ્પિટલના સંપર્કમાં આવી રહ્યા હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે. કેટલાક સામાજિક કાર્યકરો અને દર્દી અધિકાર સંગઠનોએ સમગ્ર મામલે ઉચ્ચસ્તરીય તપાસની માંગ કરી છે.
આ ઘટના બાદ ખાનગી હોસ્પિટલોમાં દેખરેખની વ્યવસ્થાને લઈને પણ સવાલો ઊભા થયા છે. ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખાનગી આરોગ્ય સેવાઓનું જાળું ઝડપથી વિસ્તર્યું છે. મોટી મલ્ટી સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલો આધુનિક સારવાર અને સુવિધાઓના દાવા કરતી હોય છે, પરંતુ દેખરેખની કમી અને નફાખોરીના આક્ષેપો પણ સતત વધતા રહ્યા છે. અનેકવાર એવું જોવા મળ્યું છે કે દર્દીઓની સારવારને સેવા નહીં પરંતુ વેપાર તરીકે જોવામાં આવે છે.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો કોઈ હોસ્પિટલમાં રજીસ્ટ્રેશન વગરનો તબીબ સર્જરી કરે છે તો તે માત્ર વહીવટી ભૂલ નથી, પરંતુ ગંભીર બેદરકારી અને કાયદાકીય ગુનો ગણાય. કારણ કે સર્જરી દરમિયાન થતી નાની ભૂલ પણ દર્દીના જીવ માટે જોખમી બની શકે છે. હવે તપાસમાં એ પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે કે આ 76 ઓપરેશનો દરમિયાન કોઈ દર્દીને ગંભીર અસર થઈ હતી કે નહીં.
આ સમગ્ર મામલે આરોગ્ય વિભાગની ભૂમિકા પણ ચર્ચામાં આવી છે. ઘણા લોકો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે જો હોસ્પિટલમાં લાંબા સમયથી ગેરરીતિઓ ચાલી રહી હતી તો તંત્રને તેની જાણ કેમ ન થઈ? શું નિયમિત ઓડિટ અને ઇન્સ્પેક્શન પૂરતી ગંભીરતાથી કરવામાં આવતા નથી? જો સમયસર તપાસ થઈ હોત તો કદાચ અનેક દર્દીઓ જોખમમાંથી બચી શક્યા હોત.
PMJAY યોજના હેઠળ ગેરરીતિઓના કેસો હવે દેશભરમાં ચિંતાનો વિષય બની રહ્યા છે. અનેક જગ્યાએ ખોટા ક્લેમ, બિનજરૂરી સર્જરી, નકલી દર્દીઓ અને દસ્તાવેજી ગેરરીતિઓના કેસો સામે આવ્યા છે. સરકાર ગરીબોને આરોગ્ય સુરક્ષા આપવા માટે હજારો કરોડો રૂપિયા ખર્ચી રહી છે, પરંતુ કેટલીક ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા તેનો દુરુપયોગ થતો હોવાના આક્ષેપો વધી રહ્યા છે. K.J. હોસ્પિટલનો કેસ પણ એ જ પ્રકારના ગંભીર શંકાઓને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
જૂનાગઢ શહેર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં K.J. હોસ્પિટલ જાણીતી ખાનગી હોસ્પિટલોમાંથી એક ગણાય છે. અનેક દર્દીઓ અહીં સારવાર માટે આવતા રહ્યા છે. આવી હોસ્પિટલ સામે આ પ્રકારના આક્ષેપો સામે આવતા સામાન્ય લોકોમાં આરોગ્ય સેવાઓ પ્રત્યે અવિશ્વાસની લાગણી પણ ઉભી થઈ રહી છે. લોકો હવે પૂછવા લાગ્યા છે કે શું હોસ્પિટલ પસંદ કરતી વખતે માત્ર મોટી ઇમારત અને જાહેરાતો જ જોવી જોઈએ કે પછી તબીબોની લાયકાત અને કાયદાકીય મંજૂરી પણ ચકાસવી જોઈએ?
કાયદાકીય રીતે જોવામાં આવે તો મંજૂરી વગર પ્રેક્ટિસ કરવી ગંભીર ગુનો છે. જો તપાસમાં આરોપો સાચા સાબિત થશે તો હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટ, સંડોવાયેલા તબીબો અને અન્ય જવાબદાર લોકો સામે વધુ કડક કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આરોગ્ય વિભાગ ઉપરાંત પોલીસ અને મેડિકલ કાઉન્સિલ પણ આ મામલે અલગથી તપાસ શરૂ કરી શકે છે તેવી શક્યતાઓ વ્યક્ત થઈ રહી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એકવાર આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં પારદર્શકતા અને જવાબદારીની જરૂરિયાતને ઉજાગર કરી છે. દર્દીઓ હોસ્પિટલમાં વિશ્વાસ સાથે જાય છે. તેઓ માને છે કે તેમની સારવાર નિષ્ણાત અને માન્ય તબીબો દ્વારા થશે. પરંતુ જ્યારે આવી ઘટનાઓ સામે આવે છે ત્યારે લોકોનો વિશ્વાસ હચમચી જાય છે.
સામાજિક કાર્યકરોનું માનવું છે કે માત્ર દંડ ફટકારવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ નહીં આવે. જો દર્દીઓના જીવ સાથે ચેડાં થયા હોય તો જવાબદારો સામે કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી થવી જોઈએ. સાથે સાથે PMJAY જેવી યોજનાઓમાં વધુ પારદર્શક મોનિટરિંગ સિસ્ટમ બનાવવાની પણ જરૂરિયાત છે. દરેક ક્લેમ, સર્જરી અને તબીબની વિગતો ડિજિટલ રીતે ચકાસવામાં આવે તો આવી ગેરરીતિઓ અટકાવી શકાય.
હાલ સમગ્ર મામલે આરોગ્ય વિભાગ વધુ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહ્યું હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં વધુ ચોંકાવનારા ખુલાસા થાય તેવી પણ શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે. તપાસમાં હોસ્પિટલના દસ્તાવેજો, સર્જરી રેકોર્ડ, PMJAY ક્લેમ ફાઈલો અને તબીબોની લાયકાત સંબંધિત માહિતીની ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે.
જૂનાગઢની આ ઘટના હવે માત્ર એક હોસ્પિટલ સુધી મર્યાદિત રહી નથી. તેણે સમગ્ર આરોગ્ય વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા, ખાનગી હોસ્પિટલોના નિયંત્રણ અને દર્દીઓની સુરક્ષાને લઈને મોટો પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે. હવે લોકોની નજર રાજ્ય સરકાર અને આરોગ્ય વિભાગની આગામી કાર્યવાહી પર ટકેલી છે કે શું આ મામલે ખરેખર કડક અને ઉદાહરણરૂપ પગલાં લેવામાં આવશે કે પછી સમગ્ર કેસ માત્ર દંડ અને કાગળ પરની કાર્યવાહી સુધી સીમિત રહી જશે.
